તીર્થોના રાજા ગણાતા પ્રયાગરાજમાં ૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬થી વિશ્વ પ્રસિદ્ધ માઘ મેળાનો શુભારંભ થવા જઈ રહ્યો છે. પૌષ પૂર્ણિમાથી શરૂ થનારો આ મેળો મહાશિવરાત્રી એટલે કે ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ સુધી ચાલશે. હિન્દુ ધર્મમાં માઘ મેળાનું અને વિશેષ કરીને કલ્પવાસનું અનોખું મહત્વ રહેલું છે. માન્યતા છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન સંગમમાં સ્નાન કરવાથી જન્મ જન્માંતરના બંધનોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
માઘ મેળાની પરંપરા અને તીર્થરાજ પ્રયાગરાજ
પ્રયાગરાજને તીર્થરાજ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી નદીનો સંગમ છે. સૃષ્ટિના સર્જન કાળથી જ અહીં માઘ માસમાં સ્નાન કરવાની પરંપરા ચાલી આવે છે. દર વર્ષે, દર છ વર્ષે (અર્ધકુંભ) અને દર બાર વર્ષે (મહાકુંભ) અહીં સ્નાન પર્વ યોજાય છે. પૃથ્વી અને જળના સંયોગથી અમૃત એટલે કે જીવનશક્તિનો જન્મ થાય છે. પ્રયાગરાજ પૃથ્વીનું મધ્યબિંદુ હોવાથી અહીં ગ્રહ નક્ષત્રોની ઉર્જા સૌથી વધુ ગ્રહણ થાય છે, જે સ્નાન કરનારને વિશેષ પુણ્ય આપે છે.
કલ્પવાસ એટલે શું?
માઘ મેળા દરમિયાન કલ્પવાસનું વિશેષ મહત્વ છે. કલ્પવાસ એટલે સંગમના કિનારે રહીને એક મહિનો કઠોર નિયમોનું પાલન કરવું. કલ્પવાસીઓ ૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (પૌષ પૂર્ણિમા) થી ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (માઘી પૂર્ણિમા) સુધી સંગમ તટ પર નિવાસ કરશે. આ દરમિયાન તેઓ સંગમ સ્નાન, સત્સંગ, હવન અને પૂજન કરે છે. સામાન્ય રીતે કલ્પવાસીઓ દિવસમાં એક જ વાર ભોજન કરે છે અને જમીન પર શયન કરે છે. આ તપસ્યાથી લોક પરલોક સુધરે છે તેવી શ્રદ્ધા છે.
માઘ સ્નાનનું પુણ્ય
વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર, હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાથી, સેંકડો વાજપેય યજ્ઞ કરવાથી અને પૃથ્વીની લાખો પ્રદક્ષિણા કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે માત્ર માઘ માસમાં પ્રયાગરાજમાં સ્નાન કરવાથી મળી જાય છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે માઘ માસમાં ત્રણ દિવસ સ્નાન કરવાથી મન, વચન અને કર્મથી થયેલા પાપો નષ્ટ થઈ જાય છે. મૌની અમાસ જેવા પર્વ પર સ્નાન કર્યા બાદ તલ, અન્ન અને વસ્ત્રનું દાન કરવાથી પિતૃઓને તૃપ્તિ મળે છે અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
