Israel-US Iran War : જ્યારે 26 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વેનેઝુએલા જેવા શાસન પરિવર્તનની આશા રાખી હતી. આનું કારણ એ હતું કે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા, આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું તેહરાનમાં અત્યંત સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' હેઠળ હુમલાની શરૂઆતમાં જ નાશ પામ્યું હતું. આ હુમલામાં ખામેની, ઘણા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને મંત્રીઓ સાથે, પોતાના જીવ ગુમાવ્યા. ઈરાન પર હુમલાથી શરૂ થયેલા યુદ્ધનો આજે 14મો દિવસ છે. આ યુદ્ધમાં હજારો લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે, લાખો લોકો વિસ્થાપિત થયા છે. ઈરાની અને અમેરિકન બંને પ્રકારના અનેક લશ્કરી થાણાઓને નુકસાન થયું છે.
ઈરાન તેના ટોચના નેતૃત્વને અનેક પ્રહારો સહન કર્યા પછી કેવી રીતે બદલો લઈ રહ્યું છે?
આ યુદ્ધની સૌથી નોંધપાત્ર વિશેષતા એ છે કે ઈરાનનું ઇસ્લામિક શાસન તેના ટોચના નેતૃત્વને અનેક નુકસાન સહન કર્યા છતાં પાછા લડી રહ્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ઇસ્લામિક રિપબ્લિકની લડાઈ ચાલુ રાખવાની ક્ષમતા તેના સૈન્યના "મોઝેઇક ડિફેન્સ" સિદ્ધાંતમાંથી ઉદ્ભવે છે, જે વર્ષો પહેલા ઈરાની રણનીતિકાર મોહમ્મદ અલી જાફરી દ્વારા ઘડવામાં આવ્યો હતો.
મોહમ્મદ અલી જાફરી કોણ છે? તેમની મોઝેઇક ડિફેન્સ પોલિસી શું છે? ચાલો આ રિપોર્ટમાં જાણીએ.
મોહમ્મદ અલી જાફરી 2007 થી 2019 સુધી IRGC ના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ હતા.
"મોઝેઇક ડિફેન્સ પોલિસી" ના શિલ્પી તરીકે જાણીતા, મેજર જનરલ મોહમ્મદ અલી જાફરી એક ભૂતપૂર્વ લશ્કરી અધિકારી છે જેમણે 2007 થી 2019 સુધી ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ તરીકે સેવા આપી હતી. ઈરાનમાં ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી, મોહમ્મદ અલી જાફરીએ કુર્દિસ્તાન પ્રાંતમાં કાર્યરત ગુપ્તચર એકમમાં તેમની લશ્કરી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. અહેવાલો અનુસાર, જાફરીએ 1979 થી 1989 સુધી ઈરાન-ઇરાક યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ IRGC માં સતત ઉચ્ચ હોદ્દાઓ પર પહોંચ્યા. 1992 માં, તેમણે ગાર્ડ્સના ભૂમિ દળોના કમાન્ડરનું પદ સંભાળ્યું અને IRGCના એક ઉચ્ચ કક્ષાના એકમ, સારાલ્લાહનું નેતૃત્વ કરવાની પણ જવાબદારી સંભાળી.
સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર બન્યા પછી, જાફરીએ મોઝેઇક સિદ્ધાંતની રચના કરી. 2005માં, જાફરીને IRGCના સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. યુએસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પીસના અહેવાલ મુજબ, તેમણે ઈરાનના મોઝેઇક સિદ્ધાંતને વિકસાવવા માટે તેમના પદનો ઉપયોગ કર્યો, જેમાં ઈરાન-ઇરાક યુદ્ધ અને 2003માં યુએસ-નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધન દ્વારા ઇરાક પરના આક્રમણમાંથી શીખેલા પાઠનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
2007 માં, જાફરીને IRGCના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમણે તેમના કાર્યકાળનો ઉપયોગ મોઝેઇક સંરક્ષણ સિદ્ધાંતને અમલમાં મૂકવા માટે કર્યો હતો, જેનો હજુ સુધી યુએસ અને ઇઝરાયેલી દળો દ્વારા ભંગ કરવામાં આવ્યો નથી.
ઈરાનની મોઝેઇક સંરક્ષણ પ્રણાલી શું છે?
મોઝેઇક સંરક્ષણ પ્રણાલી એ ઈરાનમાં એક લશ્કરી ખ્યાલ છે, જેના હેઠળ સંરક્ષણ કમાન્ડ એક જ સ્થાને કેન્દ્રિત થવાને બદલે અનેક પ્રદેશો અને સ્તરોમાં ગોઠવવામાં આવે છે. આ મોડેલમાં, IRGC, બાસીજ, નિયમિત સૈન્ય એકમો, મિસાઇલ દળો, નૌકાદળ સંસાધનો અને સ્થાનિક કમાન્ડ સ્ટ્રક્ચર્સ એક વિતરિત પ્રણાલીનો ભાગ છે. જો હુમલામાં એક ઘટકને નુકસાન થાય છે, તો અન્ય કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખે છે, અને જો વરિષ્ઠ નેતાઓ માર્યા જાય છે, તો પણ સંરક્ષણની આ સાંકળ નાશ પામતી નથી.
મોઝેક સંરક્ષણ નીતિ હેઠળ, ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) માટે 31 સ્વતંત્ર કમાન્ડ બનાવવામાં આવ્યા હતા. દરેક કમાન્ડ એક સ્વ-નિર્ભર એકમ હતું, જે પૂર્વ-નિર્ધારિત યોજનાના આધારે કાર્ય કરવા સક્ષમ હતું. તેની પાસે પોતાના મિસાઇલ અને ડ્રોન કાફલા હતા. આ નિર્ણાયક વિજય માટેની યોજના નહોતી, પરંતુ એક વ્યૂહરચના હતી જેણે હાર અશક્ય બનાવી દીધી હતી. સૌથી અગત્યનું, જો ટોચના નેતૃત્વ સાથે સંપર્ક તૂટી ગયો હોય, તો મોઝેક સંરક્ષણ નીતિ હેઠળ આ સૈન્ય એકમો પાસે પોતાની રીતે કાર્ય કરવાની સત્તા અને ક્ષમતા હતી.
