કારતક માસ હિંદુ ધર્મમાં સૌથી પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ માસની પૂર્ણિમા તિથિને કારતક પૂર્ણિમા કહેવામાં આવે છે, જે ત્રિપુરારી પૂર્ણિમા અને દેવ દિવાળી તરીકે પણ જાણીતી છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ, માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન શિવની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. વૈદિક જ્યોતિષીઓ અનુસાર, આ દિવસે ગંગા સ્નાન, દાન અને દીપદાન કરવાથી જીવનમાં સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. વર્ષ 2025માં આ પર્વ નવેમ્બરના 5મા રોજ ઉજવવામાં આવશે, જે સિક્ખ ધર્મમાં ગુરુ નાનક જયંતિ તરીકે પણ ઓળખાય છે.
કારતક પૂર્ણિમા 2025ની તારીખ અને તિથિ સમય
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, કારતક પૂર્ણિમા તિથિ 4 નવેમ્બર 2025ના રાત્રે 10:36 વાગ્યે શરૂ થશે અને 5 નવેમ્બર 2025ના સાંજે 6:48 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદય તિથિના કારણે આ પર્વ 5 નવેમ્બરના રોજ જ મનાવવામાં આવશે. નવા દિલ્હી માટેના સમય અનુસાર:
સૂર્યોદય: 6:28 AM
સૂર્યાસ્ત: 5:40 PM
ચંદ્રોદય: 5:11 PM
આ તિથિ દરમિયાન ચંદ્રની પૂર્ણતા જીવનમાં પ્રકાશ અને જ્ઞાનનું પ્રતીક બને છે.
શુભ મુહૂર્ત અને સ્નાન સમય
જ્યોતિષીઓના મતે, આ દિવસે શુભ કાર્યો માટે નીચેના મુહૂર્તો અત્યંત શુભ છે:
મુહૂર્ત | સમય |
|---|---|
ગંગા સ્નાન મુહૂર્ત (બ્રહ્મ મુહૂર્ત) | 4:52 AM થી 5:44 AM |
પૂજા મુહૂર્ત | 7:58 AM થી 9:20 AM |
વિજય મુહૂર્ત | 1:56 PM થી 2:41 PM |
ગોધૂળી મુહૂર્ત | 5:40 PM થી 6:05 PM |
આ મુહૂર્તોમાં ગંગા અથવા કોઈ પવિત્ર સરોવરમાં સ્નાન કરવું અને પૂજા કરવી ફળદાયી માનવામાં આવે છે. જો ગંગા પાસે જવું શક્ય ન હોય, તો ઘરે ગંગાજળ નાખીને સ્નાન કરી શકાય.
કારતક પૂર્ણિમાનું મહત્ત્વ
કારતક પૂર્ણિમા કારતક માસની અંતિમ તિથિ છે, જે ભક્તિ અને તપનું પ્રતીક છે. જ્યોતિષીઓ કહે છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજાથી ધન-સમૃદ્ધિ અને સુખ મળે છે. ત્રિપુરારી પૂર્ણિમા તરીકે ઓળખાતું આ પર્વ ભગવાન શિવના ત્રિપુરાસુર પર વિજયની યાદ અને દેવ દિવાળી તરીકે ઉજવાય છે, જ્યારે ઘાટો અને મંદિરો પર હજારો દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે.
સિક્ખ સમુદાયમાં આ દિવસ ગુરુ નાનક દેવ જીની જન્મ જયંતિ તરીકે પ્રકાશ પર્વ તરીકે મનાવવામાં આવે છે, જેમાં અખંડ પાઠ, લંગર અને શોભાયાત્રાઓ યોજાય છે. વ્રતના લાભોમાં આત્મશુદ્ધિ, કર્મ ફળ અને આરોગ્ય સુધારણા શામેલ છે, જે જ્યોતિષીઓ દ્વારા નિશ્ચિત કરાયા છે.
પૂજા વિધિ: વિગતવાર પગલાં
જ્યોતિષીઓના માર્ગદર્શન અનુસાર, પૂજા વિધિ નીચે મુજબ છે:
સ્નાન અને અર્ઘ્ય: બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને સ્નાન કરો અને સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય આપો.
પૂજા સ્થળ તૈયારી: મંદિર સ્વચ્છ કરો, ચોકી પર સ્વચ્છ પીળો કપડો પાડો.
વિગ્રહ સ્થાપના: ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીના ચિત્ર અથવા વિગ્રહો સ્થાપિત કરો.
અર્પણ: ફૂલોની માળા, ધૂપ-દીપ અને ચંદન ચઢાવો.
મંત્રોચ્ચાર: લક્ષ્મી મંત્ર અને શ્રી સૂક્તનો પાઠ કરો. વિષ્ણુ ચાલીસા અથવા સત્યનારાયણ કથા વાંચો.
ભોગ અને આરતી: ફળો, મીઠાઈ અને અન્ય વસ્તુઓનો ભોગ લગાવો, આરતી કરો અને પ્રાર્થના કરો.
દાન અને વિતરણ: પ્રસાદ વિતરિત કરો અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપો.
શિવ પૂજા: દેવ દિવાળી માટે રુદ્રાભિષેક કરો અને દીવા પ્રગટાવો.
આ વિધિથી દેવી લક્ષ્મી પ્રસન્ન થાય છે અને ઘરમાં સમૃદ્ધિ આવે છે.
અન્ય વિધિઓ અને વ્રત કથા
તુલસી વિવાહ: કારતક માસના અંતે તુલસી અને શાલગ્રામનું વિવાહ ઉજવાય છે, જે લગ્ન જીવનમાં સુખ લાવે છે.
ભીષ્મ પંચક વ્રત: પ્રબોધિની એકાદશીથી શરૂ થયેલું આ વ્રત અહીં સમાપ્ત થાય છે.
વ્રત કથા: એક વાર્તા અનુસાર, એક ભક્ત રામે આ દિવસે દાન અને પૂજા કરીને ગરીબ બાળકીને મદદ કરી, જેનાથી ગામમાં શિક્ષણ અને કલ્યાણની લહેર ફેલાઈ. આ કથા દાનનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.
જ્યોતિષીઓ સલાહ આપે છે કે મુસ્ટર્ડ ઓઇલ અથવા ઘીના દીવા પ્રગટાવો અને વેદ મંત્રોનો જાપ કરો.
કારતક પૂર્ણિમા આત્મશુદ્ધિ અને ભક્તિનો પવિત્ર દિવસ છે. આ દિવસે વ્રત, પૂજા અને દાનથી જીવનમાં ચમક આવે છે. તમારી પૂજા વિધિઓને વ્યક્તિગત પંચાંગ અનુસાર ગોઠવો અને શુભ ફળોની કામના કરો.
