વર્ષો સુધી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણનું સૌથી મોટું સપનું અમેરિકા રહ્યું હતું. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. અમેરિકામાં કડક બનેલા વિઝા નિયમો, વધતો શિક્ષણ ખર્ચ અને અન્ય પશ્ચિમી દેશોમાં પણ મોંઘી બની રહેલી ઉચ્ચ શિક્ષણ વ્યવસ્થાને કારણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં યુરોપિયન યુનિયન (EU) ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને કુશળ વ્યાવસાયિકો માટે સૌથી આકર્ષક વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
અમેરિકાની કડક નીતિઓએ બદલ્યો વિદ્યાર્થીઓનો અભિગમ
દાયકાઓથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે અમેરિકા ઉચ્ચ શિક્ષણ અને વૈશ્વિક કારકિર્દીનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર રહ્યું છે. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અમેરિકાની ઇમિગ્રેશન અને સ્ટુડન્ટ વિઝા નીતિઓ વધુ કડક બનતાં અનેક વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્યાં અભ્યાસ કરવો મુશ્કેલ બન્યો છે. બીજી તરફ કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં પણ શિક્ષણ અને રહેવાનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. સરકારના આંકડા દર્શાવે છે કે વર્ષ 2023માં વિદેશ અભ્યાસ માટે ભારતમાંથી લગભગ 9.08 લાખ વિદ્યાર્થીઓ ગયા હતા, જ્યારે 2025 સુધીમાં આ સંખ્યા ઘટીને આશરે 6.26 લાખ થઈ ગઈ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસન દરમિયાન અમલમાં આવેલી કડક વિઝા અને ઇમિગ્રેશન નીતિઓની અસર હજુ પણ જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ હવે વિકલ્પ તરીકે યુરોપ તરફ વળી રહ્યા છે.
ઓછો ખર્ચ અને વધુ તકોના કારણે યુરોપ બની રહ્યો છે પ્રથમ પસંદગી
અમેરિકાની સરખામણીએ યુરોપિયન દેશોમાં ટ્યુશન ફી 50થી 80 ટકા સુધી ઓછી હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે ભારતીય પરિવારો માટે મોટો ફાયદો છે. ઉપરાંત યુરોપિયન યુનિયન અને ભારત વચ્ચે તાજેતરમાં અમલમાં આવેલા વેપાર અને સહયોગ સંબંધિત કરાર બાદ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને કુશળ વ્યાવસાયિકો માટે નવી તકો ઉભી થઈ છે. આ સહયોગથી વિદ્યાર્થીઓને યુરોપિયન યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ માટે વધુ અનુકૂળ વાતાવરણ મળી રહ્યું છે.
ચેન્નાઈના 22 વર્ષીય વિદ્યાર્થી એસ. શ્રીનિકેતનનું કહેવું છે કે હવે દુનિયા બહુધ્રુવીય બની રહી છે અને અમેરિકા એકમાત્ર શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ નથી. તેમના મતે અમેરિકા ખૂબ મોંઘું બની ગયું છે જ્યારે જર્મની જેવા દેશોમાં ઓછી ફીમાં ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને સારા કારકિર્દી વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, યુરોપિયન યુનિયનના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું છે કે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માત્ર અભ્યાસ માટે જ નહીં પરંતુ સંશોધન, નવીનતા, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય માટે પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહ્યા છે. તેઓ યુરોપિયન યુનિવર્સિટીઓને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી રહ્યા છે અને આગામી વર્ષોમાં આ પ્રવાહ વધુ ઝડપથી વધવાની શક્યતા છે.
ભારત-EU સહયોગ બાદ વધ્યો રસ, અલગ-અલગ દેશો માટે અલગ પસંદગી
સ્ટડી-અબ્રોડ પ્લેટફોર્મ 'લીપ'ના સહ-સ્થાપક અર્નવ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, આ પહેલીવાર છે જ્યારે કોઈ મોટો આર્થિક બ્લોક ભારતીય પ્રતિભાને ખુલ્લેઆમ મોટા પાયે આમંત્રિત કરી રહ્યો છે. તેમનું અનુમાન છે કે આગામી ત્રણથી પાંચ વર્ષમાં યુરોપમાં અભ્યાસ અને નોકરી માટે જતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ તથા વ્યાવસાયિકોની સંખ્યામાં 60થી 70 ટકા સુધીનો વધારો થઈ શકે છે.
એજ્યુકેશન કન્સલ્ટન્સી 'યુરોપ સ્ટડી સેન્ટર' મુજબ ભારત-યુરોપિયન યુનિયન સહયોગ બાદ વિદ્યાર્થીઓની પૂછપરછમાં 25થી 30 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાયો છે. હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પોતાના અભ્યાસ અને કારકિર્દીના ક્ષેત્ર પ્રમાણે દેશ પસંદ કરી રહ્યા છે. એન્જિનિયરિંગ અને ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્ર માટે જર્મની સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જ્યારે સારી વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ માટે નેધરલેન્ડ્સ, મેનેજમેન્ટ અને બિઝનેસ અભ્યાસ માટે ફ્રાન્સ તેમજ ઓછી ફીમાં પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ સંશોધન માટે પોર્ટુગલ વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષી રહ્યા છે.
યુરોપિયન યુનિયનમાં દેશો વચ્ચે સરળ અવરજવર, અંગ્રેજી ભાષામાં ઉપલબ્ધ વધતા પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ કોર્સ અને વૈશ્વિક સ્તરની સંશોધન સુવિધાઓ પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટા આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે. હાલમાં યુરોપિયન યુનિયનના વિવિધ દેશોમાં 1.21 લાખથી વધુ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને નેધરલેન્ડ્સની આઇન્ડહોવન અને લેડેન યુનિવર્સિટીમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓમાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે.
પડકારો હજુ પણ છે, પરંતુ તકો વધુ મોટી
જો કે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે યુરોપમાં અભ્યાસ કરવો એટલે આપમેળે સારી નોકરી મળી જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ઘણા દેશોમાં સ્થાનિક ભાષાનું જ્ઞાન જરૂરી બની શકે છે. નેધરલેન્ડ્સ જેવા દેશોમાં રહેઠાણની અછત પણ વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટો પડકાર બની રહી છે. ઉપરાંત યુરોપના કેટલાક દેશોમાં વધતી જમણેરી રાજનીતિના કારણે ભવિષ્યમાં ઇમિગ્રેશન નીતિઓમાં ફેરફાર થવાની સંભાવના પણ નકારી શકાય નહીં. તેમ છતાં હાલની સ્થિતિમાં યુરોપિયન યુનિયન ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ અનુકૂળ, સસ્તું અને ગુણવત્તાસભર ઉચ્ચ શિક્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
