મધ્યપૂર્વમાં ફરી એકવાર યુદ્ધની સંભાવનાઓ તેજ બની રહી છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ, જે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંનો એક છે, ત્યાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ઈરાન દ્વારા જાહેર કરાયેલ 60 સેકન્ડના ધમકીભર્યા વીડિયોએ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી દીધી છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર કેમ વધ્યો તણાવ?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz) વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી વિશ્વના લગભગ 20% તેલનો વેપાર થાય છે. આ માર્ગ પર કોઈપણ પ્રકારનો વિવાદ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને સીધી અસર કરી શકે છે. તાજેતરમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જતા બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધુ વધી ગયો છે. એ જ દિવસ ઈરાને એક વીડિયો જાહેર કર્યો, જેમાં તેની નેવી અમેરિકન યુદ્ધપોતને હોર્મુઝમાંથી દૂર રહેવાની ચેતવણી આપે છે.
ઈરાનનો 60 સેકન્ડનો વીડિયો: શું છે તેમાં?
ઈરાની મીડિયા દ્વારા જાહેર કરાયેલા આ વીડિયોમાં ઈસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)નો એક કમાન્ડર અમેરિકન યુદ્ધપોતને સીધી ચેતવણી આપતો સાંભળાય છે.
વિડિયોમાં સંદેશ આપવામાં આવે છે:
અમેરિકન યુદ્ધપોતને તરત જ પોતાનો માર્ગ બદલીને હિંદ મહાસાગર તરફ પાછા જવા માટે કહેવામાં આવે છે
જો આ ચેતવણીનું પાલન નહીં કરવામાં આવે, તો હુમલો કરવાની ધમકી આપવામાં આવે છે
આસપાસના તમામ જહાજોને 10 કિમીનું અંતર જાળવવા માટે કહેવામાં આવે છે
વિડિયોમાં “આ અંતિમ ચેતવણી છે” શબ્દો વારંવાર પુનરાવર્તિત થાય છે, જે પરિસ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
અમેરિકાનો જવાબ અને ટ્રમ્પનું નિવેદન
ઈરાનના આ પગલાં બાદ અમેરિકાએ પણ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. અમેરિકાએ દાવો કર્યો છે કે તેના યુદ્ધપોતોએ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં બારૂદી સુરંગો દૂર કરવાની કામગીરી હાથ ધરી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર નિવેદન આપતા કહ્યું કે:
અમેરિકી નૌસેના દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી નૌસેના છે
કોઈપણ જહાજને આ માર્ગમાં પ્રવેશ અથવા બહાર નીકળવાની મંજૂરી અમેરિકાના નિયંત્રણ હેઠળ રહેશે
ઈરાન દ્વારા જહાજોથી ટોલ વસૂલવાની યોજના “અનાવશ્યક વસૂલી” છે
ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું કે યોગ્ય સમય આવે ત્યારે અમેરિકા ઈરાન સામે કડક કાર્યવાહી કરવા તૈયાર છે.
ઈરાનની વ્યૂહરચના: જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ?
રિપોર્ટ્સ મુજબ ઈરાન હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થનારા જહાજો પાસેથી લગભગ 2 મિલિયન ડોલર સુધીની રકમ વસૂલવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પગલું માત્ર આર્થિક નહીં પરંતુ વ્યૂહાત્મક દબાણ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે. જો ઈરાન આ માર્ગને નિયંત્રિત કરવામાં સફળ થાય, તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર તેનો સીધો પ્રભાવ પડશે, જેનાથી તેલના ભાવમાં તેજી આવી શકે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે અસર: કેમ ચિંતાજનક છે આ સ્થિતિ?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર તણાવ વધવાથી નીચે મુજબની અસર થઈ શકે છે:
તેલના ભાવમાં વધારો: વિશ્વના મોટા ભાગના તેલનો સપ્લાય આ માર્ગ પરથી થાય છે
વૈશ્વિક વેપારમાં ખલેલ: દરિયાઈ માર્ગો પર સુરક્ષા જોખમ વધે
યુદ્ધની સંભાવના: નાના અથડામણ પણ મોટા યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે
આ કારણોસર વિશ્વના ઘણા દેશો આ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે.
શું યુદ્ધ નજીક છે?
હાલની પરિસ્થિતિમાં બંને દેશો વચ્ચે સીધો યુદ્ધ શરૂ થયો નથી, પરંતુ જે રીતે નિવેદનો અને સૈન્ય હલચલ વધી રહી છે, તે ચિંતાજનક છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો રાજનૈતિક સ્તરે ઉકેલ નહીં આવે, તો પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ બની શકે છે.
