Indian Army Solar Energy : ઈંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સપ્લાય જોખમો સામે સજ્જ થવા માટે ભારતીય સેનાનું ગ્રીન ટ્રાંઝિશન તરફ વધતું પગલું આવકાર્ય છે.પશ્ચિમ એશિયામાં ઊભા થયેલા તાજા તણાવ અને તેની અસરરૂપ વૈશ્વિક ઈંધણ સપ્લાયમાં અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારતના સશસ્ત્ર દળો હવે વૈકલ્પિક ઊર્જા સ્ત્રોતોની તરફ વધુ ગંભીરતાથી આગળ વધી રહ્યા છે. તાજેતરના અહેવાલો સૂચવે છે કે સેના, નૌસેના અને વાયુસેના- ત્રણે શાખાઓ ઈંધણ પરની પરંપરાગત નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે બાયોગેસ અને સોલાર ઊર્જા જેવા વિકલ્પો અપનાવવાના પ્રયાસો તેજ કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચોઃ Honeymoon Leave સહિત યુવતીઓના ચોંકાવનારા ખુલાસા : શું મોટી-મોટી કંપનીઓમાં મહિલા કર્મચારીઓ સાથે થાય છે આવા ધંધા?
ભારતીય સશસ્ત્ર દળો માટે ઈંધણ માત્ર ઓપરેશનલ જરૂરિયાત નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે. પશ્ચિમ એશિયા-જે વિશ્વના મોટા તેલ ઉત્પાદક પ્રદેશોમાંથી એક છે. ત્યાંના સંઘર્ષો અથવા રાજકીય અસ્થિરતા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને કિંમતોને સીધી અસર કરે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં, ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશ માટે લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા એક વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે.
વૈકલ્પિક ઊર્જા તરફ સેનાનો વલણ
સેનાના ઉચ્ચ અધિકારીઓ મુજબ, હવે ધ્યાન માત્ર ખર્ચ ઘટાડવા પર નથી, પરંતુ સપ્લાય ચેઇનને વધુ સ્થિર અને સ્વાવલંબી બનાવવા પર છે. દૂરસ્થ અને સરહદી વિસ્તારોમાં, જ્યાં ઈંધણ પહોંચાડવું મુશ્કેલ અને ખર્ચાળ બને છે, ત્યાં સોલાર પેનલ અને બાયોગેસ પ્લાન્ટ જેવા વિકલ્પો ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
લદ્દાખ, સિયાચિન અને ઉત્તર-પૂર્વના વિસ્તારોમાં તહેનાત સૈનિકો માટે ઈંધણ સપ્લાય ઘણી વખત હવામાન અને ભૌગોલિક પડકારોને કારણે વિલંબિત થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, સોલાર ઊર્જા દ્વારા વીજળી ઉત્પન્ન કરવી અને બાયોગેસથી રસોઈ તથા ગરમીની જરૂરિયાત પૂરી કરવી વધુ વ્યવહારુ બની શકે છે.
બાયોગેસ અને સોલાર: વ્યૂહાત્મક લાભ
બાયોગેસ પ્લાન્ટ્સ દ્વારા સૈનિક કેમ્પોમાંથી ઉત્પન્ન થતો ઓર્ગેનિક વેસ્ટ ઊર્જામાં પરિવર્તિત કરી શકાય છે. આથી એક તરફ કચરાનું સંચાલન થાય છે અને બીજી તરફ ઊર્જા ઉત્પન્ન થાય છે. આ મોડેલ ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થળે તહેનાત યુનિટ્સ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
સોલાર ઊર્જા પણ સેનાના ગ્રીન ટ્રાંઝિશનનો મહત્વનો ભાગ બની રહી છે. સોલાર પેનલ્સ દ્વારા દિવસ દરમિયાન વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકાય છે, જે કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ, લાઇટિંગ અને અન્ય સાધનો માટે ઉપયોગી બને છે. આથી ડીઝલ જનરેટર્સ પરની નિર્ભરતા ઘટે છે.
નીતિ અને અમલીકરણ
સરકાર દ્વારા પણ સશસ્ત્ર દળોને ગ્રીન ઊર્જા અપનાવવા પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. રક્ષા મંત્રાલયે અગાઉથી જ કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવા માટે વિવિધ પહેલો શરૂ કરી છે. તેમાં સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં, વિવિધ સૈનિક સ્ટેશનો પર પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં બાયોગેસ પ્લાન્ટ અને સોલાર માઇક્રોગ્રિડનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ્સના પરિણામો આધારે ભવિષ્યમાં મોટા પાયે અમલીકરણની યોજના છે.
આર્થિક અને પર્યાવરણીય અસર
ઈંધણ આયાતમાં ઘટાડો થવાથી દેશના વિદેશી વિનિમય પર પણ સકારાત્મક અસર થઈ શકે છે. સાથે સાથે, ગ્રીન ઊર્જા અપનાવવાથી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થાય છે, જે ભારતના પર્યાવરણલક્ષી લક્ષ્યોને પણ સમર્થન આપે છે.
સેનાની આ પહેલ માત્ર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો આ મોડેલ સફળ થાય, તો તે અન્ય સરકારી અને ખાનગી સંસ્થાઓ માટે પણ પ્રેરણારૂપ બની શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોનું બાયોગેસ અને સોલાર ઊર્જા તરફનું વલણ એક વ્યૂહાત્મક અને સમયોચિત પગલું છે. આ પગલું માત્ર ઈંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળે દેશને ઊર્જા સ્વાવલંબન તરફ આગળ ધપાવશે.
