RAF Fairford: ઈરાનનું યુદ્ધ હવે યુરોપ સુધી પહોંચતું દેખાઈ રહ્યું છે. ઈરાનની 'ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ' (IRGC)એ બ્રિટનના મહત્વપૂર્ણ એર બેઝને ખુલ્લેઆમ નિશાન બનાવવાની ધમકી આપી છે. આ બેઝનું નામ RAF ફેરફોર્ડ (RAF Fairford) છે, જે ગ્લોસ્ટરશાયરમાં આવેલું છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જે પણ બેઝનો ઉપયોગ ઈરાની ક્ષેત્ર પર હુમલો કરવા માટે થાય છે, તે તેમનું કાયદેસરનું ટાર્ગેટ છે. બ્રિટન નાટો (NATO)નું મહત્વપૂર્ણ સભ્ય હોવાથી આ ધમકીને ખૂબ જ ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે. પરંતુ સવાલ એ ઊભો થાય છે કે આટલે દૂર લગભગ 4,506 કિમી દૂરથી ઈરાન હુમલો કેવી રીતે કરશે?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ ધમકી માત્ર સૈન્ય નથી, પરંતુ રાજકીય અને માનસિક પણ છે. ઈરાન સમગ્ર વિસ્તારને યુદ્ધમાં ઘસેડવા માંગે છે જેથી તેના વિરોધી દેશો પર દબાણ વધારી શકાય. ઈરાન-ઈઝરાયેલ-અમેરિકા યુદ્ધ વચ્ચે IRGCએ 'તસ્નીમ ન્યૂઝ એજન્સી' દ્વારા RAF ફેરફોર્ડને કાયદેસરનું લક્ષ્ય ગણાવ્યું હતું. તેમનો આરોપ છે કે અમેરિકાએ અહીંથી B-1 લાન્સર બોમ્બર ઉડાન ભરવાનું ફરી શરૂ કર્યું છે, જે ઈરાન પર હુમલા કરી રહ્યા છે. જોકે, CNN એ આની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ કરી નથી, પરંતુ Axios એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે મંગળવારે B-1 એ IRGCના ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો હતો.
RAF ફેરફોર્ડ અને અમેરિકી બોમ્બર્સ
RAF ફેરફોર્ડ એ અમેરિકી વ્યૂહાત્મક બોમ્બરો માટેનું 'ફોરવર્ડ બેઝ' બનેલું છે. માર્ચ મહિનાથી અહીં B-1 લાન્સર તૈનાત છે અને પાછળથી B-52 પણ આવ્યા હતા. આ યુદ્ધમાં આ બેઝ અમેરિકા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહ્યું છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જો કોઈ દેશ અમેરિકી હુમલાઓમાં મદદ કરશે, તો તે પણ સુરક્ષિત રહેશે નહીં. આ ધમકી બ્રિટનને સીધી ચેતવણી આપે છે કે તે અમેરિકાને સાથ આપવાનું બંધ કરે.
બ્રિટનની પ્રતિક્રિયા અને તૈયારીઓ
બ્રિટને આ ધમકીનો કડક જવાબ આપ્યો છે. બ્રિટિશ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે, "અમારા સશસ્ત્ર દળો યુનાઇટેડ કિંગડમને કોઈપણ પ્રકારના હુમલાથી સુરક્ષિત રાખવા માટે તૈયાર છે, પછી ભલે તે અમારી જમીન પર હોય કે બહારથી." આ નિવેદન સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે બ્રિટન પોતાની જમીનની રક્ષા કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સક્ષમ છે. બ્રિટનમાં RAF ફેરફોર્ડ જેવા બેઝ લાંબા સમયથી અમેરિકી સહયોગનું પ્રતીક રહ્યા છે. પરંતુ આ યુદ્ધમાં તેમનો ઉપયોગ ઈરાન માટે નવો પડકાર બની ગયો છે. બ્રિટન હવે યુરોપીયન દેશો સાથે મળીને પોતાની હવાઈ સુરક્ષા વધારી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બ્રિટનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ મજબૂત છે, પરંતુ લાંબા અંતરના હુમલાઓથી સંપૂર્ણપણે બચવું પડકારજનક હોઈ શકે છે.
ઈરાન આટલે દૂર હુમલો કેવી રીતે કરી શકે?
ઈરાનની રાજધાની તેહરાનથી ગ્લોસ્ટરશાયરનું અંતર લગભગ 4,506 કિલોમીટર છે. આટલે દૂર સુધી હુમલો કરવો એ ઈરાનની વર્તમાન મિસાઈલ અને ડ્રોન ક્ષમતાથી બહારની વાત છે. માર્ચમાં ઈરાને 'ડીએગો ગાર્સિયા' (અમેરિકી બેઝ) તરફ બે મિસાઈલો છોડી હતી, પરંતુ તે લક્ષ્ય સુધી પહોંચી શકી નહોતી. તેવી જ રીતે RAF ફેરફોર્ડ પર સીધો હુમલો કરવો ઈરાન માટે અત્યંત મુશ્કેલ છે. ઈરાન પાસે મુખ્યત્વે મધ્યમ અંતરની બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છે, જે 1,000 થી 2,000 કિલોમીટર સુધીની ક્ષમતા ધરાવે છે. યુરોપ સુધી પહોંચવા માટે તેમને ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલેસ્ટિક મિસાઇલ (ICBM)ની જરૂર પડશે, જે હાલમાં ઈરાન પાસે સીમિત અથવા અણચકાસાયેલી છે. ડ્રોનથી હુમલો કરવો વધુ કઠિન છે કારણ કે આટલી લાંબી મુસાફરીમાં તેમને રસ્તામાં જ તોડી પાડી શકાય છે. તેમ છતાં, ઈરાનની ધમકીનો અસલી મકસદ હુમલો કરવાનો નથી, પરંતુ ડર પેદા કરવાનો અને NATO ના સંગઠનને તોડવાનો છે.
ધમકીનું રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
આ ધમકી માત્ર બ્રિટન સુધી સીમિત નથી. આ સમગ્ર યુરોપ માટે એક સંદેશ છે કે જો તેઓ અમેરિકાને પોતાના એરબેઝ આપશે, તો તેઓ પણ ખતરામાં મુકાઈ શકે છે. આનાથી દરેક યુરોપીયન રાજધાનીએ વિચારવું પડશે કે અમેરિકી બોમ્બરોને સહાય આપવાની કિંમત શું હોઈ શકે છે. NATO ના સહયોગી હોવાના કારણે બ્રિટન હવે સાર્વજનિક રીતે અમેરિકી બેઝના બચાવ માટે મજબૂર બન્યું છે. આનાથી સ્થાનિક સ્તરે રાજકીય ચર્ચા શરૂ થઈ શકે છે. કેટલાક લોકો પૂછી રહ્યા છે કે બ્રિટને ઈરાન સાથેના આ દૂરના યુદ્ધમાં શા માટે સામેલ થવું જોઈએ? ઈરાનની વ્યૂહરચના 'હોરિઝોન્ટલ એસ્કેલેશન' (યુદ્ધનો વ્યાપ વધારવાની) છે. તે યુદ્ધને માત્ર મિડલ ઈસ્ટ સુધી રાખવા નથી માંગતું, પરંતુ અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ પર દરેક મોરચે દબાણ બનાવવા માંગે છે. આનાથી અમેરિકાના સંસાધનો વહેંચાઈ જશે અને યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાશે.
આ ધમકીથી ખાડી દેશો ઉપરાંત યુરોપ પણ પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે. ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો, સુરક્ષા અને સપ્લાય ચેઈન પર તેની અસર પડી રહી છે. જો ઈરાન સફળતાપૂર્વક યુરોપીયન બેઝ પર હુમલો કરે છે, તો NATO Article 5 (સાહસિક સામુહિક સુરક્ષા) એક્ટિવ થઈ શકે છે, જેનાથી મોટું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થઈ શકે છે. બીજી તરફ, જો ઈરાન નિષ્ફળ જાય છે, તો તેની શાખને નુકસાન પહોંચશે. પરંતુ હાલમાં ઈરાન 'સાઈકોલોજિકલ વોર' (માનસિક યુદ્ધ) જીતવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. B-1 અને B-52 બોમ્બર અહીંથી ઈરાન પર હુમલો કરી રહ્યા છે, જે ઈરાન માટે સતત ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
ભવિષ્યમાં શું થઈ શકે છે?
નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે ઈરાન સીધો હુમલો કરવાને બદલે પ્રોક્સી હુમલા (પરindirect અટેક) કે સાઈબર અટેક પર વધુ જોર આપી શકે છે. બ્રિટન અને NATO પોતાની એર ડિફેન્સને વધુ મજબૂત કરશે. અમેરિકા પણ પોતાના યુરોપીયન બેઝની સુરક્ષા વધારી રહ્યું છે. આ ઘટના દર્શાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધ કેટલું જટિલ બની ગયું છે. અંતર હવે પહેલા જેટલો મોટો બાધ નથી રહ્યો, છતાં પણ લોજિસ્ટિકલ પડકારો યથાવત છે. ઈરાનની ધમકી બ્રિટનને પોતાની નીતિ પર ફરીથી વિચાર કરવા મજબૂર કરી રહી છે. જો યુદ્ધ વધુ વધશે તો યુરોપના ઘણા દેશોએ નિર્ણય લેવો પડશે - અમેરિકાનો સાથ આપવો કે તટસ્થ રહેવું? આ નિર્ણયની અસર માત્ર યુદ્ધ પર જ નહીં, પણ વૈશ્વિક સુરક્ષા પર પણ પડશે. ઈરાનની આ નવી ચાલ યુદ્ધને નવો આયામ આપી રહી છે. RAF ફેરફોર્ડ હવે માત્ર એક બેઝ નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
