LPG tanker: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા યુદ્ધજન્ય તણાવ અને હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાં ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારત માટે મોટી રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. રસોઈ ગેસ (LPG) લઈને આવતા બે મહત્વપૂર્ણ ટેન્કર સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પાર કરી ચૂક્યા છે, જેમાંથી એક જહાજ ગુજરાતના કંડલા બંદર પર પહોંચી ગયું છે. ઊર્જા સુરક્ષા અને ઘરેલુ LPG સપ્લાય અંગે ઉભી થયેલી ચિંતાઓ વચ્ચે આ વિકાસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા વધી રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ હોવાથી અહીં થતો કોઈપણ વિક્ષેપ સીધી અસર ક્રૂડ ઓઇલ અને LPG સપ્લાય પર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત તરફ LPG લઈને આવતા બે જહાજો સુરક્ષિત રીતે આગળ વધ્યા હોવાની માહિતી સરકારે આપી છે.
મંત્રાલયના અહેવાલો અનુસાર, માર્શલ આઇલેન્ડના ધ્વજ હેઠળ ચાલતું LPG ટેન્કર ‘સિમી’ 13 મેના રોજ હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પાર કરીને ભારત તરફ આગળ વધ્યું હતું. આ જહાજ કતારના રાસ લફાન ટર્મિનલથી LPG લઈને રવાના થયું હતું. જહાજમાં કુલ 19,965 મેટ્રિક ટન LPG છે અને તેમાં 21 ક્રૂ સભ્યો સવાર છે. ‘સિમી’ આજે ગુજરાતના કંડલા સ્થિત દીનદયાલ બંદર પર પહોંચ્યું હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
બીજું મહત્વપૂર્ણ જહાજ ‘NV સનશાઇન’ પણ 14 મેના રોજ સવારે સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પાર કરી ગયું હતું. વિયેતનામ ધ્વજવાહક આ ટેન્કર UAEની રુવૈસ રિફાઇનરીમાંથી 46,427 મેટ્રિક ટન LPG લઈને ભારત તરફ રવાના થયું છે. આ જહાજ 18 મે સુધીમાં કર્ણાટકના ન્યૂ મેંગલુરુ બંદર પર પહોંચવાની ધારણા છે.
કુલ 66 હજાર મેટ્રિક ટન LPG ભારત તરફ
આ બંને જહાજો મળીને કુલ 66,392 મેટ્રિક ટન LPG લઈને આવી રહ્યા છે. બંને કાર્ગો ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC) માટે હોવાનું જણાવાયું છે. દેશના ઘરેલુ ગેસ પુરવઠા માટે આ કાર્ગો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં વૈશ્વિક બજારમાં ઊર્જા પુરવઠાને લઈને ચિંતા વધી રહી હતી.
બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયના અધિક સચિવ મુકેશ મંગલે જણાવ્યું હતું કે હાલની સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતીય જહાજોનું સંચાલન સતત મોનિટરિંગ હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે અત્યાર સુધીમાં કુલ 13 ભારતીય જહાજો હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા છે, જેમાં 12 LPG ટેન્કર અને એક ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કરનો સમાવેશ થાય છે.
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંની એક છે. પર્સિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો આ માર્ગ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ અને LPG ટ્રાન્સપોર્ટ માટે જીવનરેખા સમાન છે. વિશ્વના મોટા ભાગના તેલ અને ગેસના જથ્થા આ માર્ગ મારફતે જ વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે.
ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. ખાસ કરીને LPG, ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG માટે ભારત ગલ્ફ દેશો પર મોટા પ્રમાણમાં નિર્ભર છે. આવી સ્થિતિમાં હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાં કોઈપણ પ્રકારનું સૈન્ય તણાવ, હુમલો અથવા શિપિંગ અવરોધ ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષાનો ગંભીર પ્રશ્ન ઉભો કરી શકે છે.
તાજેતરના દિવસોમાં વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો હતો. ભારતમાં પણ પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવ પર દબાણ જોવા મળ્યું હતું. જોકે LPG ટેન્કરોનું સુરક્ષિત રીતે પસાર થવું એ સંકેત આપે છે કે હાલ માટે સપ્લાય ચેઇન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ નથી.
ગલ્ફ વિસ્તારમાં હજુ પણ ફસાયેલા છે કેટલાક જહાજો
સરકારી માહિતી મુજબ, હજુ પણ લગભગ 12 ભારતીય જહાજો ગલ્ફ વિસ્તારમાં વિવિધ સ્થળોએ અટવાયેલા છે. આ ઉપરાંત ભારત માટે કાર્ગો લઈને આવતા અનેક વિદેશી જહાજો પર પણ તણાવની અસર જોવા મળી રહી છે. સુરક્ષા કારણોસર કેટલીક શિપિંગ કંપનીઓએ માર્ગ અને સમયપત્રકમાં ફેરફાર કર્યા હોવાનું પણ જાણવા મળ્યું છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે જો પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધુ વધશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને શિપિંગ ખર્ચમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. તેના સીધા પ્રભાવ તરીકે ભારત સહિતના આયાતકાર દેશોમાં ઇંધણના ભાવ પર દબાણ વધી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને દૂધ કેમ મોંઘા થયાં : હવે 90,00,000 ભારતીયોની નોકરીઓનું જોખમ
સરકાર માટે ગેસ સપ્લાય જાળવવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ
ભારતમાં લાખો ઘરેલુ ગ્રાહકો LPG પર આધારિત છે. સરકાર માટે ગેસ સપ્લાય જાળવવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે અનિશ્ચિતતા વધી રહી હોય. ‘સિમી’ અને ‘NV સનશાઇન’ જેવા મોટા LPG કાર્ગો સમયસર પહોંચવાથી સ્થાનિક સપ્લાય પર તાત્કાલિક દબાણ ઓછું થવાની સંભાવના છે.
આ વિકાસ એ પણ દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર અને શિપિંગ એજન્સીઓ સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે અને મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા સપ્લાયને સુરક્ષિત રાખવા પ્રયાસ કરી રહી છે. ઊર્જા સુરક્ષા હવે માત્ર આર્થિક નહીં પરંતુ વ્યૂહાત્મક મુદ્દો પણ બની ગયો છે.
