ભારતમાં LPG ગેસ સિલિન્ડરોના દુરુપયોગ, કાળાબજારી અને ગેરકાયદે સંગ્રહને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ નવા નિયમો અમલમાં મૂક્યા છે. ઇન્ડિયન ઓઈલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિંદુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી કંપનીઓ હવે ‘એક ઘર-એક ગેસ કનેક્શન’ નીતિનો વધુ કડક અમલ કરી રહી છે. આ અંતર્ગત એલપીજી (LPG) અને પીએનજી (PNG) બંને પ્રકારના ગેસ કનેક્શન ધરાવતા ગ્રાહકો માટે 30 દિવસ અને 90 દિવસની નવી સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
નવા નિયમોનો મુખ્ય હેતુ ઘરેલુ ગેસના વ્યાપારી ઉપયોગને રોકવાનો, ગેરકાયદે રિફિલિંગ અટકાવવાનો અને યોગ્ય લાભાર્થીઓ સુધી સબસિડીયુક્ત ગેસ પહોંચે તેની ખાતરી કરવાનો છે. સરકારનું માનવું છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં એક જ પરિવાર અથવા એક જ સરનામે એકથી વધુ ગેસ કનેક્શન હોવાને કારણે ગેરરીતિઓ વધતી હતી, જેને નિયંત્રણમાં લેવા માટે આ પગલાં જરૂરી બન્યા છે.
'એક ઘર-એક ગેસ કનેક્શન' નીતિ શું છે?
નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ એક જ સરનામે અથવા એક જ પરિવારના નામે એકથી વધુ ઘરેલુ LPG કનેક્શન રાખવા પર કડક નજર રાખવામાં આવશે. જો કોઈ પરિવાર પાસે પહેલેથી જ એક સક્રિય ગેસ કનેક્શન હોય અને તે જ સરનામે બીજું કનેક્શન પણ કાર્યરત હોય તો તે અંગે સ્પષ્ટતા કરવી પડશે.
સરકારનું કહેવું છે કે અનેક જગ્યાએ ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડરોનો ઉપયોગ વ્યાપારી હેતુઓ માટે થતો હોવાના અહેવાલો મળતા હતા. જેના કારણે વાસ્તવિક ગ્રાહકોને સમયસર ગેસ મળવામાં મુશ્કેલીઓ ઉભી થતી હતી. નવા નિયમો દ્વારા આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
LPG અને PNG ગ્રાહકો માટે 30 અને 90 દિવસનો નિયમ
નવા પ્રોટોકોલ મુજબ જો કોઈ ગ્રાહકના ઘરમાં નવું PNG (પાઇપ નેચરલ ગેસ) કનેક્શન શરૂ થાય છે તો તેને 30 દિવસની અંદર પોતાના જૂના LPG કનેક્શન અંગે નિર્ણય લેવો પડશે. ગ્રાહકે LPG કનેક્શન સરેન્ડર કરવું, હોલ્ડ પર મૂકવું અથવા સંબંધિત પ્રક્રિયા શરૂ કરવી પડશે.
આ ઉપરાંત PNG કનેક્શન શરૂ થયાના 90 દિવસની અંદર LPG કનેક્શન સંબંધિત તમામ કાર્યવાહી પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત ગણાવવામાં આવી છે. જો નિર્ધારિત સમયગાળામાં નિયમોનું પાલન નહીં કરવામાં આવે તો સંબંધિત ગેસ કંપનીઓ કાર્યવાહી કરી શકે છે. સરકાર અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓનું માનવું છે કે એક જ ઘરમાં એક સાથે PNG અને LPGના અનેક સક્રિય કનેક્શન રાખવાથી ગેરઉપયોગની શક્યતા વધે છે. તેથી આ નવી સમયમર્યાદા લાગુ કરવામાં આવી છે.
અગાઉ પણ રિફિલિંગ અંગે લાગુ થયા હતા નિયમો
ગેસ સિલિન્ડરના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવા માટે સરકાર અગાઉ પણ કેટલાક નિયમો અમલમાં મૂકી ચૂકી છે. અગાઉ એક ગેસ સિલિન્ડર બુક કર્યા પછી ગ્રાહકોને નિર્ધારિત સમયગાળા પહેલાં બીજો સિલિન્ડર બુક કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નહોતી.
કેટલાક વિસ્તારોમાં 25 દિવસ પહેલાં નવી બુકિંગ ન કરવાની મર્યાદા લાગુ કરવામાં આવી હતી. ઉપરાંત સબસિડીયુક્ત ગેસના સમાન વિતરણ માટે બે રિફિલ વચ્ચે ચોક્કસ સમયગાળો જાળવવાના નિયમો પણ ચર્ચામાં રહ્યા હતા. હવે નવા નિયમો સાથે ગેસ વિતરણ વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક અને જવાબદાર બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશો તો શું થશે?
નવા નિયમોનું પાલન નહીં કરનાર ગ્રાહકો માટે કડક કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. જો કોઈ ગ્રાહક પાસે એકથી વધુ ગેરકાયદે અથવા બિનજરૂરી કનેક્શન હોવાનું સામે આવશે અને તે અંગે સમયસર માહિતી આપવામાં નહીં આવે તો ગેસ કંપનીઓ કનેક્શન બ્લોક કરી શકે છે.
આ ઉપરાંત સરકારી સબસિડી પણ બંધ થઈ શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં દંડ અથવા અન્ય વહીવટી કાર્યવાહીનો સામનો પણ કરવો પડી શકે છે. તેથી ગ્રાહકોને સમયસર પોતાના કનેક્શનની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા અને જરૂરી દસ્તાવેજી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
ગ્રાહકોએ શું કરવું?
જો તમારા ઘરમાં એકથી વધુ LPG કનેક્શન છે અથવા PNG અને LPG બંને સક્રિય છે તો નજીકની ઇન્ડેન, ભારત ગેસ અથવા HP ગેસ એજન્સીનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. વધારાનું કનેક્શન સરેન્ડર કરવું અથવા યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા અન્ય યોગ્ય સરનામે ટ્રાન્સફર કરવું જરૂરી બની શકે છે.
આ સાથે જ e-KYC પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ગેસ કંપનીઓ દ્વારા બાયોમેટ્રિક અથવા ઓનલાઈન e-KYC ફરજિયાત બનાવવામાં આવી રહી છે. જે ગ્રાહકો સમયસર e-KYC પૂર્ણ નહીં કરે તેમના કનેક્શન અને સબસિડી સંબંધિત સેવાઓમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
પારદર્શક વ્યવસ્થા તરફ સરકારનું પગલું
સરકારનું માનવું છે કે નવા નિયમોનો હેતુ સામાન્ય ગ્રાહકોને મુશ્કેલીમાં મૂકવાનો નથી, પરંતુ ગેસ વિતરણ પ્રણાલીને વધુ પારદર્શક અને અસરકારક બનાવવાનો છે. દેશભરમાં કરોડો પરિવારો LPG અને PNG જેવી સ્વચ્છ ઊર્જા સેવાઓનો ઉપયોગ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ગેરરીતિઓ અટકાવવા અને યોગ્ય ગ્રાહકો સુધી લાભ પહોંચાડવા માટે નિયમોમાં સમયાંતરે ફેરફાર જરૂરી બનતા હોય છે.
નવા નિયમોના અમલ બાદ ગ્રાહકોને પોતાના ગેસ કનેક્શનની સ્થિતિની સમીક્ષા કરીને જરૂરી કાર્યવાહી ઝડપથી પૂર્ણ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ પ્રકારની વહીવટી કાર્યવાહી, સબસિડી બંધ થવા અથવા કનેક્શન બ્લોક થવા જેવી મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય.
