ભારત અને રશિયા વચ્ચેની મિત્રતા હવે અવકાશમાં એક નવો ઇતિહાસ લખવા જઈ રહી છે. ભારતીય અવકાશ એજન્સી ઇસરો અને રશિયન અવકાશ એજન્સી રોસકોસ્મોસ હવે સાથે મળીને મોટા અવકાશ કાર્યક્રમો હાથ ધરવા જઈ રહ્યા છે. ભારત અને રશિયાની આ ટોચની અવકાશ એજન્સીઓ હવે સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ એક નવો પડકાર રજૂ કરવા જઈ રહી છે.
ભારતે રશિયાને ખુલ્લી ઓફર આપી
આ દિશામાં રસ લેતા, ભારતે રશિયન કંપનીઓને દેશમાં નવીન અવકાશ પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરવા અને ભારતના વિશાળ બજારનો લાભ લેવા માટે સીધા આમંત્રણ આપ્યું છે. રશિયામાં ભારતના રાજદૂત વિનય કુમારે આ માહિતી આપી હતી. રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસની ઉજવણી માટે ભારતીય દૂતાવાસમાં આયોજિત એક સમારોહમાં રાજદૂતે કહ્યું કે ભારત સરકારે અવકાશ ઉદ્યોગમાં અનુકૂળ અને સહયોગી વાતાવરણ બનાવવા માટે ઘણી આકર્ષક યોજનાઓ અને નીતિઓ રજૂ કરી છે.
ભારત અને રશિયાની અવકાશમાં દાયકાઓથી મિત્રતા
રાજદૂત વિનય કુમારે કહ્યું કે ભારત અને રશિયા વચ્ચે દાયકાઓથી અવકાશ ક્ષેત્રમાં ઊંડો સહયોગ રહ્યો છે. આ સહયોગના મુખ્ય ક્ષણોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે વર્ષ 1975 માં, ભારતે સોવિયેત રશિયા સાથે મળીને પોતાનો પહેલો ઉપગ્રહ 'આર્યભટ્ટ' લોન્ચ કર્યો હતો. આ પછી 1984માં ભારતીય પાયલોટ રાકેશ શર્માએ સોયુઝ ટી-11 અવકાશયાન દ્વારા અવકાશમાં મુસાફરી કરી, જે તે સમયે એક મોટી સિદ્ધિ હતી. હાલમાં ગગનયાન માનવ અવકાશ મિશન જેવા મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ ચાલી રહ્યો છે.
ઇસરો અને રોસકોસ્મોસ વિશ્વ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે
ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ઇસરો) સાથે નજીકથી કામ કરતી રશિયાની અવકાશ એજન્સી રોસકોસ્મોસના અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતોએ પણ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓએ આ ભાગીદારીના મહત્વ અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. રાજદૂતે એમ પણ કહ્યું કે અવકાશ ઉદ્યોગ એક આધુનિક વ્યાપારી ક્ષેત્ર હોવા છતાં, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં વૈદિક કાળથી અવકાશ સંબંધિત પરંપરાઓ અને જ્ઞાન અસ્તિત્વમાં છે. તેમણે કહ્યું કે આર્યભટ્ટ જેવા પ્રાચીન વિદ્વાનોએ અવકાશી પદાર્થોની ગતિ અને માનવ જીવન પર તેમની અસરોનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો હતો. વિનય કુમારે કહ્યું કે આજે અવકાશ ટેકનોલોજી સંદેશાવ્યવહાર, નેવિગેશન, હવામાન આગાહી, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને દૈનિક જીવનના અન્ય ઘણા ક્ષેત્રોમાં આપણા જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગઈ છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમે માત્ર દેશની તકનીકી પ્રગતિમાં ફાળો આપ્યો નથી. પરંતુ તેને વૈશ્વિક સ્તરે પણ ઓળખ અપાવી છે.
અવકાશ થીમ પર કાર્યક્રમો
ભારતીય દૂતાવાસના નેતૃત્વ હેઠળ કેન્દ્રીય વિદ્યાલયના વિદ્યાર્થીઓ અને જવાહરલાલ નહેરુ સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રના સભ્યોએ અવકાશ થીમ પર આધારિત સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો રજૂ કર્યા. આ કાર્યક્રમોમાં, વિદ્યાર્થીઓએ અવકાશ સંબંધિત કવિતાઓ, નૃત્યો અને નાટકો રજૂ કર્યા અને આ ક્ષેત્રના મહત્વ અને જટિલતાને દર્શાવી. સમારંભનો હેતુ માત્ર ભારત અને રશિયા વચ્ચેના અવકાશ સહયોગને યાદ કરવાનો જ નહીં, પરંતુ યુવા પેઢીને અવકાશ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીથી વાકેફ કરવાનો પણ હતો. રાજદૂત વિનય કુમારે અંતે કહ્યું કે ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો આ સહયોગ માત્ર તકનીકી સહયોગ નથી, પરંતુ તે એક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી છે જે બંને દેશોના વિકાસ અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં મદદ કરી રહી છે.
