નવી દિલ્હી: દેશમાં ચોમાસાની શરૂઆત બાદ જૂન મહિનામાં અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદની અસમાન સ્થિતિ જોવા મળી હતી. હવે જુલાઈ મહિનાને લઈને ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા કરવામાં આવેલી નવી આગાહીએ ખેડૂતો, જળસંચય વિભાગો અને રાજ્ય સરકારોની ચિંતા વધારી છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈ મહિનામાં દેશવ્યાપી સરેરાશ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની શક્યતા છે. જુલાઈ સામાન્ય રીતે સમગ્ર ચોમાસાની ઋતુમાં સૌથી વધુ વરસાદ આપતો મહિનો ગણાય છે, પરંતુ આ વર્ષે ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદની માત્રા લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં ઓછી રહી શકે છે. હવામાન વિભાગના મહાનિર્દેશક ડૉ. મૃત્યુંજય મહાપાત્રાએ પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું કે જુલાઈ દરમિયાન દેશભરમાં લાંબા ગાળાની સરેરાશ (Long Period Average)ની સરખામણીએ આશરે 94 ટકા જેટલો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. એટલે કે વરસાદ સંપૂર્ણપણે નબળો નહીં હોય, પરંતુ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની સંભાવના છે. જૂન મહિનામાં કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની નોંધપાત્ર ઘટ જોવા મળી હતી, જેના કારણે કૃષિ અને જળસંચય બંને ક્ષેત્રોમાં અસર પડી હતી.
ચોમાસાની પ્રગતિ ચાલુ, પરંતુ વરસાદનું વિતરણ રહેશે અસમાન
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર આગામી બે-ત્રણ દિવસમાં ચોમાસું ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, લદ્દાખ, ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના વધુ વિસ્તારોમાં આગળ વધશે. આ ઉપરાંત જમ્મુ-કાશ્મીર, હરિયાણા, પંજાબ, દિલ્હી, ચંડીગઢ, દમણ-દીવ અને રાજસ્થાનના બાકીના વિસ્તારોમાં પણ ચોમાસાનું આગમન પૂર્ણ થવાની શક્યતા છે. જો કે, ચોમાસું સમગ્ર દેશમાં પહોંચે તે છતાં દરેક વિસ્તારમાં સમાન વરસાદ પડશે તે જરૂરી નથી. હવામાન વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વરસાદનું ભૌગોલિક વિતરણ અસમાન રહી શકે છે. કેટલાક રાજ્યોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ થશે તો કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની નોંધપાત્ર ઘટ જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો: આજથી VB G-RAM-G યોજના દેશભરમાં લાગુ : હવે 125 દિવસની રોજગારીની કાનૂની ગેરંટી, દૈનિક વેતન પણ વધ્યું
ખેડૂતો માટે જુલાઈ મહિનો નિર્ણાયક
દેશના મોટા ભાગના ખેડૂતો માટે જુલાઈ મહિનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ડાંગર, કપાસ, સોયાબીન, મકાઈ, દાળ અને અન્ય ખરીફ પાકનું વાવેતર પૂરજોશમાં ચાલતું હોય છે. જો આ સમયે પૂરતો વરસાદ ન મળે તો પાકના વિકાસ પર સીધી અસર પડી શકે છે. ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે અને વરસાદ આધારિત ખેતી કરતા વિસ્તારોમાં ઉત્પાદન ઘટવાની પણ શક્યતા રહે છે. કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે જો જુલાઈના પ્રથમ અને બીજા સપ્તાહમાં સારો વરસાદ નહીં થાય તો ખરીફ પાકના ઉત્પાદનના અંદાજ પર અસર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસ-વે પર ભયાનક અકસ્માત : ટ્રક સાથે અથડાતા બસમાં લાગી આગ, 6થી વધુ મુસાફરોના મોત; 17 ઘાયલ
પાણીની અછતની ભીતિ
જુલાઈમાં વરસાદ ઓછો રહેવાની સંભાવના માત્ર કૃષિ પૂરતી મર્યાદિત નથી. શહેરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીના સ્ત્રોતો, જળાશયો, ડેમ અને ભૂગર્ભ જળસ્તર પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે. ચોમાસાના મધ્ય તબક્કામાં પૂરતો વરસાદ ન મળે તો વર્ષના બાકીના મહિનાઓમાં પાણીની ઉપલબ્ધિ પર દબાણ વધી શકે છે. જળસંચય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વરસાદનું અસમાન વિતરણ પાણીના સંચાલન માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. જ્યાં ભારે વરસાદ પડશે ત્યાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં પાણીની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતમાં મેઘરાજાની તોફાની એન્ટ્રીના એંધાણ : વલસાડ-દમણમાં રેડ એલર્ટ; 10 જિલ્લામાં ઓરેન્જ ચેતવણી
કેટલાક રાજ્યોમાં રહેશે વરસાદની ઘટ
હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ બિહાર, મધ્ય પ્રદેશ, દિલ્હી સહિત કેટલાક રાજ્યોના ચોક્કસ વિસ્તારોમાં જુલાઈ દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડી શકે છે. આવા વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં પણ ખાસ ઘટાડો નહીં થાય અને ગરમી તથા ભેજનું પ્રમાણ વધવાની શક્યતા છે. બીજી તરફ પશ્ચિમ કિનારાના કેટલાક ભાગો, ઉત્તરપૂર્વ ભારત અને પર્વતીય વિસ્તારોમાં સામાન્યથી વધુ વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. એટલે દેશભરમાં ચોમાસાની સ્થિતિ એકસરખી નહીં રહે તેવું અનુમાન વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે.
પૂર્વોત્તર ભારતમાં પૂર, ઝારખંડમાં વીજળી પડતાં મોત
એક તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછતની ચિંતા છે તો બીજી તરફ પૂર્વોત્તર ભારતમાં ભારે વરસાદને કારણે પૂર જેવી સ્થિતિ યથાવત છે. આસામના અનેક જિલ્લાઓમાં નદીઓ ભયજનક સપાટીએ વહેતી હોવાથી અનેક ગામોમાં પાણી ભરાઈ ગયા છે. બચાવ અને રાહત કામગીરી સતત ચાલી રહી છે અને હજારો લોકો પરિસ્થિતિથી પ્રભાવિત થયા છે. ઝારખંડમાં વરસાદી માહોલ વચ્ચે વીજળી પડવાની ઘટનાઓમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં વીજળી પડતાં બે મહિલાઓ અને એક આઠ વર્ષની બાળકી સહિત સાત લોકોના મોત થયા હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. રાંચીમાં ખેતરમાં કામ કરી રહેલા ખેડૂતનું વીજળી પડતાં મોત થયું હતું, જ્યારે બોકારોમાં વૃક્ષ નીચે આશરો લેનારા 19 વર્ષીય યુવકનું પણ આ જ કારણસર મૃત્યુ થયું હતું. અન્ય કેટલાક લોકો પશુ ચરાવતા અથવા ખુલ્લામાં કામ દરમિયાન વીજળીનો ભોગ બન્યા હતા.
આગામી દિવસો પર રહેશે સૌની નજર
હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે આગામી દિવસોમાં ચોમાસાની ગતિ અને બંગાળની ખાડી તથા અરબી સમુદ્રમાં સર્જાતી હવામાન પ્રણાલીઓ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. જો નવી લો-પ્રેશર સિસ્ટમ સક્રિય થશે તો કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની સ્થિતિમાં સુધારો થઈ શકે છે. હાલની આગાહી વચ્ચે કૃષિ નિષ્ણાતો ખેડૂતોને સ્થાનિક હવામાન વિભાગની નિયમિત માહિતીના આધારે વાવેતર અને સિંચાઈ સંબંધિત નિર્ણયો લેવા સલાહ આપી રહ્યા છે. રાજ્ય સરકારો પણ પાણીના સંચાલન, કૃષિ સહાય અને સંભવિત આપત્તિઓને ધ્યાનમાં રાખીને જરૂરી તૈયારીઓ કરી રહી છે. આગામી બે-ત્રણ સપ્તાહ દેશના ચોમાસા અને ખરીફ પાક બંને માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
