નવી દિલ્હી: નોકરીયાત કર્મચારીઓ, નાના રોકાણકારો અને સામાન્ય કરદાતાઓ માટે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ રાહત જાહેર કરી છે. આકારણી વર્ષ (Assessment Year) 2026-27 માટે સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) દ્વારા ITR-1 (સહજ) ફોર્મના નિયમોમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. નવા નિયમો મુજબ હવે શેરબજારમાંથી મર્યાદિત લાંબા ગાળાનો નફો (LTCG) મેળવનારા તેમજ બે રહેણાંક મકાન ધરાવતા ઘણા કરદાતાઓ પણ સરળ ITR-1 ફોર્મ દ્વારા ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે. અત્યાર સુધી આવા કરદાતાઓને વધુ જટિલ ગણાતા ITR-2 ફોર્મનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો, પરંતુ નવા નિયમોથી કરોડો કરદાતાઓ માટે રિટર્ન ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા સરળ બની જશે. સરકારનો આ નિર્ણય ટેક્સ સિસ્ટમને વધુ સરળ અને કરદાતા-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવાના પ્રયાસનો ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ITR-1 ફોર્મમાં શું બદલાયું?
અગાઉ જો કોઈ વ્યક્તિએ શેરબજાર અથવા ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી માત્ર રૂ. 1 જેટલો પણ લાંબા ગાળાનો મૂડીલાભ (Long Term Capital Gain - LTCG) મેળવ્યો હોય તો તે ITR-1 ફોર્મ ભરવા માટે પાત્ર રહેતો ન હતો. આવા કિસ્સામાં ફરજિયાત રીતે ITR-2 ભરવું પડતું હતું. પરંતુ હવે નવા નિયમો મુજબ જો કરદાતાનો કુલ LTCG રૂ. 1.25 લાખ સુધીનો હશે, તો તે સરળતાથી ITR-1 ફોર્મ દ્વારા પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે. નાના રોકાણકારો માટે આ એક મોટી રાહત માનવામાં આવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: EPFOના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર : હવે રૂ.1,800થી વધુ PF કપાવવું કે નહીં તે કર્મચારી નક્કી કરશે
બે મકાન ધરાવતા લોકોને પણ રાહત
નવા નિયમોમાં બીજો મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર બે રહેણાંક મકાન ધરાવતા કરદાતાઓ માટે કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ માત્ર એક રહેણાંક મકાન ધરાવતા લોકો જ ITR-1 ફોર્મનો ઉપયોગ કરી શકતા હતા. હવે જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે બે રહેણાંક મકાન હોય, જેમ કે એક પોતાના વતનમાં અને બીજું નોકરીના સ્થળે, તો પણ તે ITR-1 ફોર્મ દ્વારા સરળતાથી ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે. શહેરોમાં નોકરી કરતાં લાખો કર્મચારીઓને આ નિયમનો સીધો લાભ મળશે.
કોને હજુ પણ ITR-2 ભરવું પડશે?
ભલે નવા નિયમોથી ઘણા લોકોને રાહત મળી હોય, પરંતુ કેટલાક કરદાતાઓ માટે હજુ પણ ITR-2 ફરજિયાત રહેશે. જો કોઈ વ્યક્તિએ વર્ષ દરમિયાન શેરબજારમાંથી Short Term Capital Gain (STCG) મેળવ્યો હોય, અથવા લાંબા ગાળાનો મૂડીલાભ રૂ. 1.25 લાખથી વધુ હોય, અથવા શેરબજારમાં થયેલા નુકસાનને આગામી વર્ષ માટે કેરી ફોરવર્ડ કરવાની ઇચ્છા હોય, તો તેવા કરદાતાઓ ITR-1 ભરી શકશે નહીં.
આવા તમામ કિસ્સાઓમાં અગાઉની જેમ ITR-2 જ ભરવું પડશે.
આ લોકો માટે પણ ITR-1 ઉપલબ્ધ નહીં હોય
CBDT દ્વારા નક્કી કરાયેલી અન્ય કેટલીક શરતો પણ યથાવત રાખવામાં આવી છે. જો કોઈ કરદાતાની કુલ વાર્ષિક આવક રૂ. 50 લાખથી વધુ હોય તો તે ITR-1 માટે પાત્ર રહેશે નહીં. તે ઉપરાંત જમીન, મકાન અથવા સોનાના વેચાણથી મૂડીલાભ મેળવનારા, કોઈ કંપનીના ડિરેક્ટર તરીકે કાર્યરત વ્યક્તિઓ અથવા અન્ય જટિલ આવક ધરાવતા કરદાતાઓએ પણ ITR-2 અથવા અન્ય લાગુ પડતા ફોર્મ દ્વારા જ રિટર્ન ફાઇલ કરવું પડશે.
નાના રોકાણકારોને સૌથી મોટો લાભ
તાજેતરના વર્ષોમાં શેરબજાર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરનારાઓની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. મોટી સંખ્યામાં નોકરીયાત લોકો લાંબા ગાળાના રોકાણ દ્વારા મર્યાદિત નફો કમાઈ રહ્યા છે. અગાઉ માત્ર થોડો LTCG હોવા છતાં તેમને જટિલ ફોર્મ ભરવું પડતું હોવાથી મુશ્કેલી અનુભવાતી હતી. હવે નવા નિયમોથી આવા લાખો નાના રોકાણકારોને સરળ પ્રક્રિયા દ્વારા રિટર્ન ફાઇલ કરવાની સુવિધા મળશે, જેના કારણે સમયની બચત ઉપરાંત ટેક્સ ફાઇલિંગમાં થતી ભૂલો પણ ઘટવાની શક્યતા છે.
આ પણ વાંચો: WhatsAppનું Username ફીચર વૈકલ્પિક અને સુરક્ષિત રહેશે! : કંપનીએ ગોપનીયતા અંગે દૂર કરી શંકાઓ
ટેક્સ ફાઇલિંગ બનશે વધુ સરળ
સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ટેક્સ વ્યવસ્થાને ડિજિટલ અને સરળ બનાવવા માટે સતત સુધારાઓ કરી રહી છે. ITR-1 ફોર્મનો વ્યાપ વધારવાનો નિર્ણય પણ તે જ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે. ટેક્સ નિષ્ણાતોના મતે, નવા નિયમોનો લાભ ખાસ કરીને નોકરીયાત વર્ગ, નાના રોકાણકારો અને મધ્યમવર્ગીય કરદાતાઓને મળશે. જોકે, રિટર્ન ફાઇલ કરતા પહેલાં પોતાની આવક, મૂડીલાભ અને અન્ય નાણાકીય વિગતોનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે જેથી યોગ્ય ફોર્મની પસંદગી કરી શકાય. આકારણી વર્ષ 2026-27 માટે લાગુ થયેલા આ નવા નિયમો કરોડો કરદાતાઓ માટે ટેક્સ ફાઇલિંગની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ, ઝડપી અને અનુકૂળ બનાવશે.
