ભારતની આગામી વસ્તી ગણતરીની રાહ હવે પૂરી થવા જઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકારે સત્તાવાર રીતે તારીખોની જાહેરાત કરી છે. આ વસ્તી ગણતરી ઘણી રીતે ઐતિહાસિક હશે, કારણ કે તે ફક્ત સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ જ નહીં પરંતુ સ્વતંત્રતા પછી પહેલી વાર જાતિના ડેટાને ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે પણ રેકોર્ડ કરવામાં આવશે. વસ્તી ગણતરી દર 10 વર્ષે હાથ ધરવામાં આવે છે. કોરોનાવાયરસ રોગચાળાને કારણે 2021 ની વસ્તી ગણતરી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. આ વખતે, વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે.
બે-પગલાની પ્રક્રિયા
પ્રથમ તબક્કો (એપ્રિલ થી સપ્ટેમ્બર 2026): આને "હાઉસ લિસ્ટિંગ" કહેવામાં આવે છે. તે દેશભરમાં ઘરો, દુકાનો અને ઇમારતોની ગણતરી કરશે.
બીજો તબક્કો (ફેબ્રુઆરી 2027): આ તબક્કામાં "વસ્તી ગણતરી" શામેલ હશે, જેમાં દરેક વ્યક્તિ વિશે વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે.
ઘરે બેઠા જાતે આપી શકશો માહિતી
આ વખતે, સરકારે નાગરિકોને "સ્વ-ગણતરી" નો વિકલ્પ પૂરો પાડ્યો છે. ઘરે-ઘરે જઈને સર્વે શરૂ થાય તેના 15 દિવસ પહેલા એક ઓનલાઈન પોર્ટલ ખોલવામાં આવશે. લોકો પોતાના મોબાઇલ ફોન અથવા કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ કરીને પોતાના પરિવારની માહિતી જાતે દાખલ કરી શકશે. ત્યારબાદ, આગામી 30 દિવસોમાં, ગણતરીકારો દરેક ઘરની મુલાકાત લેશે અને બાકીની માહિતી ડિજિટલી મોબાઇલ એપ્લિકેશનમાં દાખલ કરશે.
95 વર્ષ પછી થશે વ્યાપક જાતિ ગણતરી
સ્વતંત્રતા પછી આ પહેલી વાર છે કે વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ આધારિત ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે. છેલ્લી જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન 1931 માં હાથ ધરવામાં આવી હતી. PM નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં એક કેબિનેટ સમિતિએ ગયા વર્ષે આને મંજૂરી આપી હતી. આ તમામ ડેટા એન્ડ્રોઇડ અને iOS એપ્સ દ્વારા સુરક્ષિત સર્વર પર અપલોડ કરવામાં આવશે, જેનાથી ભૂલોની શક્યતા ઓછી થશે.
કયા રેકોર્ડ રાખવામાં આવશે?
પ્રથમ તબક્કામાં, ગણતરીકારો નક્કી કરશે કે ઘર કાચું છે કે પાકું. તેઓ વીજળી, પીવાનું પાણી, શૌચાલય અને રસોઈ બળતણ જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓનો પણ રેકોર્ડ કરશે. વધુમાં, લોકોના જીવનધોરણને સમજવા માટે સ્માર્ટફોન, ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ, ટેલિવિઝન, રેફ્રિજરેટર અને વાહનો વિશેની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે.
આ કાર્ય માટે દેશભરમાં આશરે 30 લાખ કર્મચારીઓને તૈનાત કરવામાં આવશે. 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની વસ્તી આશરે 1.21 અબજ હતી, અને આમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાનો અંદાજ છે.
