Income Tax Return : દેશના કરોડો કરદાતાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (આકારણી વર્ષ 2026-27) માટે આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા અને સમયમર્યાદામાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કર્યા છે. નવા સમયપત્રક અનુસાર કેટલાક વર્ગના કરદાતાઓને રિટર્ન ફાઇલ કરવા માટે વધારાનો સમય મળશે, જ્યારે પગારદાર કર્મચારીઓ માટે હાલના નિયમો યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ, ફ્રીલાન્સર્સ અને એવા વ્યાવસાયિકો માટે આ નિર્ણય મોટી રાહત સમાન માનવામાં આવી રહ્યો છે, જેઓ ટેક્સ ઓડિટના દાયરામાં આવતા નથી. સરકારનું માનવું છે કે આ વધારાના સમયથી કરદાતાઓને વધુ સચોટ રીતે રિટર્ન તૈયાર કરવામાં મદદ મળશે અને છેલ્લી ઘડીની ઉતાવળમાં થતી ભૂલો પણ ઘટશે.
નાના વ્યવસાયો અને ફ્રીલાન્સર્સને મોટી રાહત
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ સૌથી મોટો ફેરફાર ITR-3 અને ITR-4 ફોર્મ ભરતા કરદાતાઓ માટે કરવામાં આવ્યો છે. નાના વેપારીઓ, સ્વરોજગારી ધરાવતા લોકો, ફ્રીલાન્સર્સ, ડિજિટલ ક્રિએટર્સ અને એવા વ્યાવસાયિકો જેમની આવકને ટેક્સ ઓડિટની જરૂર પડતી નથી, તેઓ હવે 31 જુલાઈના બદલે 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધી પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે. વાસ્તવમાં નાના વેપારીઓ અને સ્વતંત્ર વ્યવસાયિકો માટે નાણાકીય હિસાબોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં સમય લાગે છે. ઘણીવાર ગ્રાહકો પાસેથી ચુકવણી સંબંધિત વિગતો મોડેથી મળે છે અથવા ખાતાવહી પૂર્ણ કરવામાં વિલંબ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં વધારાનો એક મહિનો તેમને રિટર્ન વધુ સચોટ રીતે તૈયાર કરવાની તક આપશે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ST કર્મચારીઓ માટે ખુશખબર! : રાજ્ય સરકારે મોંઘવારી ભથ્થામાં કર્યો 3% વધારો, 24 કરોડથી વધુનો થશે લાભ
પગારદાર કર્મચારીઓ માટે જૂના નિયમો યથાવત
સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા આ ફેરફારોનો લાભ તમામ કરદાતાઓને મળવાનો નથી. નિયમિત પગાર મેળવનારા કર્મચારીઓ, પેન્શનરો અને મૂડીલાભ ધરાવતા કરદાતાઓ માટે રિટર્ન ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ITR-1 અને ITR-2 ફાઇલ કરનારા લોકો માટે છેલ્લી તારીખ 31 જુલાઈ 2026 જ રહેશે. આ શ્રેણીમાં સામાન્ય રીતે પગારની આવક, પેન્શન, એકથી વધુ મકાનમાંથી આવક અથવા શેરબજાર તથા અન્ય રોકાણમાંથી થતા મૂડીલાભનો સમાવેશ થાય છે. સરકારનું માનવું છે કે મોટાભાગની કંપનીઓ કર્મચારીઓને સમયસર ફોર્મ-16 ઉપલબ્ધ કરાવી દેતી હોવાથી આ વર્ગ પાસે રિટર્ન ભરવા માટે પૂરતો સમય રહે છે.
સુધારેલ રિટર્ન માટે વધારાના ત્રણ મહિના
કરદાતાઓ માટે બીજી મહત્વપૂર્ણ રાહત સુધારેલ રિટર્ન (Revised Return) સંબંધિત છે. ઘણી વખત રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે કેટલીક વિગતો છૂટી જતી હોય છે અથવા પછીથી જરૂરી દસ્તાવેજો પ્રાપ્ત થતા સુધારા કરવાની જરૂર પડતી હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, કલમ 80C હેઠળ રોકાણ સંબંધિત કપાતનો દાવો કરવાનું રહી જવું, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા શેરબજારના વ્યવહારોના મોડા મળેલા સ્ટેટમેન્ટને કારણે મૂડીલાભના આંકડામાં તફાવત આવવો અથવા વાર્ષિક માહિતી નિવેદન (AIS) સાથે માહિતી મેળ ન ખાતી હોવી જેવી પરિસ્થિતિઓ સામાન્ય છે. અગાઉ સુધારેલ રિટર્ન દાખલ કરવાની છેલ્લી તારીખ આકારણી વર્ષની 31 ડિસેમ્બર હતી. હવે આ સમયમર્યાદા વધારીને 31 માર્ચ 2027 સુધી કરવામાં આવી છે. એટલે કે કરદાતાઓને ભૂલો સુધારવા માટે વધારાના ત્રણ મહિનાનો સમય મળશે.
AIS અને ડેટા મેચિંગમાં મળશે લાભ
તાજેતરના વર્ષોમાં આવકવેરા વિભાગે ડિજિટલ દેખરેખ અને માહિતી સંકલનની પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત બનાવી છે. બેંક ખાતા, રોકાણ, શેરબજારના વ્યવહારો અને અન્ય નાણાકીય માહિતી હવે વાર્ષિક માહિતી નિવેદન (AIS)માં દર્શાવવામાં આવે છે. ઘણીવાર કરદાતાઓ દ્વારા રિટર્નમાં દાખલ કરાયેલી વિગતો અને AISમાં દર્શાવાતી માહિતી વચ્ચે તફાવત જોવા મળે છે. નવી સમયમર્યાદાના કારણે આવા કિસ્સાઓમાં સુધારા માટે પૂરતો સમય ઉપલબ્ધ રહેશે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં નોટિસ અથવા તપાસની શક્યતાઓ પણ ઘટી શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : HDFC બેન્કને મળ્યા નવા ચેરમેન : પૂર્વ CEC રાજીવ કુમાર લેશે આતાનુ ચક્રવર્તીની જગ્યા, RBIની મંજૂરી બાદ સંભાળશે પદ
નવું ITR ફાઇલિંગ કેલેન્ડર
નવા સમયપત્રક મુજબ વિવિધ શ્રેણીના કરદાતાઓ માટે અંતિમ તારીખો નીચે મુજબ નક્કી કરવામાં આવી છે:
ITR-1 અને ITR-2 (પગાર, પેન્શન, મૂડીલાભ) : 31 જુલાઈ 2026
ITR-3 અને ITR-4 (વ્યવસાયિક આવક - નોન-ઓડિટ કેસ) : 31 ઓગસ્ટ 2026
ITR-3 અને ITR-4 (ટેક્સ ઓડિટ કેસ) : 31 ઓક્ટોબર 2026
ટ્રાન્સફર પ્રાઇસિંગ રિપોર્ટ ધરાવતા વ્યવસાયો : 30 નવેમ્બર 2026
મોડું રિટર્ન (Belated Return) : 31 ડિસેમ્બર 2026
સુધારેલ રિટર્ન (Revised Return) : 31 માર્ચ 2027
અપડેટેડ રિટર્ન (ITR-U) : 31 માર્ચ 2031
મોડું રિટર્ન ભરનારાઓ માટે શું નિયમ છે?
જો કોઈ કરદાતા નિર્ધારિત સમયમર્યાદા સુધીમાં રિટર્ન દાખલ કરી શકતો નથી, તો તેને 31 ડિસેમ્બર 2026 સુધી મોડું રિટર્ન એટલે કે Belated Return ફાઇલ કરવાની તક આપવામાં આવશે. જોકે મોડું રિટર્ન દાખલ કરવા બદલ નિયમાનુસાર દંડ અને વ્યાજ ચૂકવવું પડી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કરદાતાઓએ મળેલા વધારાના સમયનો ઉપયોગ કરીને તમામ દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી કરવી જોઈએ અને છેલ્લી ઘડી સુધી રાહ જોવાને બદલે સમયસર અને સચોટ રીતે ITR ફાઇલ કરવું જોઈએ. આથી રિફંડની પ્રક્રિયા પણ ઝડપી બની શકે છે અને ભવિષ્યમાં કોઈ કરવેરા સંબંધિત મુશ્કેલીનો સામનો કરવો ન પડે.
