મધ્યપ્રદેશના શિવપુરી જિલ્લામાં આવેલા ઐતિહાસિક નરવર કિલ્લામાંથી અંદાજે 400 વર્ષ જૂની એક દુર્લભ તોપની ચોરી થતા રાજ્યના પુરાતત્વ અને સુરક્ષા તંત્રમાં ચકચાર મચી ગઈ છે. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર આ ચોરી બુધવાર અને ગુરુવારની રાત દરમિયાન થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઘટના સામે આવ્યા બાદ પોલીસે સ્થળ પર પહોંચી તપાસ શરૂ કરી છે અને આ ચોરી પાછળ આંતરરાજ્ય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રાચીન વસ્તુઓની દાણચોરી કરતી ગેંગ સંડોવાયેલી હોવાની સંભાવના પણ નકારી નથી. આ ઘટના માત્ર એક ચોરીનો કેસ નથી, પરંતુ દેશની ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક ધરોહરની સુરક્ષા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. સદીઓ જૂની ઐતિહાસિક વસ્તુઓની ચોરીના બનાવો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધ્યા છે, જેના કારણે આવા સ્મારકોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાઈ રહ્યો છે.
સ્થળ પરથી નીચે પડી ગઈ હતી તોપ
પોલીસ અને સ્થાનિક અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ચોરી થયેલી તોપ થોડા દિવસો પહેલાં તેના નિર્ધારિત સ્થાન પરથી નીચે પડી ગઈ હતી. જોકે તેને ફરી સુરક્ષિત રીતે સ્થાપિત કરવા અથવા સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ જ બેદરકારીનો લાભ ઉઠાવી અજાણ્યા શખ્સોએ તોપની ચોરી કરી હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. કરેરાના સબ-ડિવિઝનલ પોલીસ અધિકારી (SDOP) પ્રશાંત શર્માએ જણાવ્યું કે ઘટનાની જાણ થતાં જ પોલીસની ટીમે સ્થળનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું અને કેસની વિગતવાર તપાસ શરૂ કરી છે. હાલ ચોરી પાછળના તમામ સંભવિત પાસાઓની તપાસ ચાલી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ચોકીમાં પોલીસ નહોતી, નશામાં ધૂત યુવક બન્યો 'થાણેદાર'!!! : ઉત્તર પ્રદેશના હાપુડનો વીડિયો વાયરલ
આંતરરાજ્ય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગેંગની પણ તપાસ
તપાસમાં જોડાયેલા અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ઐતિહાસિક અને પ્રાચીન વસ્તુઓની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મોટી કિંમત મળતી હોવાથી પોલીસ આ કેસને સામાન્ય ચોરી તરીકે જોઈ રહી નથી. તપાસમાં એવી સંભાવના પણ તપાસાઈ રહી છે કે પ્રાચીન અવશેષોની દાણચોરી કરતી આંતરરાજ્ય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય ગેંગ આ ઘટનામાં સંડોવાયેલી હોઈ શકે.
પોલીસ આસપાસના વિસ્તારોના CCTV ફૂટેજ, સ્થાનિક લોકોની પૂછપરછ અને અન્ય ટેક્નિકલ પુરાવાઓના આધારે આરોપીઓ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. ઉપરાંત સ્ક્રેપ વેપારીઓ અને પ્રાચીન વસ્તુઓના ગેરકાયદે વેપાર સાથે સંકળાયેલા લોકો પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
નરવર કિલ્લાનું ઐતિહાસિક મહત્વ
નરવર કિલ્લો મધ્યપ્રદેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક કિલ્લાઓમાંનો એક માનવામાં આવે છે. શિવપુરી જિલ્લાના આ પ્રાચીન કિલ્લાનો ઇતિહાસ અનેક રાજવંશો સાથે જોડાયેલો છે. કિલ્લો પોતાની વિશાળ કિલ્લેબંધી, પ્રાચીન સ્થાપત્ય અને ઐતિહાસિક સ્મૃતિચિહ્નો માટે જાણીતો છે. અહીં આવેલી તોપો, દરવાજા, બુરજ અને અન્ય અવશેષો ભારતના સમૃદ્ધ સૈન્ય અને સ્થાપત્ય ઇતિહાસના સાક્ષી છે. પ્રવાસીઓ તેમજ ઇતિહાસપ્રેમીઓ માટે આ કિલ્લો મહત્વપૂર્ણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. આવી ઐતિહાસિક વસ્તુઓની ચોરી માત્ર સરકારી સંપત્તિનું નુકસાન નથી, પરંતુ દેશની સાંસ્કૃતિક વારસાને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ પણ વાંચો: જંતર-મંતર પર CJPના અભિજીત દિપકે પર મહિલાએ ફેંકી શાહી : મહિલા પોલીસ હવાલે
ઐતિહાસિક વસ્તુઓની સુરક્ષા પર ફરી પ્રશ્નો
આ ઘટનાએ પુરાતત્વ વિભાગ અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર પણ સવાલો ઉભા કર્યા છે. જો તોપ અગાઉથી પોતાના સ્થાન પરથી નીચે પડી ગઈ હતી, તો તેને તાત્કાલિક સુરક્ષિત સ્થળે કેમ ખસેડવામાં આવી નહીં? શું કિલ્લામાં પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા હતી? શું નિયમિત પેટ્રોલિંગ થતું હતું? આવા અનેક પ્રશ્નોના જવાબ હવે તપાસ બાદ જ સામે આવશે. વારસા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દેશભરના અનેક ઐતિહાસિક સ્મારકોમાં હજુ પણ આધુનિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો અભાવ છે. ઘણી જગ્યાએ CCTV કેમેરા, સુરક્ષા ગાર્ડ અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ જેવી સુવિધાઓ પૂરતી નથી, જેના કારણે કિંમતી ઐતિહાસિક વસ્તુઓ ચોરી થવાનો ભય સતત રહે છે.
તપાસ તેજ, આરોપીઓની શોધખોળ ચાલુ
પોલીસે કેસ નોંધ્યા બાદ વિવિધ ટીમો બનાવી તપાસ શરૂ કરી છે. ચોરી થયેલી તોપનું વજન, તેની બનાવટ અને તેને સ્થળ પરથી કેવી રીતે ખસેડવામાં આવી તે અંગે પણ તપાસ ચાલી રહી છે. જો તોપ ભારે હશે તો તેને લઈ જવા માટે વાહન અથવા અનેક લોકોની મદદ લેવામાં આવી હોવાની સંભાવના છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે તપાસના દરેક પાસાને ગંભીરતાથી જોવામાં આવી રહ્યો છે અને ટૂંક સમયમાં આ ચોરીનો ભેદ ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. સાથે જ ઐતિહાસિક સ્થળોની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પણ સંબંધિત વિભાગો સાથે ચર્ચા કરવામાં આવશે.
આ ઘટના ફરી એક વખત એ યાદ અપાવે છે કે ભારતની અમૂલ્ય ઐતિહાસિક ધરોહરની સુરક્ષા માત્ર સરકારની નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજની સંયુક્ત જવાબદારી છે. જો આવા વારસાનું યોગ્ય સંરક્ષણ નહીં થાય તો ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે ઇતિહાસના અનેક અમૂલ્ય પુરાવા હંમેશા માટે ખોવાઈ શકે છે.
