US-Iran : ઈરાનના ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી કરવામાં આવેલા મિસાઈલ હુમલાનું ફૂટેજ જાહેર કર્યું હોવાનું જણાવ્યું છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ આ હુમલામાં કાદર (Ghadr), એમાદ (Emad), ખૈબર શકન (Kheibar Shekan), ફતેહ-110 (Fateh-110) અને ઝોલફઘર (Zolfaghar) જેવી અદ્યતન બેલિસ્ટિક મિસાઈલો સાથે ડ્રોનનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાર્યવાહી એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિને લઈને તણાવ વધ્યો છે. IRGC દ્વારા જાહેર કરાયેલા વિડિયોમાં મિસાઈલ લોન્ચિંગના દૃશ્યો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. જોકે વિડિયોમાં દર્શાવવામાં આવેલા તમામ લક્ષ્યો, હુમલાની અસર અને નુકસાન અંગેના ઈરાનના દાવાઓની સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંપૂર્ણ પુષ્ટિ થઈ નથી. રક્ષા વિશ્લેષકોના મતે આવા વિડિયો સૈન્ય ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરવાની સાથે માનસિક અને રાજકીય સંદેશ આપવાનું સાધન પણ હોય છે.
કઈ મિસાઈલની શું છે ખાસિયત?
કાદર (Ghadr) મધ્યમ અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે, જેની અંદાજિત રેન્જ 1,800થી 2,000 કિલોમીટર સુધી માનવામાં આવે છે. તે આશરે 650થી 1,000 કિલોગ્રામ સુધીનો વોરહેડ લઈ જઈ શકે છે. લાંબા અંતરના વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવા માટે તેને ઈરાનના મહત્વના મિસાઈલ પ્લેટફોર્મમાં ગણવામાં આવે છે. એમાદ (Emad) પણ મધ્યમ અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે. તેની અંદાજિત રેન્જ લગભગ 1,700 કિલોમીટર છે. આ મિસાઈલનું વિશેષ લક્ષણ તેનું મેન્યુવરેબલ રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ (MARV) છે, જેના કારણે અંતિમ તબક્કામાં દિશામાં મર્યાદિત ફેરફાર કરી લક્ષ્ય તરફ આગળ વધવાની ક્ષમતા મળે છે. આ સુવિધા એર ડિફેન્સ માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ટ્રમ્પના નજીકના સહયોગી સેનેટર લિન્ડસી ગ્રાહમનું 71 વર્ષની વયે નિધન : અમેરિકામાં શોકની લાગણી
ઝડપી હુમલા માટે ઘન ઈંધણ આધારિત સિસ્ટમ
ખૈબર શકન (Kheibar Shekan) ઘન ઈંધણ આધારિત બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે, જે ઝડપથી લોન્ચ કરી શકાય છે. તેની અંદાજિત રેન્જ 1,450 કિલોમીટર છે અને તે આશરે 450થી 600 કિલોગ્રામનો વોરહેડ લઈ જઈ શકે છે. ઘન ઈંધણના કારણે લોન્ચ તૈયારીનો સમય ઓછો રહે છે. ફતેહ-110 (Fateh-110) ટૂંકા અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે, જેની રેન્જ અંદાજે 300 કિલોમીટર સુધી છે. તે લગભગ 450થી 500 કિલોગ્રામનો વોરહેડ લઈ જઈ શકે છે. રોડ-મોબાઈલ લોન્ચર પરથી ઝડપથી પ્રક્ષેપિત કરી શકાય તેવી આ મિસાઈલને ટેક્ટિકલ હુમલાઓ માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. ઝોલફઘર (Zolfaghar) ફતેહ શ્રેણીની વધુ લાંબા અંતરની આવૃત્તિ છે, જેની અંદાજિત રેન્જ 700 કિલોમીટર સુધી છે. કેટલાક વિશ્લેષણો મુજબ તે વિવિધ પ્રકારના વોરહેડ વહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જોકે તેની તમામ તકનીકી વિગતો અંગે જાહેર સ્તરે એકસરખી માહિતી ઉપલબ્ધ નથી.
ડ્રોન અને મિસાઈલનો સંયુક્ત ઉપયોગ
ઈરાને દાવો કર્યો છે કે બેલિસ્ટિક મિસાઈલો ઉપરાંત ડ્રોનનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા કેટલાક પ્રકારના ડ્રોન રડારથી બચવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે અને મોટા મિસાઈલ હુમલાની સાથે સંયુક્ત રીતે ઉપયોગ થતાં વિરોધી એર ડિફેન્સ પર દબાણ વધારી શકે છે. આ પ્રકારની સંયુક્ત હુમલાની રણનીતિ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક પ્રાદેશિક સંઘર્ષોમાં જોવા મળી છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ભારતે જૂનમાં રશિયા પાસેથી ₹49 હજાર કરોડનું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું : CREA રિપોર્ટમાં ખુલાસો, જાણો શું છે કારણ
પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને વૈશ્વિક અસર
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતો તણાવ માત્ર સૈન્ય ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત નથી. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાથી આ વિસ્તારમાં કોઈપણ સૈન્ય અથડામણ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, સમુદ્રી વેપાર અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર અસર કરી શકે છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે બંને પક્ષો વચ્ચેની દરેક નવી કાર્યવાહી સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં અસ્થિરતા વધારી શકે છે. અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ પાસે પેટ્રિયટ જેવી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે ઈરાન પોતાની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને ડ્રોન ક્ષમતાને પ્રતિરોધક શક્તિ તરીકે રજૂ કરે છે. હાલની પરિસ્થિતિમાં બંને પક્ષોની સત્તાવાર જાહેરાતો અને મેદાન પરની હકીકત વચ્ચેનો તફાવત સમજવા માટે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અને વિશ્વસનીય માહિતી પર આધાર રાખવો જરૂરી છે.
