ભારત અને નેપાળ વચ્ચે પેટ્રોલના ભાવમાં સર્જાયેલા મોટા તફાવતને કારણે હવે સરહદી વિસ્તારોમાં દાણચોરીની પ્રવૃત્તિઓ વધવાની આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે. અહેવાલો અનુસાર નેપાળમાં પેટ્રોલની કિંમત ઉત્તર પ્રદેશની સરખામણીએ પ્રતિ લિટર અંદાજે 60 રૂપિયા વધુ છે. આ કારણે કેટલાક લોકો ભારતમાં સસ્તું પેટ્રોલ ખરીદી તેને નેપાળમાં ઊંચા ભાવે વેચીને નફો કમાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, તેલ કંપનીઓ અને સશસ્ત્ર સીમા બળે સંયુક્ત રીતે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની ખુલ્લી સરહદ લાંબા સમયથી બંને દેશોના નાગરિકો માટે સરળ અવરજવરનું મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ રહી છે. જોકે હાલમાં પેટ્રોલના ભાવમાં આવેલા મોટા તફાવતને કારણે આ જ સરહદ હવે દાણચોરીની નવી ચિંતાનું કેન્દ્ર બની રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલ બજારમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાની અસર ભારત અને નેપાળ બંને દેશોમાં જોવા મળી રહી છે. પરંતુ બંને દેશોમાં પેટ્રોલના ભાવ વચ્ચેનો મોટો તફાવત હવે સરકારી એજન્સીઓ માટે નવી પડકારરૂપ સ્થિતિ ઉભી કરી રહ્યો છે.
મળતી માહિતી અનુસાર નેપાળમાં પેટ્રોલની કિંમત ઉત્તર પ્રદેશની સરખામણીએ પ્રતિ લિટર લગભગ 60 રૂપિયા જેટલી વધુ છે. આ તફાવત એટલો મોટો છે કે કેટલાક લોકો ઓછા ભાવે ભારતમાં પેટ્રોલ ખરીદીને ગેરકાયદેસર રીતે નેપાળમાં પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હોવાનું સુરક્ષા એજન્સીઓના ધ્યાનમાં આવ્યું છે. સસ્તું પેટ્રોલ ખરીદી અને ઊંચા ભાવે વેચવાથી મળતા મોટા નફાને કારણે આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લેવાનું શરૂ કર્યું છે. રાજ્ય સરકાર, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને સશસ્ત્ર સીમા બળ (SSB) વચ્ચે સંકલન વધારવામાં આવ્યું છે. સરહદ વિસ્તારમાં વિશેષ દેખરેખ ગોઠવવામાં આવી છે અને દાણચોરી રોકવા માટે ત્રણ સ્તરની મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. આ નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ભારતમાંથી પેટ્રોલ અને ડીઝલની ગેરકાયદે હેરફેર અટકાવવાનો છે.
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ઉત્તર પ્રદેશમાં આશરે 579 કિલોમીટર લાંબી ખુલ્લી સરહદ આવેલી છે. આ સરહદ પરથી લોકોનું દૈનિક આવનજાવન સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ પેટ્રોલના ભાવમાં વધેલા તફાવત બાદ હવે સરહદી વિસ્તારોમાં વાહનોની અવરજવર અને ઇંધણના વેચાણ પર વિશેષ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર બહેરાઈચ, મહારાજગંજ, સિદ્ધાર્થનગર, શ્રાવસ્તી, બલરામપુર, લખીમપુર ખીરી, ગોંડા અને બસ્તી જેવા આઠ સરહદી જિલ્લાઓને ખાસ દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે.
સરકારે પેટ્રોલ પંપો પર પણ કડક મોનિટરિંગ શરૂ કરી છે. ડિજિટલ અને મેન્યુઅલ બંને પ્રકારની ચકાસણી વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. વારંવાર ટૂંકા અંતરે પેટ્રોલ ભરાવતા વાહનોની ઓળખ કરવામાં આવી રહી છે અને તેમની જરૂરિયાત મુજબ જ ઇંધણ આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત મોટા પ્રમાણમાં ઇંધણ ખરીદનારાઓની વિગતો પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા વિવિધ પેટ્રોલ પંપો પર અચાનક નિરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને એવા વાહનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે જે વારંવાર સરહદી વિસ્તારો તરફ જતા જોવા મળે છે. અધિકારીઓ દ્વારા શંકાસ્પદ હલચલ અને અસામાન્ય ખરીદીના પેટર્નનું વિશ્લેષણ પણ કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી કોઈ ગેરકાયદેસર નેટવર્ક કાર્યરત હોય તો તેને સમયસર પકડી શકાય.
બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર તૈનાત સશસ્ત્ર સીમા બળે પણ પોતાની કામગીરી વધુ સઘન બનાવી છે. સરહદ નજીકના ગામો, સંવેદનશીલ માર્ગો અને દાણચોરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા શંકાસ્પદ રૂટ્સ પર પેટ્રોલિંગ વધારવામાં આવ્યું છે. ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવા માટે પણ વિશેષ ટીમો કાર્યરત કરવામાં આવી છે જેથી દાણચોરીના પ્રયાસોને શરૂઆતના તબક્કામાં જ નિષ્ફળ બનાવી શકાય.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે જ્યારે બે પડોશી દેશોમાં કોઈ જરૂરી ચીજવસ્તુના ભાવમાં મોટો તફાવત સર્જાય છે ત્યારે ગેરકાયદેસર વેપારની શક્યતા વધી જાય છે. ખાસ કરીને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો જેવી વસ્તુઓમાં નફો વધુ હોવાથી દાણચોરીના જોખમો પણ વધે છે. આ કારણસર સરકાર અને સુરક્ષા એજન્સીઓ આ મામલે કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી રાખવા માંગતી નથી.
હાલ માટે રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્રની સુરક્ષા એજન્સીઓનું ધ્યાન સરહદી વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની ગેરકાયદેસર હેરફેર રોકવા પર કેન્દ્રિત છે. આગામી દિવસોમાં જો જરૂરી બનશે તો વધુ કડક પગલાં પણ લેવામાં આવી શકે છે. સરહદ પર વધારાયેલી દેખરેખ અને સંયુક્ત કામગીરીથી દાણચોરીના પ્રયાસો પર અસરકારક નિયંત્રણ મેળવવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
