કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં ખાંડના ભાવ અને પુરવઠા પર નિયંત્રણ રાખવા માટે ખાંડની નિકાસ પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ એટલે કે DGFTએ 13 મે 2026 ના નોટિફિકેશનમાં ખાંડની નિકાસ નીતિમાં ફેરફાર કર્યો છે. DGFTની સૂચના મુજબ કાચી ખાંડ, સફેદ ખાંડ અને રિફાઇન્ડ ખાંડની નિકાસ 30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી અથવા આગળના આદેશ સુધી પ્રતિબંધિત રહેશે. DGFT ની સત્તાવાર નોટિફિકેશન યાદીમાં “Amendment in export policy of sugar” 13 મે 2026ના રોજ જાહેર કરાયું છે.
આ નિર્ણયનો સીધો હેતુ સ્થાનિક બજારમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જાળવવાનો છે. ખાંડ દૈનિક વપરાશની આવશ્યક ચીજ હોવાથી તેના ભાવમાં અચાનક વધારો સામાન્ય પરિવારો, મીઠાઈ ઉદ્યોગ, બેકરી, પીણાં ઉત્પાદકો અને નાના વેપારીઓ સુધી અસર પહોંચાડી શકે છે. સરકારે નિકાસ નીતિને ‘Restricted’ માંથી ‘Prohibited’ માં ફેરવી છે, એટલે હવે સામાન્ય વ્યવસાયિક નિકાસ માટે દરવાજો બંધ રહેશે. આ નિર્ણય ITC HS કોડ 1701 14 90 અને 1701 99 90 હેઠળ આવતી ખાંડ પર લાગુ પડે છે.
પ્રતિબંધ શા માટે લાગ્યો?
ભારત વિશ્વના મોટા ખાંડ ઉત્પાદક દેશોમાં છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઉત્પાદન, સ્થાનિક વપરાશ અને હવામાન સંબંધિત જોખમોને લઈને ચિંતા વધી છે. અહેવાલો મુજબ, ભારતે અગાઉ 1.59 મિલિયન ટન ખાંડની નિકાસને મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉત્પાદન ઘરેલુ માંગથી ઓછું રહેવાની શક્યતા અને મુખ્ય શેરડી ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં ઉપજ પર દબાણને કારણે સરકારે કડક પગલું લીધું છે.
નિકાસ પર પ્રતિબંધથી દેશમાં ઉત્પાદિત ખાંડનો મોટો જથ્થો સ્થાનિક બજારમાં જ ઉપલબ્ધ રહેશે. આવું પગલું સામાન્ય રીતે ત્યારે લેવાય છે જ્યારે સરકાર આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવને વધતા અટકાવવા માંગતી હોય. ખાસ કરીને તહેવારો, ઉનાળુ પીણાંની માંગ અને ખાદ્ય ઉદ્યોગના વપરાશને ધ્યાનમાં લેતા ખાંડનો પુરવઠો નીતિગત રીતે સંવેદનશીલ મુદ્દો બની જાય છે.
યુપીમાં કુદરતી આફતનો વિનાશક કહેર!: ધૂળની આંધી અને વરસાદથી 33 લોકોના મોત, અનેક ઘાયલ, લોકોમાં ભયનો માહોલ
કોને પ્રતિબંધમાંથી છૂટ મળશે?
સરકારે આ પ્રતિબંધને સંપૂર્ણપણે અંધાધૂંધ રીતે લાગુ કર્યો નથી. યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકા માટે CXL અને TRQ ક્વોટા હેઠળ થતી નિકાસને છૂટ મળશે. એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન સ્કીમ હેઠળની નિકાસ પણ હાલની વિદેશ વેપાર નીતિના નિયમો અનુસાર ચાલુ રહી શકશે. તે ઉપરાંત અન્ય દેશોની ખાદ્ય સુરક્ષાની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારથી સરકાર એટલે કે G2G આધારે થનારા શિપમેન્ટને મંજૂરી મળી શકે છે.
જે કન્સાઇનમેન્ટ પહેલેથી નિકાસ પ્રક્રિયામાં છે, તેને પણ નિશ્ચિત શરતો હેઠળ રાહત આપવામાં આવી છે. જો નોટિફિકેશન જાહેર થાય તે પહેલાં લોડિંગ શરૂ થઈ ગયું હોય, શિપિંગ બિલ ફાઇલ થઈ ગયું હોય અને જહાજ ભારતીય બંદરે બર્થ, પહોંચેલું અથવા એન્કર થયું હોય, તો આવા કેસમાં નિકાસ આગળ વધી શકે છે. કસ્ટમ્સ અથવા કસ્ટોડિયનને ખાંડ સોંપાઈ હોય અને તેના પુરાવા ઉપલબ્ધ હોય, તો તેવા શિપમેન્ટને પણ મંજૂરી મળી શકે છે.
બજાર અને ખેડૂતો પર અસર
સ્થાનિક બજાર માટે આ નિર્ણય ભાવ સ્થિરતા લાવવાનો પ્રયાસ છે. ગ્રાહકો માટે તેનો અર્થ એ છે કે સરકાર ખાંડના ભાવને અચાનક વધતા રોકવા માટે પુરવઠો દેશમાં જ રાખવા માંગે છે. પરંતુ નિકાસકારો અને મિલો માટે આ નિર્ણયથી કરાર વ્યવસ્થાપન, શિપમેન્ટ શેડ્યૂલ અને આવકના અંદાજ પર અસર પડી શકે છે.
LPG તણાવનો અંત!: ભારત હવે કોલસામાંથી બનાવશે ગેસ, 25 નવા પ્લાન્ટને મંજૂરી
આ નિર્ણયનો વૈશ્વિક ખાંડ બજાર પર પણ પ્રભાવ પડી શકે છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ ભારતના નિર્ણય પછી ન્યૂયોર્ક રૉ શુગર ફ્યુચર્સ અને લંડન વ્હાઇટ શુગર ફ્યુચર્સમાં તેજી જોવા મળી હતી. ભારતની નિકાસ ઘટવાથી બ્રાઝિલ અને થાઈલેન્ડ જેવા હરીફ ઉત્પાદક દેશોને એશિયા અને આફ્રિકાના બજારોમાં વધારાની તક મળી શકે છે.
આ નિર્ણય માત્ર વેપાર નીતિનો ફેરફાર નથી, પરંતુ ખાદ્ય મોંઘવારી સામે સરકારની સાવચેતીરૂપ કાર્યવાહી છે. ખાંડના ભાવ સામાન્ય ઘરના બજેટથી લઈને મીઠાઈ, બેકરી અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ સેક્ટર સુધી અસર કરે છે. તેથી નિકાસ પ્રતિબંધનો મુખ્ય સંદેશ સ્પષ્ટ છે: હાલ પ્રાથમિકતા સ્થાનિક ગ્રાહક અને પૂરતા પુરવઠાને આપવામાં આવી રહી છે.
