US- Iran War: ઈરાન વિરુદ્ધ ચાલેલા અમેરિકી સૈન્ય અભિયાનને લઈને નવા ખુલાસાઓ સામે આવ્યા છે. અમેરિકી કોંગ્રેસના રિપોર્ટ મુજબ, ઓપરેશન “એપિક ફ્યુરી” દરમિયાન અમેરિકાએ માત્ર હજારો કરોડો રૂપિયાનું આર્થિક નુકસાન જ નહીં, પરંતુ હવાઈ શક્તિમાં પણ મોટો ફટકો સહન કર્યો છે. આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાના 42 એરક્રાફ્ટ અને ડ્રોન તબાહ અથવા ગંભીર રીતે નુકસાનગ્રસ્ત થયા હતા. આ સાથે જ ઈરાનમાં તખ્તાપલટની ગુપ્ત યોજના અંગે પણ ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી રહી છે.
અમેરિકાના 42 એરક્રાફ્ટ-ડ્રોન તબાહ હોવાનો દાવો
અમેરિકી કોંગ્રેસ સમક્ષ રજૂ થયેલા રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાન સામેના ઓપરેશનમાં કુલ 42 હવાઈ સાધનોને નુકસાન થયું હતું. તેમાં 6 ફાઇટર અને અટેક જેટનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી ચર્ચાસ્પદ વાત એ છે કે તેમાં અમેરિકાનું અત્યાધુનિક સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ F-35 પણ સામેલ હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
રિપોર્ટ મુજબ નુકસાન પામેલા મુખ્ય વિમાનોમાં નીચેના સામેલ છે
1 F-35 સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ
4 F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલ
1 A-10 થંડરબોલ્ટ-II
24 MQ-9 રીપર ડ્રોન
1 MQ-4C ટ્રાઇટન સર્વેલન્સ ડ્રોન
અન્ય 11 વિમાનો અને હવાઈ પ્લેટફોર્મ
ખાસ કરીને MQ-9 રીપર ડ્રોનનું મોટું નુકસાન અમેરિકી સૈન્ય માટે ગંભીર માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ ડ્રોન લાંબા અંતરના સર્વેલન્સ અને પ્રિસિઝન હુમલાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
યુદ્ધનો ખર્ચ ₹2.81 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યો
અમેરિકી રક્ષા મંત્રાલય અગાઉ જ જાહેર કરી ચૂક્યું છે કે ઈરાન વિરુદ્ધના આ સૈન્ય અભિયાનમાં અત્યાર સુધી અંદાજે ₹2.81 લાખ કરોડનો ખર્ચ થયો છે. આમાં હવાઈ હુમલા, મિસાઈલ ઓપરેશન, નેવલ ડિપ્લોયમેન્ટ, ડ્રોન મિશન અને મિડલ ઈસ્ટમાં વધારેલી સૈન્ય તૈનાતીનો સમાવેશ થાય છે.
વિશ્લેષકોના મતે, જો લાંબા ગાળે સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તો આ ખર્ચ વધુ વધી શકે છે. અમેરિકાને માત્ર સૈન્ય ખર્ચ જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા અને વેપાર માર્ગોની સુરક્ષા માટે પણ ભારે નાણાં ખર્ચવા પડી રહ્યા છે.
ઈરાનમાં તખ્તાપલટની યોજના હોવાનો દાવો
અમેરિકી અખબારના અહેવાલો મુજબ, અમેરિકા અને ઇઝરાયેલનો હેતુ માત્ર ઈરાનની પરમાણુ અને મિસાઈલ ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો નહોતો. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાનમાં સત્તા પરિવર્તનની પણ યોજના તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
આ યોજના હેઠળ ઈરાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Mahmoud Ahmadinejadને નવા નેતા તરીકે આગળ લાવવાની ચર્ચા થઈ હતી. જણાવવામાં આવ્યું છે કે યુદ્ધના પ્રથમ દિવસે તેહરાનમાં તેમના નિવાસસ્થાનની આસપાસ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. તેનો હેતુ તેમને નજરકેદમાંથી બહાર લાવવાનો હતો, જોકે તે પ્રયાસ સફળ રહ્યો નહોતો.
અહેવાલ મુજબ, પરિસ્થિતિ અનુકૂળ ન રહેતાં અમેરિકા અને ઇઝરાયેલે બાદમાં આ યોજના પરથી પાછળ હટવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
ત્રણ તબક્કામાં તૈયાર થયો હતો પ્લાન
રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે આ સમગ્ર વ્યૂહરચના ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલી હતી.
1. પ્રારંભિક હવાઈ હુમલા
સૌપ્રથમ ઈરાનના ઉચ્ચ નેતૃત્વ, સૈન્ય કમાન્ડ અને વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાના હુમલા યોજાયા હતા. સાથે જ કુર્દ લડવૈયાઓને સક્રિય કરવાની યોજના હતી.
2. આંતરિક અરાજકતા ફેલાવવાનો પ્રયાસ
બીજા તબક્કામાં દેશમાં અરાજકતા અને અસુરક્ષાનો માહોલ ઊભો કરવાનો હેતુ હતો, જેથી ઈરાની સરકાર નિયંત્રણ ગુમાવી રહી છે એવો સંદેશ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જાય.
3. પાયાની સુવિધાઓને નિશાન
ત્રીજા તબક્કામાં ગેસ સપ્લાય, વીજળી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નુકસાન પહોંચાડી રાજકીય દબાણ વધારવાનું આયોજન હતું. ત્યારબાદ વૈકલ્પિક નેતૃત્વ તરીકે અહમદીનેજાદને આગળ લાવવાની ચર્ચા હતી.
અમેરિકી સેનેટમાં યુદ્ધ રોકવા પ્રસ્તાવ પાસ
ઈરાન યુદ્ધ મુદ્દે અમેરિકાની અંદર પણ રાજકીય મતભેદ વધી રહ્યા છે. અમેરિકી સેનેટમાં રાષ્ટ્રપતિની સૈન્ય શક્તિઓ મર્યાદિત કરતો પ્રસ્તાવ 50-47 મતોથી પાસ થયો છે.
ચોંકાવનારી વાત એ છે કે 4 રિપબ્લિકન સાંસદોએ પણ સરકાર વિરુદ્ધ મત આપ્યો હતો. જો આ પ્રસ્તાવ કાયદામાં પરિવર્તિત થાય તો ઈરાન સામે લાંબા ગાળાનું સૈન્ય અભિયાન ચલાવવા માટે કોંગ્રેસની મંજૂરી ફરજિયાત બની શકે છે.
ટ્રમ્પનો દાવો - ઈરાનની એરફોર્સ અને નેવી લગભગ ખતમ
અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ દાવો કર્યો છે કે ઈરાનની વાયુસેના અને નૌસેના લગભગ સંપૂર્ણ રીતે નબળી પડી ગઈ છે.
તેમણે અમેરિકી કોસ્ટગાર્ડ એકેડમીમાં આપેલા ભાષણ દરમિયાન કહ્યું કે હવે માત્ર બે વિકલ્પ બાકી છે – અથવા તો અમેરિકા સંપૂર્ણ કાર્યવાહી કરશે અથવા ઈરાન સમજૂતી માટે આગળ આવશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર વધતી તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ
ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 24 કલાકમાં 26 જહાજોને ઈરાની મંજૂરી બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા દેવામાં આવ્યા હતા. આમાં તેલ ટેન્કર અને કોમર્શિયલ જહાજો સામેલ હતા.
આ દરમિયાન ADNOCએ જાહેરાત કરી છે કે UAE હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરવા માટે નવી તેલ પાઇપલાઇન બનાવી રહ્યું છે અને તેનું 50% કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.
યુદ્ધ બાદ ફુજૈરાહ ઓઇલ હબ નજીક ડ્રોન હુમલાની ઘટનાઓ પણ સામે આવી રહી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ચિંતા વધી છે.
UNની ચેતવણી - વૈશ્વિક ખાદ્ય સંકટનો ખતરો
Food and Agriculture Organizationએ ચેતવણી આપી છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધ વધશે તો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, તેલ પરિવહનમાં વિલંબ અને ખર્ચ વધવાથી વિશ્વભરમાં મોંઘવારી વધી શકે છે. સાથે જ ખાદ્ય પુરવઠા પર પણ તેની સીધી અસર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: "નમાઝીઓ પર બોમ્બમારો કરનાર દેશ માનવ અધિકારની વાત ન કરે" : યુએનમાં ભારતે પાકિસ્તાનને આડે હાથ લીધું
ખાદ્ય સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય સમીકરણો પર પડી શકે
ઈરાન-અમેરિકા તણાવ માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેનો સીધો પ્રભાવ વૈશ્વિક તેલના ભાવ, વેપાર માર્ગો, ખાદ્ય સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય સમીકરણો પર પડી શકે છે.
જો અમેરિકાને ખરેખર એટલું મોટું હવાઈ નુકસાન થયું હોય, તો તે આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની અસરકારકતા અંગે મોટા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. બીજી તરફ, તખ્તાપલટની ચર્ચાઓ આ સમગ્ર સંઘર્ષને વધુ જટિલ અને રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ બનાવે છે.
