નવી દિલ્હી: ભારતીય અવકાશ ક્ષેત્ર માટે ઐતિહાસિક ક્ષણ સર્જાઈ છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)ના બે પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકો પવન કુમાર ચંદના અને નાગા ભરત ડાકાએ સ્થાપેલી ખાનગી કંપની સ્કાયરુટ એરોસ્પેસ (Skyroot Aerospace)એ પોતાના વિકસાવેલા 'વિક્રમ-1' રૉકેટના સફળ લોન્ચ સાથે ભારતીય સ્પેસ ટેકનોલોજીના નવા યુગની શરૂઆત કરી છે. આ સિદ્ધિ સાથે સ્કાયરુટ એરોસ્પેસ અંદાજે ₹10,000 કરોડ (1.2 બિલિયન ડૉલર)ના મૂલ્યાંકન સુધી પહોંચીને ભારતની પ્રથમ પ્રાઇવેટ સ્પેસ-ટેક યુનિકોર્ન કંપની બની છે. આ સિદ્ધિ માત્ર એક ખાનગી કંપનીની સફળતા નથી, પરંતુ ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્રની વધતી તાકાત અને વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં દેશની નવી ઓળખનું પણ પ્રતિક છે. ISROમાં વર્ષો સુધી સેવા આપ્યા બાદ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ સરકારની નોકરી છોડીને પોતાનું સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કર્યું હતું અને આજે માત્ર આઠ વર્ષમાં જ વિશ્વ સ્તરે ભારતને ગૌરવ અપાવતી કંપની ઉભી કરી છે.
ISROનો અનુભવ અને સ્ટાર્ટઅપની અનોખી સફર
પવન કુમાર ચંદના અને નાગા ભરત ડાકા બંનેએ ISROમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કર્યું હતું. અવકાશ ક્ષેત્રમાં મેળવેલા અનુભવ અને નવી ટેક્નોલોજી પ્રત્યેના વિશ્વાસના આધારે તેમણે હૈદરાબાદમાં સ્કાયરુટ એરોસ્પેસની સ્થાપના કરી હતી. વર્ષ 2020માં કેન્દ્ર સરકારે અવકાશ ક્ષેત્ર ખાનગી કંપનીઓ માટે ખુલ્લું મૂક્યું અને IN-SPACe જેવી નિયમનકારી સંસ્થા ઉભી કરી. આ નિર્ણય ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ઐતિહાસિક સાબિત થયો. સ્કાયરુટ એરોસ્પેસે આ તકનો લાભ લઈને 3D પ્રિન્ટિંગ, કાર્બન કોમ્પોઝિટ મટિરિયલ અને આધુનિક એન્જિનિયરિંગનો ઉપયોગ કરીને ઓછા ખર્ચમાં સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની ટેક્નોલોજી વિકસાવી. આજે કંપની વિશ્વભરના ગ્રાહકોને તેમની જરૂરિયાત મુજબ સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની સેવા આપવા માટે તૈયાર છે.
આ પણ વાંચો: ભારતે રચ્યો સ્પેસ ઈતિહાસ! : શ્રીહરિકોટાથી ‘વિક્રમ-1’ની ઐતિહાસિક સફળ ઉડાન, જાણો શું છે તેની સૌથી મોટી ખાસિયત
'અવકાશ માટે ઉબર' જેવી સેવા આપવાનો લક્ષ્ય
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસના CEO પવન કુમાર ચંદનાએ જણાવ્યું હતું કે કંપનીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અવકાશને દરેક માટે સરળ અને સુલભ બનાવવાનો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, અત્યાર સુધી નાના સેટેલાઇટ્સને અવકાશમાં મોકલવા માટે મોટી સરકારી લોન્ચિંગ મિશનની રાહ જોવી પડતી હતી, જેમાં અનેક દેશોના સેટેલાઇટ્સ એકસાથે મોકલવામાં આવતા હતા. પરંતુ સ્કાયરુટનું મોડલ સંપૂર્ણપણે અલગ છે. કંપની ગ્રાહકોને પોતાની જરૂરિયાત મુજબ આખું રૉકેટ બુક કરવાની સુવિધા આપશે. ગ્રાહક પોતાની અનુકૂળ તારીખ, સમય અને કક્ષા પસંદ કરીને સેટેલાઇટ લોન્ચ કરાવી શકશે. કંપની આ મોડલને "અવકાશ માટેની ઉબર સેવા" તરીકે વર્ણવે છે.
90 ટકા કરતાં વધુ સ્વદેશી 'વિક્રમ-1'
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસનું 'વિક્રમ-1' રૉકેટ સંપૂર્ણપણે આધુનિક ટેક્નોલોજી પર આધારિત છે. તેની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા 90 ટકા કરતાં વધુ ભાગો ભારતમાં જ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. ભારતના 400થી વધુ સપ્લાયર્સના સહયોગથી તૈયાર થયેલા આ રૉકેટમાં 3D પ્રિન્ટેડ એન્જિન, હળવી પરંતુ અત્યંત મજબૂત કાર્બન કોમ્પોઝિટ બોડી અને અદ્યતન લોન્ચિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ રૉકેટ આશરે 300થી 350 કિલોગ્રામ વજનના નાના સેટેલાઇટ્સને પૃથ્વીની કક્ષામાં પહોંચાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વિશ્વમાં નાના સેટેલાઇટ્સની વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખતા આ રૉકેટ વૈશ્વિક બજારમાં ભારત માટે મોટી તક ઉભી કરી શકે છે.
'વિક્રમ-એસ' પછી હવે 'વિક્રમ-1'ની મોટી સફળતા
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસે વર્ષ 2022માં ભારતનું પ્રથમ ખાનગી સબ-ઓર્બિટલ રૉકેટ 'વિક્રમ-એસ' સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કરીને પહેલેથી જ ઇતિહાસ રચ્યો હતો. તે સફળતા બાદ કંપનીએ વધુ આધુનિક અને શક્તિશાળી 'વિક્રમ-1' તૈયાર કર્યો છે. આ રૉકેટ ખાનગી ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સિદ્ધિ બાદ ભારત વૈશ્વિક કોમર્શિયલ સેટેલાઇટ લોન્ચિંગ માર્કેટમાં વધુ મજબૂત રીતે સ્પર્ધા કરી શકશે.
આ પણ વાંચો: મહારાષ્ટ્રમાં કોરોનાએ માથું ઊંચક્યું : જુલાઈમાં 21 નવા કેસ, 3 વર્ષ બાદ ફરી વધ્યો સંક્રમણનો ખતરો
ભારતીય સ્પેસ સેક્ટર માટે ગેમ ચેન્જર
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતનું સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. સરકાર દ્વારા ખાનગી કંપનીઓને મળેલી છૂટછાટ પછી અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સ અવકાશ ક્ષેત્રમાં નવીન ટેક્નોલોજી વિકસાવી રહ્યા છે. સ્કાયરુટ એરોસ્પેસની સફળતા અન્ય ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે પણ પ્રેરણારૂપ બની છે. આ સિદ્ધિ દર્શાવે છે કે હવે ભારત માત્ર ISRO જેવા સરકારી સંસ્થાઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ ખાનગી ક્ષેત્ર પણ વૈશ્વિક અવકાશ ઉદ્યોગમાં પોતાની મજબૂત હાજરી નોંધાવી રહ્યું છે.
ભારતના સ્પેસ અર્થતંત્રને મળશે ગતિ
વિશ્વમાં નાના સેટેલાઇટ્સની માંગ સતત વધી રહી છે. ટેલિકોમ, કૃષિ, હવામાન, સંરક્ષણ, નેવિગેશન અને ડિજિટલ સેવાઓ માટે નાના સેટેલાઇટ્સનું મહત્વ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સ્કાયરુટ જેવી કંપનીઓ ભારતને વૈશ્વિક સ્પેસ લોન્ચિંગ હબ બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે આગામી વર્ષોમાં ભારતીય ખાનગી સ્પેસ ઉદ્યોગમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ આવવાની સંભાવના છે.
પવન કુમાર ચંદના અને નાગા ભરત ડાકાની આ સફળતા એ વાતનો પુરાવો છે કે યોગ્ય દ્રષ્ટિ, નવીનતા અને આત્મવિશ્વાસના બળ પર ભારતીય યુવાનો વિશ્વસ્તરે ઇતિહાસ રચી શકે છે. ‘વિક્રમ-1’ માત્ર એક રૉકેટ નથી, પરંતુ ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્રની નવી ઉડાનનું પ્રતિક છે.
