ISRO Rain Satellite Images: દેશના અનેક ભાગોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ફરી એકવાર ચોમાસું સક્રિય બનતાં વરસાદનું જોર વધ્યું છે. દિલ્હી, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, બિહાર, ઝારખંડ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના વિસ્તારોમાં વરસાદની નવી સિસ્ટમો અસર બતાવી રહી છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)ના INSAT-3DR અને INSAT-3DS ઉપગ્રહોએ 22 જુલાઈએ લીધેલી સેટેલાઇટ તસવીરોમાં દેશ પર સક્રિય હવામાન પ્રણાલીઓનું સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવ્યું છે. આ તસવીરો દર્શાવે છે કે બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર બંને તરફથી મોટી માત્રામાં ભેજ ભારત તરફ આવી રહી છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં પણ અનેક રાજ્યોમાં સારો વરસાદ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના જણાવ્યા અનુસાર હાલમાં દેશના હવામાન પર એક સાથે અનેક પરિબળો અસર કરી રહ્યા છે. બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રમાંથી સતત ભેજ ખેંચતી પાંચ અલગ-અલગ ચક્રવાતી સિસ્ટમ અને તેમની સાથે જોડાયેલ સક્રિય મોનસૂન ટ્રફ વરસાદની તીવ્રતા વધારી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ઉત્તર ભારતમાં વરસાદનું પ્રમાણ ઘટ્યું હતું, પરંતુ હવે ફરી હવામાનમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે.
સેટેલાઇટ તસવીરોમાં સ્પષ્ટ દેખાયો વરસાદનો માર્ગ
ISROના INSAT-3DR અને INSAT-3DS ઉપગ્રહો દ્વારા લેવામાં આવેલી તસવીરોમાં બંગાળની ખાડીથી લઈને અરબી સમુદ્ર સુધી વિસ્તરેલી ગાઢ વાદળોની લાંબી પટ્ટી સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. આ વાદળો માત્ર પૂર્વ ભારત પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમની અસર મધ્ય ભારત અને ઉત્તર ભારત સુધી વિસ્તરતી જોવા મળી રહી છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે એક સાથે અનેક ચક્રવાતી સિસ્ટમ અને મોનસૂન ટ્રફ સક્રિય બને છે ત્યારે ભેજનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. પરિણામે વરસાદ લાવતા વાદળો ઝડપથી વિકસે છે અને અનેક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદની સ્થિતિ સર્જાય છે.
શું હોય છે ચક્રવાતી સિસ્ટમ?
ચક્રવાતી સિસ્ટમ એટલે ઓછા દબાણવાળા વિસ્તારમાં વિકસતી એવી હવામાન પ્રણાલી, જેમાં પવનો ગોળાકાર દિશામાં ફરતા હોય છે. આ પ્રણાલી આસપાસના વિસ્તારોમાંથી ભેજયુક્ત હવાને પોતાની તરફ ખેંચે છે. ત્યારબાદ ભેજવાળી હવા ઉપર ચઢીને ઠંડી પડે છે અને ગાઢ વાદળોનું નિર્માણ કરે છે, જેના કારણે વરસાદ શરૂ થાય છે. હાલમાં હરિયાણા, ઉત્તર-પૂર્વ મધ્ય પ્રદેશ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ રાજસ્થાન, ઉત્તર છત્તીસગઢ અને પશ્ચિમ-મધ્ય બંગાળની ખાડી ઉપર પાંચ ચક્રવાતી સિસ્ટમ સક્રિય હોવાનું હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે. આ તમામ સિસ્ટમો એકબીજાને પૂરક બનતાં વરસાદનું પ્રમાણ વધારી રહી છે.
મોનસૂન ટ્રફ કેવી રીતે વરસાદ વધારવામાં મદદ કરે છે?
મોનસૂન ટ્રફ એ રાજસ્થાનથી લઈને બંગાળની ખાડી સુધી વિસ્તરતો ઓછા દબાણનો લાંબો પટ્ટો છે. દેશના મોટાભાગના વરસાદી તંત્રો આ પટ્ટાની આસપાસ રચાય છે અને આગળ વધે છે. હાલમાં સક્રિય પાંચેય ચક્રવાતી સિસ્ટમ આ મોનસૂન ટ્રફ સાથે જોડાયેલી છે. તેના કારણે બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર એમ બંને તરફથી સતત ભેજ મળી રહી છે. આ ભેજના કારણે વિશાળ વરસાદી વાદળો તૈયાર થઈ રહ્યા છે, જે આગામી દિવસોમાં અનેક રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ લાવી શકે છે.
ISROની તસવીરોમાં શું જોવા મળ્યું?
INSAT-3DR ઉપગ્રહ દ્વારા લેવામાં આવેલી તસવીરોમાં ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ અને બિહાર ઉપર ગાઢ વાદળોનું આવરણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે. આ વાદળોની ટોચનું તાપમાન માઈનસ 50થી માઈનસ 70 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વચ્ચે નોંધાયું છે, જે ખૂબ ઊંચાઈ સુધી વિકસેલા વરસાદી વાદળોનું સૂચક માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ INSAT-3DSની તસવીરોમાં અરબી સમુદ્રથી લઈને બંગાળની ખાડી સુધી ભેજનો મજબૂત પટ્ટો જોવા મળ્યો છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે, વરસાદી સિસ્ટમ હજુ પણ મજબૂત છે અને આગામી દિવસોમાં વરસાદ ચાલુ રહી શકે છે.
અલ નીનોની અસર વચ્ચે પણ કેમ સક્રિય છે ચોમાસું?
હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, અલ નીનોની અસર વૈશ્વિક હવામાન પર હજુ પણ યથાવત છે, પરંતુ દૈનિક વરસાદ માત્ર તેના આધારે નક્કી થતો નથી. જો મોનસૂન ટ્રફ મજબૂત હોય અને એક સાથે અનેક ચક્રવાતી પ્રણાલીઓ સક્રિય બને, તો અલ નીનો જેવી સ્થિતિમાં પણ ઘણા દિવસો સુધી સારો વરસાદ પડી શકે છે. આ વખતે પણ આવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ હોવાથી દેશના અનેક ભાગોમાં ચોમાસું ફરી મજબૂત બન્યું છે.
આગામી દિવસોમાં ક્યાં પડશે ભારે વરસાદ?
ભારતીય હવામાન વિભાગના અનુમાન પ્રમાણે આગામી થોડા દિવસો સુધી મધ્ય ભારત, પશ્ચિમ કિનારાના રાજ્યો, પશ્ચિમ હિમાલય વિસ્તાર અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢના કેટલાક જિલ્લાઓમાં ભારેથી અતિભારે વરસાદ પડી શકે છે. જેના કારણે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે અને માર્ગ તથા રેલવે પરિવહન પર પણ અસર પડી શકે છે. સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા લોકોને હવામાન વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવાની અને ભારે વરસાદ દરમિયાન બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. હાલની સેટેલાઇટ તસવીરો અને હવામાન પ્રણાલીઓ દર્શાવે છે કે, ચોમાસું હજુ સક્રિય તબક્કામાં છે. તેથી આગામી દિવસોમાં પણ દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદી માહોલ યથાવત રહેવાની પૂરી શક્યતા છે.
