દેશમાં લાગુ થયો ન્યૂ બસ બોડી કોડ : વધતી બસ દુર્ઘટનાને ધ્યાનમાં રાખીને નવી પોલિસી કરી લાગુ

દેશમાં વધતી બસ આગની ઘટનાઓને પગલે કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયે 1 સપ્ટેમ્બરથી નવી બસ બોડી નીતિ અમલમાં મૂકી. નીતિ મુજબ તમામ પ્રકારની બસોમાં મુસાફરોની સલામતી માટે આધુનિક સાધનો ફરજિયાત બનાવાયા છે. છતાં, અમલીકરણની નબળાઈ અને રાજ્ય સ્તરે દેખરેખના અભાવે સ્થાનિક બસ બોડી બિલ્ડરો પર તેનો કોઈ ખાસ પ્રભાવ જોવા મળ્યો નથી.

જેસલમેર દુર્ઘટના નવી નીતિના અમલ પર સવાલ ઉભો કરે છે

14 ઓક્ટોબરે જેસલમેર નજીક એક એસી સ્લીપર બસમાં લાગેલી ભયાનક આગમાં 26 મુસાફરોના મોત થયા હતા. તપાસમાં ખુલ્યું કે બસનું ઉત્પાદન નવી નીતિ લાગુ થયા પછી થયું હતું, છતાં તેમાં ઇમરજન્સી ગેટ, ફાયર એક્સટિંગ્યુઇશર અને ધુમાડો એલાર્મ જેવી મૂળભૂત સુરક્ષા સુવિધાઓ ન હતી. આથી પ્રશ્ન ઉઠ્યો છે કે જ્યારે નવો કોડ અમલમાં છે, ત્યારે નિયમ ઉલ્લંઘન કરનારા વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કેમ નથી થઈ રહી?

નિયમોના કડક અમલમાં ખામી

પરિવહન નિષ્ણાત અનિલ છિકારાએ જણાવ્યું કે સમસ્યા નિયમોમાં નહીં, પરંતુ તેમના અમલના અભાવમાં છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, દેશમાં ફક્ત 5 ટકા બસોમાં જ યોગ્ય ફાયર એલાર્મ અને અગ્નિશામક ઉપકરણો સ્થાપિત છે. તેમણે સૂચન કર્યું કે બસ માલિકો અને બોડી બિલ્ડરો, જે લોભમાં સલામતી નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે, તેમની સામે કડક પગલાં લેવાં જરૂરી છે. સાથે જ ઇન્ટરસિટી પરમિટ શરતોનું પણ પાલન ફરજિયાત કરવું જોઈએ.

બસોની નિયમિત તપાસ અને કડક દંડની માગ

ઓલ ઇન્ડિયા મોટર એન્ડ ગુડ્સ ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશનના પ્રમુખ રાજેન્દ્ર કપૂરે જણાવ્યું કે બસોનું દર ત્રણથી છ મહિને નિયમિત નિરીક્ષણ અને અચાનક ઓડિટ થવું જોઈએ. જો કોઈ માલિક વારંવાર નિયમોનો ભંગ કરે, તો પહેલી વાર ભારે દંડ અને બીજી વાર બસ જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી થવી જોઈએ. બસની ગુણવત્તા અપૂર્ણ જણાય તો તેને જીવનભર માર્ગ પરથી પ્રતિબંધિત કરવી જોઈએ અને ડ્રાઈવિંગ લાઇસન્સ પણ જપ્ત કરવું જોઈએ.

સૂત્રો મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યોને આ વિષયમાં ચિંતિત થવા અને નિયમ ભંગ કરનારા RTO અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવા વિનંતી કરવી જોઈએ.

નવી બસ બોડી નીતિની મુખ્ય જોગવાઈઓ

મંત્રાલયના અધિકારીએ જણાવ્યું કે 1 સપ્ટેમ્બરથી લાગુ થયેલી નવી નીતિ હેઠળ સ્લીપર, ચેર કાર અને પ્રાઇવેટ બસો માટે અલગ સુરક્ષા ધોરણો નક્કી કરાયા છે. તેમાં વેનિટી વાન અને સમાન ખાનગી વાહનોનો સમાવેશ થતો નથી.
આ નીતિમાં નીચે મુજબની સુવિધાઓ ફરજિયાત છે:

• ઇમરજન્સી ગેટ અને તૂટક કાચ સાથેની હથોડી

• ભરેલા અગ્નિશામક સિલિન્ડર

• ધુમાડો અને આગ શોધનારી એલાર્મ સિસ્ટમ

• 360° કવરેજ આપતા CCTV કેમેરા

• GPS કનેક્ટિવિટી અને ડ્રાઈવર મોનિટરિંગ સિસ્ટમ

• અંદાજે 150 થી વધુ સલામતી ફીચર્સ

બસની ડિઝાઇન એવી હોવી જોઈએ કે જેમાં વધારે કંપન ન થાય અને જ્વલનશીલ પદાર્થોનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ. છત અને પાછળના ભાગમાં ઇમરજન્સી એક્ઝિટ ફરજિયાત રાખવામાં આવ્યો છે.

નીતિ ઘડતર પાછળની પૃષ્ઠભૂમિ

સ્ત્રોતો જણાવે છે કે બસોમાં વધતી દુર્ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ વર્ષ 2023માં સમૃદ્ધિ મહામાર્ગ બસ આગની ઘટનાને બાદમાં નીતિ સુધારવાનો નિર્ણય લીધો હતો. લાંબા સમય સુધી અભ્યાસ અને યુરોપિયન ધોરણોના અભ્યાસ પછી, અંતે 1 સપ્ટેમ્બર 2025થી નવો બસ બોડી કોડ અમલમાં લાવવામાં આવ્યો.

પરંતુ, હાલના બનાવો સૂચવે છે કે આ નીતિની અસર તેટલી ઊંડી નથી જેટલી અપેક્ષિત હતી. નિષ્ણાતો માને છે કે જો કડક અમલ નહીં થાય, તો કોડ ફક્ત દસ્તાવેજી જ રહેશે અને મુસાફરોની સલામતી હજી જોખમમાં જ રહેશે.