મધ્ય-પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝની ખાડીમાં કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા હુમલાઓ બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શરૂ થયેલો સૈન્ય સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બનતો જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અમેરિકી સૈન્ય ઈરાનના વિવિધ વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોમાં હુમલાઓ કરી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન તરફથી પણ જવાબી કાર્યવાહી ચાલુ હોવાનું સામે આવી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિએ સમગ્ર ગલ્ફ વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપાર અંગે નવી ચિંતાઓ ઊભી કરી છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર દક્ષિણ ઈરાનના બુશેહર, ચોગાદક અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પ્રચંડ ધડાકાઓ સંભળાયા છે. ઈરાની મીડિયાએ બુશેહર નજીક આવેલા સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે કેટલાક વિસ્તારોમાં સંભળાયેલા ધડાકાઓ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સક્રિય થવાને કારણે થયા હોવાનું પણ સત્તાવાર સૂત્રોએ જણાવ્યું છે. આ કારણે મેદાનમાં શું થયું તેની સંપૂર્ણ અને સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હજુ સુધી થઈ શકી નથી.
બુશેહર વિસ્તારમાં હુમલાના દાવા
ઈરાનના સરકારી અને અર્ધસરકારી મીડિયા અહેવાલો મુજબ બુશેહર શહેરની બહાર આવેલા સૈન્ય મથક પર પ્રોજેક્ટાઈલ હુમલા થયા હોવાનું જણાવાયું છે. બુશેહર ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો વિસ્તાર માનવામાં આવે છે. અહીં ઊર્જા અને સૈન્ય સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ માળખાં આવેલાં હોવાથી આ વિસ્તાર પરના કોઈપણ હુમલાને ગંભીર સુરક્ષા પડકાર તરીકે જોવામાં આવે છે. બીજી તરફ અમેરિકી સૈન્યના સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) તરફથી તાજેતરના તમામ હુમલાઓ અંગે તરત જ વિગતવાર સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરવામાં આવી નથી. અગાઉના હુમલાઓ અંગે અમેરિકાએ નિવેદન આપ્યું હતું કે કાર્યવાહીનો હેતુ હોર્મુઝની ખાડીમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
હોર્મુઝની ખાડી ફરી વૈશ્વિક ચિંતાનું કેન્દ્ર
તાજેતરના તણાવની શરૂઆત હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થતા ત્રણ કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા હુમલાઓ બાદ થઈ હતી. અમેરિકાએ ઈરાન પર આ હુમલાઓનો આરોપ મૂકતાં તેને આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમાની સુરક્ષા માટે ખતરો ગણાવ્યો હતો. ત્યારબાદ અમેરિકી દળોએ ઈરાનના અનેક સૈન્ય લક્ષ્યો પર હુમલા શરૂ કર્યા હોવાનું જાહેર કર્યું હતું. હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત ઊર્જા વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. વૈશ્વિક કાચા તેલનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગેથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં વધતા તણાવની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવ, વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન અને અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.
ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે મહત્ત્વપૂર્ણ ચર્ચા
આ દરમિયાન અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ વચ્ચે ટેલિફોન પર મહત્ત્વપૂર્ણ ચર્ચા થઈ છે. ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન કાર્યાલયના જણાવ્યા અનુસાર બંને નેતાઓએ ગલ્ફ ક્ષેત્રની સુરક્ષા, પ્રાદેશિક સ્થિતિ અને આગામી વ્યૂહરચના અંગે ચર્ચા કરી હતી. અહેવાલો મુજબ ટ્રમ્પે ગલ્ફ વિસ્તારમાં અમેરિકા દ્વારા લેવામાં આવેલા સૈન્ય પગલાં અંગે માહિતી આપી હતી, જ્યારે નેતન્યાહૂએ ઈઝરાયલની સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ અને પ્રાદેશિક જોખમો અંગે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
જાનહાનિ અને વધતી ચિંતા
વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર તાજેતરના હુમલાઓમાં જાનહાનિના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. જોકે અલગ-અલગ સ્ત્રોતોમાં આંકડાઓમાં તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે અને સ્વતંત્ર રીતે તમામ દાવાઓની પુષ્ટિ થઈ શકી નથી. આ દરમિયાન ગલ્ફ વિસ્તારમાં અનેક દેશોએ સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કરી છે. શિપિંગ કંપનીઓ પણ હોર્મુઝ માર્ગેથી પસાર થતા જહાજો માટે વધારાની સાવચેતી રાખી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો તણાવ લાંબો સમય ચાલુ રહેશે તો તેની અસર માત્ર મધ્ય-પૂર્વ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા બજારો પર પણ પડશે.
