નવી દિલ્હી: વર્ષોથી વૈશ્વિક રાજકારણ અને આર્થિક ક્ષેત્રમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં હવે નવો વળાંક આવતો જોવા મળી રહ્યો છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકા દ્વારા ઈરાનને કાચા તેલના નિકાસ પર લાગેલા કેટલાક પ્રતિબંધોમાં અસ્થાયી રાહત આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણય માત્ર મધ્ય પૂર્વ માટે જ નહીં પરંતુ ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
માહિતી મુજબ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં યોજાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય ચર્ચા બાદ અમેરિકાએ 21 ઓગસ્ટ 2026 સુધી ઈરાનને કાચા તેલના નિકાસ માટે વિશેષ છૂટછાટ આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. તેના બદલામાં ઈરાને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર અને પોતાની પરમાણુ સુવિધાઓમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોને ફરી પ્રવેશ આપવાની ખાતરી આપી છે.
આ જાહેરાત બાદ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં તરત જ અસર જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં આશરે 3 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો અને તે 77 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયો. ઊંચા તેલના ભાવથી પરેશાન દેશો માટે આ રાહતના સમાચાર સમાન છે, પરંતુ ભારત માટે તેનો મહત્ત્વ વધુ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ નિર્ણય ભારતને ત્રણ મોટા આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક લાભ અપાવી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ન્યૂયોર્કના ટાઈમ્સ સ્ક્વેરમાં લોકોએ કર્યા યોગાસન : હજારો લોકોએ અનુભવી પરમ શાંતિ
સસ્તા તેલનો નવો વિકલ્પ મળશે
ઈરાન પર અમેરિકી પ્રતિબંધો લાગતા પહેલાં ભારત તેના સૌથી મોટા ગ્રાહકોમાં સામેલ હતું. એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારત પોતાની કુલ તેલ જરૂરિયાતમાંથી લગભગ 10 ટકા કાચું તેલ ઈરાન પાસેથી ખરીદતું હતું. પ્રતિબંધો બાદ ભારતે અન્ય દેશો તરફ વળવું પડ્યું હતું.
હાલમાં ભારત મોટા પ્રમાણમાં રશિયાથી તેલ ખરીદી રહ્યું છે, પરંતુ વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે તેલ પુરવઠા અંગે અનિશ્ચિતતા યથાવત છે. આવી સ્થિતિમાં ઈરાની તેલની બજારમાં ફરી એન્ટ્રી ભારત માટે એક મજબૂત વિકલ્પ બની શકે છે.
જો ભારતને ફરી ઈરાનમાંથી કાચું તેલ ખરીદવાની તક મળે તો પુરવઠાના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા આવશે. તેલની ખરીદીમાં સ્પર્ધા વધવાથી કિંમતો પર નિયંત્રણ રાખવામાં મદદ મળશે. તેના પરિણામે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહેવાની શક્યતા છે, જેનો સીધો લાભ સામાન્ય નાગરિકોને મળી શકે છે.
90 દિવસ સુધીની ક્રેડિટ સુવિધાનો લાભ
ઈરાન સાથેના તેલ વેપારની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની લવચીક ચુકવણી વ્યવસ્થા રહી છે. બજાર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, મોટાભાગના આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ ઉત્પાદક દેશો 30 દિવસની અંદર ચુકવણી કરવાની શરત રાખે છે, જ્યારે ઈરાન ભારતને 60 થી 90 દિવસ સુધીનો ક્રેડિટ પીરિયડ આપતું રહ્યું છે. આ વ્યવસ્થા ભારતની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટે ખૂબ લાભદાયી સાબિત થઈ શકે છે. લાંબા ક્રેડિટ સમયગાળાને કારણે નાણાકીય દબાણ ઓછું રહે છે અને આયાતનું સંચાલન વધુ સરળ બને છે.
આ ઉપરાંત ઈરાન ભૌગોલિક રીતે ભારતની નજીક હોવાથી પરિવહન ખર્ચ પણ અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીએ ઓછો આવે છે. ઓછા શિપિંગ ખર્ચ અને લાંબા ક્રેડિટ પીરિયડના કારણે ભારતને આયાત ખર્ચમાં મોટી બચત થઈ શકે છે.
ચાબહાર પોર્ટ અને વેપાર કોરિડોરને મળશે નવી ગતિ
ભારત માટે ઈરાન માત્ર ઊર્જા ભાગીદાર જ નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક રીતે પણ અત્યંત મહત્વનો દેશ છે. ઈરાનનો ચાબહાર પોર્ટ ભારતના લાંબા ગાળાના વેપાર અને કનેક્ટિવિટી પ્લાનનો મુખ્ય ભાગ છે.
ચાબહાર પોર્ટ દ્વારા ભારત પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને સીધું અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયાના દેશો સુધી પહોંચી શકે છે. આ માર્ગ ભારતના વેપાર માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અમેરિકી પ્રતિબંધોના કારણે અત્યાર સુધી ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકો અને શિપિંગ કંપનીઓ ચાબહાર પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાવામાં સંકોચ અનુભવી રહી હતી. જોકે હવે અમેરિકાની નવી છૂટછાટ બાદ બેંકિંગ અને શિપિંગ ક્ષેત્રે અવરોધો ઘટવાની શક્યતા છે.
તેના પરિણામે ભારતનો ઈન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) વધુ ઝડપથી વિકસિત થઈ શકે છે. આ કોરિડોર ભારતને ઈરાન, રશિયા અને મધ્ય એશિયાના બજારો સાથે વધુ સક્ષમ રીતે જોડશે. વેપાર ખર્ચમાં ઘટાડો અને ઝડપી માલ પરિવહનના કારણે ભારતીય નિકાસકારોને પણ મોટો ફાયદો થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: નીરવ મોદીને લંડન હાઈકોર્ટમાંથી મોટો ઝટકો! : બેંક ઓફ ઈન્ડિયાને મળી ₹100 કરોડના કેસમાં મોટી જીત
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ ડિલ?
વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી તેલ વપરાશકર્તા અર્થવ્યવસ્થા તરીકે ભારત સતત ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનાવવા પ્રયત્નશીલ છે. તેલના ભાવમાં થતો વધારો સીધી અસર મોંઘવારી, પરિવહન ખર્ચ અને સામાન્ય જનજીવન પર કરે છે. આથી ઈરાનને મળેલી નવી રાહત માત્ર એક રાજકીય ઘટના નથી, પરંતુ ભારત માટે આર્થિક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ તક બની શકે છે. જો આગામી મહિનાઓમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં વધુ સુધારો જોવા મળશે, તો ભારત માટે ઊર્જા, વેપાર અને વ્યૂહાત્મક સહકારના નવા દ્વાર ખુલવાની શક્યતા છે.
હાલ વિશ્વભરના બજારોની નજર આ ઘટનાક્રમ પર છે. ભારત માટે પણ આગામી સમયગાળો ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે આ નિર્ણય દેશની ઊર્જા સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નીતિ પર લાંબા ગાળાની અસર કરી શકે છે.
