ઈઝરાયેલ બનાવશે તેજસ જેટ માટે રડાર : DRDOના ઉત્તમ રડારને HALએ બતાવ્યો ઠેંગો

ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન, દુનિયાએ ભારતના સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉદ્યોગની શક્તિ જોઈ. પરંતુ હવે ભારતના સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) અને હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) વચ્ચે એક વિચિત્ર લડાઈ જોવા મળી રહી છે. ઇન્ડિયા ટુડેના અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે મેક ઇન ઇન્ડિયાને બાજુ પર રાખીને, HAL એ ઇઝરાયલી કંપની પાસેથી રડાર ખરીદવાનો નિર્ણય લીધો છે અને DRDO ના ઉત્તર રડારને બાજુ પર રાખ્યો છે. ઇન્ડિયા ટુડેએ દાવો કર્યો છે કે હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડે તેના આગામી ફાઇટર એરક્રાફ્ટમાં DRDO દ્વારા વિકસિત સ્વદેશી 'ઉત્તમ AESA રડાર', સ્વયં રક્ષા કવચ (SRK) અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ (EW) ને બદલે ઇઝરાયલી કંપની ELTA સિસ્ટમ્સ પાસેથી રડાર અને EW સિસ્ટમ્સ ખરીદવાનો નિર્ણય લીધો છે. એટલે કે, HAL એ સ્વદેશી સિસ્ટમ્સને બદલે ઇઝરાયલી સિસ્ટમ્સ સાથે જવાનું નક્કી કર્યું છે, જેના પર વિવાદ શરૂ થયો છે.

અહેવાલમાં સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે HAL એ ઇઝરાયલી કંપની ELTA ને ઔપચારિક ઇરાદો પત્ર (LOI) પણ મોકલ્યો છે. એટલે કે, HALનો આ નિર્ણય DRDOના ઉત્તર રડારને બાજુ પર રાખે છે, પરંતુ 'આત્મનિર્ભર ભારત' ખ્યાલને પણ નબળી પાડે છે. HALનો આ નિર્ણય વિવાદાસ્પદ છે કારણ કે ભારતે તેના તમામ સંરક્ષણ સોદાઓમાં ચોક્કસપણે મેક ઇન ઇન્ડિયાનો સમાવેશ કર્યો છે, જેથી ભારતના સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉદ્યોગનો ઝડપથી વિકાસ થાય. જ્યારે HAL એ અગાઉ DRDO પાસેથી આ સ્વદેશી સિસ્ટમો ખરીદવાનું વચન આપ્યું હતું અને હવે HAL તેના વચનથી પાછળ હટી ગયું છે. રાફેલ મરીન ફાઇટર એરક્રાફ્ટ સોદા દરમિયાન પણ આવું જ જોવા મળ્યું હતું, જેમાં ઉત્તમ રડાર પહેલા ઇન્સ્ટોલ કરવાનું હતું, પરંતુ મૂળ યોજના હોવા છતાં, રાફેલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ બનાવતી દસોલ્ટ એવિએશનની વિનંતી પર ઉત્તર રડારને દૂર કરવામાં આવ્યું હતું.

DRDOના સ્વદેશી નવીનતાને શા માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવતી નથી?

DRDO એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણી મહેનત પછી ઉત્તમ AESA રડાર અને SRK EW સ્યુટ વિકસાવ્યો છે. તેના સંશોધન અને વિકાસ પર મોટી રકમ ખર્ચવામાં આવી છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ સિસ્ટમો તકનીકી પરીક્ષણો દરમિયાન સંપૂર્ણપણે સફળ રહી છે. આ ઉપરાંત, સફળ થયા પછી, ભારતીય વાયુસેનાએ પણ તેનો મર્યાદિત ઉપયોગ કર્યો છે અને તેમને ઘણી જગ્યાએ તૈનાત પણ કરવામાં આવ્યા છે, છતાં HAL દ્વારા સ્વદેશી સિસ્ટમને બદલે ઇઝરાયલી સિસ્ટમ પર વિશ્વાસ કરવો એ સમજની બહાર છે. જ્યારે DRDO અધિકારીઓ માને છે કે આ સિસ્ટમોની તકનીકી ક્ષમતા કોઈપણ વિદેશી દેશ પાસેથી ખરીદેલી સિસ્ટમ કરતા ઓછી નથી. તેમ છતાં, HALનો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારતમાં સ્વદેશી ટેકનોલોજીને તે પ્રાથમિકતા મળી રહી નથી જે તેને લાયક છે.

આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ભારતની સ્વદેશી સિસ્ટમને હથિયારના અંતિમ રૂપરેખાંકનમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી હોય. અગાઉ, રાફેલ મરીન ફાઇટર એરક્રાફ્ટના વિકાસ દરમિયાન આવું જ કંઈક જોવા મળ્યું છે. રાફેલ મરીનની પ્રારંભિક યોજનામાં 'ઉત્તમ રડાર'નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ફ્રેન્ચ કંપની દસોલ્ટ એવિએશન દ્વારા ઉત્તર રડારને દૂર કરવા માટે ભારે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ ઉત્તમ રડારને રાફેલ મરીનના અંતિમ રૂપરેખાંકનમાંથી બહારનો રસ્તો બતાવવામાં આવ્યો હતો. જેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે વિદેશી કંપનીઓના દબાણ હેઠળ ભારતના સ્વદેશી શસ્ત્રોને બાકાત રાખવામાં આવી રહ્યા છે. આનાથી DRDOનો વિશ્વાસ ઓછો થશે જ નહીં, પરંતુ ભારત મેક ઇન ઇન્ડિયા દ્વારા જે આત્મનિર્ભરતા અભિયાન તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે તે પણ નબળું પડશે. આનો બીજો અર્થ એ પણ થઈ શકે છે કે વિદેશી શસ્ત્ર કંપનીઓ એ નક્કી કરી શકે છે કે ભારતીય સંરક્ષણ ઉત્પાદનો તેમના ઉત્પાદનોનું સ્થાન લઈ શકે નહીં અને ભારતની જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ તે દબાણ સામે ઝૂકી જાય છે. આ ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક છે.