Bharat Water Metro Scheme: ભારતમાં જાહેર પરિવહન ક્ષેત્રે હવે એક મોટો પરિવર્તન જોવા મળી શકે છે. રસ્તાઓ પર વધતી ટ્રાફિક ભીડ અને પ્રદૂષણ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર હવે નદીઓ અને જળમાર્ગોને આધુનિક પરિવહન તરીકે વિકસાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. કોચી વોટર મેટ્રોની સફળતા બાદ હવે દેશના ૧૮ શહેરોમાં વોટર મેટ્રો સેવા શરૂ કરવાની તૈયારી તેજ બની છે. આ યોજના માત્ર મુસાફરીને સરળ બનાવશે નહીં, પરંતુ પર્યાવરણને અનુકૂળ અને ઓછા ખર્ચાળ પરિવહન વિકલ્પ તરીકે પણ ઉભરી શકે છે.
બે તબક્કામાં અમલમાં આવશે પ્રોજેક્ટ
કેન્દ્રના બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય જળ મેટ્રો નીતિનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કર્યો છે. આ ડ્રાફ્ટને ચર્ચા અને મંજૂરી માટે વિવિધ મંત્રાલયોને મોકલવામાં આવ્યો છે. સરકારનો હેતુ એ છે કે ટૂંક સમયમાં આ યોજના અમલમાં આવે અને દેશના વિવિધ શહેરોમાં જળમાર્ગ આધારિત જાહેર પરિવહન શરૂ થઈ શકે.
પ્રોજેક્ટને બે તબક્કામાં અમલમાં મૂકવાની યોજના છે. પ્રથમ તબક્કામાં ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યા, વારાણસી અને પ્રયાગરાજ ઉપરાંત શ્રીનગર અને પટના જેવા શહેરોમાં વોટર મેટ્રો સેવા શરૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ શહેરોમાં નદી આધારિત પરિવહનની મોટી સંભાવનાઓ માનવામાં આવે છે.
બીજા તબક્કામાં આસામના તેજપુર અને દિબ્રુગઢ જેવા શહેરોને પણ આ યોજનામાં સામેલ કરવામાં આવશે. બ્રહ્મપુત્ર નદી વિસ્તાર ધરાવતા આ શહેરોમાં જળમાર્ગ પરિવહન વધુ અસરકારક બની શકે છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી Sarbananda Sonowal એ આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા માટે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી હતી. બેઠકમાં વિવિધ શહેરોમાં સર્વે, ટેક્નિકલ તૈયારી અને સંભવિત રૂટ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કોચી મોડલથી પ્રેરિત રાષ્ટ્રીય યોજના
ભારતમાં હાલમાં સૌથી સફળ વોટર મેટ્રો પ્રોજેક્ટ તરીકે Kochi વોટર મેટ્રોને જોવામાં આવે છે. ત્યાં ઇલેક્ટ્રિક હાઇબ્રિડ બોટ્સ દ્વારા મુસાફરોને ઝડપી અને આધુનિક સેવા મળી રહી છે. કોચી મોડલે દર્શાવ્યું કે જળમાર્ગોનો ઉપયોગ કરીને ટ્રાફિક દબાણ ઘટાડવું શક્ય છે.
સરકાર હવે આ જ મોડલને રાષ્ટ્રીય સ્તરે લાગુ કરવા માગે છે. ખાસ કરીને એવા શહેરો જ્યાં નદીઓ, તળાવો અથવા નહેરો ઉપલબ્ધ છે ત્યાં વોટર મેટ્રો એક અસરકારક વિકલ્પ બની શકે છે.
અધિકારીઓ અનુસાર, જળમાર્ગ આધારિત પરિવહન માટે મોટા પ્રમાણમાં જમીન અધિગ્રહણ કરવાની જરૂર પડતી નથી. રસ્તા અથવા મેટ્રો રેલ જેવી ભારે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવાની તુલનામાં તેનો ખર્ચ ઘણો ઓછો રહે છે. આ કારણે પ્રોજેક્ટ ઝડપી ગતિએ પૂર્ણ થઈ શકે છે.
ટ્રાફિક અને પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મળશે મદદ
કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું કે વોટર મેટ્રો સિસ્ટમ અન્ય જાહેર પરિવહન મોડલ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે સસ્તી છે. કારણ કે તે પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ નદીઓ અને જળમાર્ગોનો ઉપયોગ કરે છે, તેથી મોટા પુલો અથવા રસ્તા બનાવવાની જરૂરિયાત ઓછી રહે છે.
આ બોટ્સ ઇલેક્ટ્રિક અને હાઇબ્રિડ ટેક્નોલોજી પર આધારિત હશે, જેના કારણે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે. મોટા શહેરોમાં વધતી વાયુ પ્રદૂષણ સમસ્યા સામે આ પહેલ અસરકારક બની શકે છે.
વધુમાં, શહેરોમાં રોજબરોજ સર્જાતી ટ્રાફિક ભીડ ઘટાડવામાં પણ આ યોજના મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ખાસ કરીને એવા શહેરોમાં જ્યાં નદી શહેરના મધ્ય ભાગમાંથી પસાર થાય છે, ત્યાં મુસાફરો માટે ઝડપી અને આરામદાયક મુસાફરી શક્ય બનશે.
સામાન્ય લોકો અને પ્રવાસન બંનેને લાભ
વોટર મેટ્રો માત્ર સ્થાનિક મુસાફરો માટે જ નહીં પરંતુ પ્રવાસન ક્ષેત્ર માટે પણ લાભદાયક સાબિત થઈ શકે છે. અયોધ્યા, વારાણસી અને શ્રીનગર જેવા ધાર્મિક તથા પર્યટન શહેરોમાં નદી આધારિત મુસાફરી પ્રવાસીઓ માટે વિશેષ આકર્ષણ બની શકે છે.
વારાણસીમાં ગંગા નદી પર પહેલેથી જ નૌકાવિહાર પ્રખ્યાત છે. હવે જો વોટર મેટ્રો સેવા શરૂ થશે તો સ્થાનિક પરિવહન સાથે પર્યટનને પણ નવી દિશા મળી શકે છે. તેવી જ રીતે કાશ્મીરના શ્રીનગરમાં ડલ લેક અને આસપાસના જળમાર્ગોનો વધુ સારો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
સરકારે આ માટે કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ પણ નક્કી કરી છે. સામાન્ય રીતે 10 લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. જોકે પૂરની સંભાવના ધરાવતા અથવા દૂરસ્ત વિસ્તારોમાં આ માપદંડોમાં રાહત આપવામાં આવી શકે છે.
18 શહેરોમાં સર્વે પૂર્ણ
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે Inland Waterways Authority of India (IWAI) દ્વારા વિવિધ શહેરોમાં સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. આ કામગીરી માટે Kochi Metro Rail Limited ની મદદ લેવામાં આવી છે જેથી કોચીના અનુભવનો લાભ અન્ય શહેરોને મળી શકે.
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર અત્યાર સુધીમાં ૧૮ શહેરો માટે સર્વેક્ષણ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે અને ૧૭ શહેરોના અહેવાલો પણ મળી ગયા છે. હાલમાં ફક્ત લક્ષદ્વીપનો અહેવાલ બાકી છે.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર હવે માત્ર ઘોષણાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ પ્રોજેક્ટને જમીન પર ઉતારવા માટે ઝડપી ગતિએ કામગીરી કરી રહી છે.
આ પણ વાંચો: સરકાર નેશનલ હાઈવેથી 35,000 કરોડ રૂપિયા કમાશે! : જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું અસર થશે
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ પહેલ?
ભારતમાં શહેરોની વધતી વસ્તી સાથે જાહેર પરિવહન પર દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. રસ્તાઓ પર ટ્રાફિક, પ્રદૂષણ અને લાંબા મુસાફરી સમયને કારણે લોકો મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં જળમાર્ગોનો ઉપયોગ કરીને વિકલ્પિક પરિવહન વ્યવસ્થા વિકસાવવી એક લાંબા ગાળાનો ઉકેલ બની શકે છે.
વોટર મેટ્રો માત્ર એક નવી સેવા નહીં પરંતુ સ્માર્ટ અને ગ્રીન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જો આ યોજના સફળ બને છે, તો આગામી વર્ષોમાં ભારતના અનેક શહેરોમાં નદી આધારિત પરિવહનનો વ્યાપ વધતો જોવા મળી શકે છે.
