આજે 25 જૂન : ઈન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં ઈમરજન્સી કરી હતી જાહેર, જાણો આજના દિવસની મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ

ભારત અને વિશ્વના ઇતિહાસમાં 25 જૂનનું વિશેષ મહત્વ છે. આ તારીખ ખાસ કરીને ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં ‘બ્લેક ડે’ તરીકે નોંધાયેલી છે. વર્ષ 1975માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં ઇમરજન્સી જાહેર કરી હતી, જેના કારણે આગામી 21 મહિના સુધી લોકશાહી વ્યવસ્થાઓ, નાગરિક અધિકારો અને મીડિયા સ્વતંત્રતા પર વ્યાપક અસર જોવા મળી હતી. આ દિવસ માત્ર ઇમરજન્સી માટે જ નહીં, પરંતુ અનેક ઐતિહાસિક, રાજકીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ માટે પણ યાદ કરવામાં આવે છે.

25 જૂન: આઝાદ ભારતનો ‘બ્લેક ડે’

ભારતના સ્વતંત્રતા પછીના ઇતિહાસમાં 25 જૂન 1975 સૌથી વિવાદાસ્પદ દિવસોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. આ દિવસે તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં આંતરિક કટોકટી એટલે કે ઇમરજન્સી જાહેર કરવાની ભલામણ કરી હતી. ત્યારબાદ તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ફખરુદ્દીન અલી અહેમદે ભારતીય બંધારણની કલમ 352 હેઠળ ઇમરજન્સી જાહેર કરી હતી.

આ કટોકટી 25 જૂન 1975થી 21 માર્ચ 1977 સુધી, એટલે કે લગભગ 21 મહિના સુધી અમલમાં રહી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન લોકસભા ચૂંટણી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી, નાગરિકોના અનેક મૂળભૂત અધિકારો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા હતા અને દેશભરના વિરોધી રાજકીય નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

મીડિયા અને અખબારો પર કડક સેન્સરશિપ લાગુ કરવામાં આવી હતી. સરકારની ટીકા કરતા અહેવાલો પ્રકાશિત કરવા પર નિયંત્રણ મૂકાયું હતું. લોકનાયક જયપ્રકાશ નારાયણે આ સમયગાળાને "ભારતીય લોકશાહીના સૌથી કાળા દિવસો" ગણાવ્યા હતા.

ઇમરજન્સી દરમિયાન શું બન્યું હતું?

ઇમરજન્સી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારને વિશેષ સત્તાઓ મળી હતી. રાજકીય વિરોધીઓ, પત્રકારો અને સામાજિક કાર્યકરોને જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. દેશભરમાં સરકાર વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ પર કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

તે સમયગાળા દરમિયાન ઇન્દિરા ગાંધીના પુત્ર સંજય ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ મોટા પાયે પરિવાર નિયોજન અને નસબંધી અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવ્યું હતું, જે ભારે વિવાદમાં આવ્યું હતું. અનેક વિસ્તારોમાં બળજબરીથી નસબંધી કરાવવાના આરોપો પણ લાગ્યા હતા.

25 જૂનની મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ

• 1977: ઇમરજન્સીની વર્ષગાંઠને ‘બ્લેક ડે’ તરીકે ઉજવવાની શરૂઆત થઈ.

• 1998: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બિલ ક્લિન્ટન 9 દિવસની મુલાકાતે ચીન પહોંચ્યા.

• 1999: અમેરિકાએ યુગોસ્લાવિયાના રાષ્ટ્રપતિ સ્લોબોડાન મિલોસેવિકની ધરપકડ અંગે માહિતી આપનાર માટે 50 લાખ ડોલરનું ઇનામ જાહેર કર્યું.

• 2002: અફઘાનિસ્તાનમાં નવા મંત્રીમંડળે શપથ લીધા.

• 2003: સિંગાપોરના અગ્રણી વકીલ અને ભારતીય સમુદાયના નેતા આર. પાલ કૃષ્ણનનું મેલબોર્નમાં અવસાન થયું.

• 2004: રશિયાએ ભારત સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વધુ મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો.

• 2005: મહમૂદ અહમદી નેજાદ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા.

• 2008: ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે ઘર અને પ્લોટની નોંધણી માટેની સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી 8 ટકાથી ઘટાડીને 5 ટકા કરી.

• 2017: ભારતીય બેડમિન્ટન ખેલાડી કિદાંબી શ્રીકાંતે ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન સુપર સિરીઝનું ટાઇટલ જીત્યું.

25 જૂને જન્મેલા પ્રખ્યાત વ્યક્તિત્વ

25 જૂનના રોજ અનેક મહાન વ્યક્તિત્વોનો જન્મ થયો હતો, જેમણે પોતાના ક્ષેત્રમાં વિશેષ યોગદાન આપ્યું છે.

• લોર્ડ માઉન્ટબેટન (1900) – ભારતના અંતિમ વાઇસરોય અને બ્રિટિશ રાજનેતા.

• ચંદ્રશેખર પાંડે (1903) – જાણીતા લેખક.

• સુચેતા કૃપલાણી (1908) – સ્વતંત્રતા સેનાની અને ભારતની પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી.

• વિશ્વનાથ પ્રતાપ સિંહ (1931) – ભારતના આઠમા વડાપ્રધાન.

• મદન મોહન (1924) – પ્રખ્યાત સંગીતકાર.

• ગોપાલ પ્રસાદ દુબે (1957) – સરાઈકેલા છાઉ નૃત્યના જાણીતા કલાકાર.

• સતીશ શાહ (1961) – લોકપ્રિય હાસ્ય કલાકાર અને અભિનેતા.

• એમ.વી.વી. સત્યનારાયણ (1966) – રાજકારણી અને સાંસદ.

• મનોજ કુમાર પાંડે (1975) – પરમવીર ચક્રથી સન્માનિત ભારતીય સૈનિક.

• સુધા સિંહ (1986) – આંતરરાષ્ટ્રીય એથ્લેટ.

25 જૂને અવસાન પામેલા જાણીતા વ્યક્તિત્વ

• મોહન રાનાડે (2019) – ગોવા મુક્તિ આંદોલનના અગ્રણીઓમાંના એક.

• શિવચરણ માથુર (2009) – રાજસ્થાનના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી.

• સ્વામી સહજાનંદ સરસ્વતી (1950) – સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને ખેડૂત આંદોલનના અગ્રણીઓમાંના એક.