Inter Caste Marriage Scheme: ભારતમાં આજે પણ ઘણા વિસ્તારોમાં આંતરજાતીય લગ્ન કરવું સરળ માનવામાં આવતું નથી. સમાજની પરંપરાગત માન્યતાઓ, પરિવારનો વિરોધ અને આર્થિક અસુરક્ષા જેવા અનેક પડકારોનો સામનો કરીને ઘણા યુગલો પોતાના સંબંધોને આગળ વધારે છે. આવા દંપતીઓને પ્રોત્સાહન આપવા અને સમાજમાં સમાનતા તથા સામાજિક સમરસતાને મજબૂત બનાવવા માટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર દ્વારા એક ખાસ યોજના અમલમાં મુકવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ આંતરજાતીય લગ્ન કરનાર પાત્ર દંપતીને કુલ રૂ.2.5 લાખની આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે. સરકારનું માનવું છે કે જ્યારે લોકો જાતિથી ઉપર ઉઠીને સંબંધો બનાવે છે ત્યારે સમાજમાં રહેલા ભેદભાવ અને અસમાનતા ધીમે-ધીમે ઘટે છે. આ કારણસર સરકાર માત્ર પ્રોત્સાહન જ નહીં પરંતુ આર્થિક સુરક્ષા પણ પૂરી પાડે છે.
શું છે ડૉ. આંબેડકર સામાજિક સમરસતા આંતરજાતીય લગ્ન યોજના?
ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી ‘ડૉ. આંબેડકર સામાજિક સમરસતા આંતરજાતીય લગ્ન યોજના’નો મુખ્ય હેતુ આંતરજાતીય લગ્નોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ યોજના માત્ર આર્થિક સહાય પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમાજમાં સમાનતા, ભાઈચારો અને સામાજિક એકતાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસનો પણ એક ભાગ છે. સરકારનું માનવું છે કે, જાતિ આધારિત ભેદભાવને ઘટાડવા માટે આંતરજાતીય લગ્ન મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેથી આવા લગ્ન કરનાર દંપતીને નાણાકીય સહાય આપીને તેમના નવા જીવનની શરૂઆત વધુ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
કોને મળે છે આ યોજનાનો લાભ?
આ યોજનાનો લાભ મેળવવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. દંપતીમાં પતિ અથવા પત્નીમાંથી ઓછામાં ઓછો એક વ્યક્તિ અનુસૂચિત જાતિ (SC) સાથે સંબંધિત હોવો જરૂરી છે. લગ્નનું કાનૂની રીતે નોંધણી કરાવેલું હોવું જોઈએ અને તે હિંદુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 હેઠળ રજિસ્ટર્ડ હોવું આવશ્યક છે. ઉપરાંત, લગ્ન બાદ એક વર્ષની અંદર અરજી કરવી ફરજિયાત છે. સમય મર્યાદા બાદ કરાયેલી અરજી માન્ય ગણાતી નથી.
આ પણ વાંચો: ચોમાસું આવ્યું, પણ ગુજરાતમાં વરસાદ ક્યાં?: અલ નીનોની અસરથી નબળી પડી મેઘરાજાની ગતિ, 28માંથી 17 જિલ્લામાં વરસાદની હાથતાળી
રૂ.2.5 લાખની સહાય કેવી રીતે મળે છે?
સરકાર સમગ્ર રકમ એકસાથે ચૂકવતી નથી. યોજનાના નિયમો અનુસાર પ્રથમ તબક્કામાં રૂ.1.5 લાખ સીધા દંપતીના સંયુક્ત (Joint) બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. બાકીના રૂ.1 લાખ ત્રણ વર્ષ માટે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) તરીકે રાખવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા પાછળનો હેતુ દંપતીને ભવિષ્યમાં પણ આર્થિક સુરક્ષા મળી રહે તે છે. ત્રણ વર્ષ પૂર્ણ થયા બાદ આ રકમ નિયમો મુજબ ઉપલબ્ધ થાય છે.
અરજી કેવી રીતે કરવી?
યોજનાનો લાભ લેવા ઇચ્છતા દંપતીએ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના સમાજ કલ્યાણ વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઓનલાઈન અરજી કરવી પડે છે. અરજી દરમિયાન લગ્ન, જાતિ અને બેંક ખાતા સંબંધિત તમામ વિગતો યોગ્ય રીતે ભરવી જરૂરી છે. અરજી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ અરજદારને એક એકનોલેજમેન્ટ રસીદ (Acknowledgement Receipt) પણ આપવામાં આવે છે, જે ભવિષ્યમાં અરજીની સ્થિતિ તપાસવા માટે ઉપયોગી રહે છે.
આ પણ વાંચો: 80 કિમી પવન સાથે વાવાઝોડા, વીજળી અને તોફાની વરસાદ ચેતવણી: 13 રાજ્યોમાં એલર્ટ જાહેર, જાણો કયાં કેટલો ખતરો
કયા દસ્તાવેજો જરૂરી છે?
યોજનામાં અરજી કરવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અપલોડ કરવા જરૂરી છે. તેમાં લગ્નનું પ્રમાણપત્ર, જાતિ પ્રમાણપત્ર, આવક પ્રમાણપત્ર, પ્રથમ લગ્ન હોવાનું પ્રમાણપત્ર, શપથપત્ર (Affidavit) અને સંયુક્ત બેંક ખાતાની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે. દસ્તાવેજોમાં કોઈ ભૂલ અથવા અધૂરી માહિતી હોય તો અરજી નામંજૂર થવાની શક્યતા રહે છે. તેથી અરજી કરતા પહેલાં તમામ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
સામાજિક પરિવર્તન તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવી યોજનાઓ માત્ર આર્થિક સહાય પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સામાજિક પરિવર્તન લાવવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આંતરજાતીય લગ્નને પ્રોત્સાહન મળવાથી સમાજમાં સમાનતા અને સામાજિક સ્વીકાર વધે છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની આ યોજના એવા દંપતી માટે મદદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે, જેઓ સમાજની પરંપરાગત દીવાલો તોડીને પોતાના જીવનસાથીની પસંદગી કરે છે અને નવી શરૂઆત કરવા માંગે છે.
