મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ઊંચાઈએ પહોંચ્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા ટકરાવમાં હવે સમુદ્રી માર્ગો પણ કેન્દ્રમાં આવી ગયા છે. ઈરાનના એક તેલ ટૅન્કરે અમેરિકી નાકાબંધી અને કડક ચેતવણીઓ છતાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ પાર કરીને સુરક્ષિત રીતે પોતાના દેશમાં પરત ફર્યાનો દાવો કર્યો છે, જેને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતાનો માહોલ ઊભો થયો છે.
ઈરાની ટૅન્કરે નાકાબંધીને આપ્યો પડકાર
ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેમનો તેલ ટૅન્કર ‘સિલી સિટી’ અમેરિકાની નૌકાદળ દ્વારા ઘોષિત નાકાબંધીને અવગણીને સફળતાપૂર્વક ઈરાનના જળક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી ગયો છે. સ્થાનિક મીડિયા અને Tasnim News Agency અનુસાર, આ ટૅન્કર સોમવારે મોડીરાત્રે ઈરાની નેવીના સહયોગથી સુરક્ષિત રીતે પરત ફર્યું. આ ઘટના એ સમયે બની છે જ્યારે અમેરિકા દ્વારા કડક ચેતવણીઓ આપવામાં આવી રહી હતી કે કોઈ પણ ઈરાની જહાજ નાકાબંધી તોડવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેની સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ઈન્ડોનેશિયાથી પરત ફરેલું જહાજ
માહિતી મુજબ, આ તેલ ટૅન્કર ઈન્ડોનેશિયાના રિયાઉ દ્વીપસમૂહ સુધી લગભગ 20 લાખ બેરલ તેલ પહોંચાડીને પાછું ફરી રહ્યું હતું. ટ્રેકિંગ પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા પણ તેની યાત્રાની પુષ્ટિ થઈ છે. આ જહાજે વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંથી એક એવા Strait of Hormuz ને પાર કર્યો, જ્યાંથી વિશ્વના મોટા ભાગનું તેલ પરિવહન થાય છે. આ માર્ગ પર કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક બજારોને સીધી અસર કરે છે.
અમેરિકી ચેતવણીઓ છતાં યાત્રા ચાલુ
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી Islamic Republic News Agency એ જણાવ્યું હતું કે ઈરાની સેનાના અનુસાર, અમેરિકી નૌકાદળે અનેક વખત ચેતવણીઓ આપી હોવા છતાં આ ટૅન્કરે પોતાની યાત્રા ચાલુ રાખી. સેનાએ દાવો કર્યો છે કે જહાજે અરબી સમુદ્ર સુરક્ષિત રીતે પાર કર્યો અને ત્યારબાદ ઈરાનના જળક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો. હાલ આ જહાજ ઈરાનના દક્ષિણ બંદરોમાં સલામત રીતે લંગર નાખીને ઉભું છે અને તે ઈરાની નેવીની સુરક્ષા હેઠળ છે.
અમેરિકી નાકાબંધીથી વધતો તણાવ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump દ્વારા 12 એપ્રિલે ઈરાન સામે નૌકાદળની નાકાબંધી જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ નિર્ણય સીઝફાયર બાદ માત્ર ચાર દિવસમાં લેવાયો હતો, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધુ વધી ગયો છે. આ નાકાબંધીનો હેતુ ઈરાનના તેલ નિકાસને રોકવાનો અને તેને આર્થિક દબાણ હેઠળ લાવવાનો હતો. પરંતુ ઈરાનના આ તાજેતરના પગલાએ અમેરિકાની નીતિને સીધો પડકાર આપ્યો છે.
વધુ એક જહાજ કબ્જે લેવાતા પરિસ્થિતિ ગંભીર
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે અમેરિકાએ ‘ટુસ્કા’ નામના એક અન્ય ઈરાની વેપારી જહાજને કબ્જે લીધું હોવાનો દાવો કર્યો છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ જહાજે નાકાબંધીનો ભંગ કર્યો હતો.
આ પગલાં બાદ બંને દેશો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપ શરૂ થઈ ગયા છે. ઈરાનના નેતાઓએ અમેરિકાને સીઝફાયર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે, જ્યારે અમેરિકાએ પણ પોતાની કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાની ચેતવણી આપી છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
Strait of Hormuz વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ છે. દરરોજ લાખો બેરલ તેલ આ માર્ગથી પસાર થાય છે. જો અહીં તણાવ વધે અથવા માર્ગ અવરોધિત થાય, તો તેની અસર વૈશ્વિક તેલની કિંમતો પર તરત પડે છે. આ કારણે જ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય આ વિસ્તારમાં વધતા તણાવને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યો છે અને પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યો છે.
