IMD Forecast : ભારતમાં આ વર્ષે ગરમીનો પ્રકોપ વધુ તીવ્ર રહેવાની આગાહી છે, જેમાં માર્ચથી જ અસામાન્ય ઊંચા તાપમાનના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે. હવામાન વિભાગ (IMD) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ ચેતવણી આપી છે કે માર્ચથી મે સુધી દેશના મોટા ભાગમાં સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમી અને હીટવેવના દિવસો વધુ રહી શકે છે.
માર્ચમાં જ શરૂ થયેલી તીવ્ર ગરમી
આ વર્ષે માર્ચની શરૂઆતથી જ ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં 4થી 8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ નોંધાયું છે. દિલ્હીમાં 38°C સુધી તાપમાન પહોંચ્યું હતું, જ્યારે રાજસ્થાન, ગુજરાત, વિદર્ભ અને મધ્યપ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં 38થી 42°C સુધીની ગરમી અનુભવાઈ. આરંભિક હીટવેવની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી, જેમાં ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ વિસ્તારમાં તીવ્ર હીટવેવ જોવા મળી.
IMDના જણાવ્યા મુજબ, માર્ચથી મે દરમિયાન દેશના મોટા ભાગમાં હીટવેવના દિવસો સામાન્ય કરતાં વધુ રહેવાની શક્યતા છે, ખાસ કરીને ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય અને પૂર્વ ભારતમાં. તાજેતરમાં પશ્ચિમી અસરોને કારણે દિલ્હી અને ઉત્તર ભારતમાં વરસાદ અને તાપમાનમાં ઘટાડો થયો છે, જેનાથી એપ્રિલના મધ્ય સુધી તીવ્ર હીટવેવમાંથી રાહત મળી શકે છે, પરંતુ એપ્રિલ-મેમાં ફરી ગરમી વધવાની આશા છે.
અલ નીનોની વધતી શક્યતા અને તેની અસર
વર્તમાનમાં નબળી લા નીના સ્થિતિ છે, જે ટૂંક સમયમાં ENSO-ન્યુટ્રલમાં ફેરવાઈ શકે છે. WMO અને NOAAના તાજા અંદાજ મુજબ, 2026ના મધ્યથી અંત સુધી અલ નીનો વિકસવાની 60%થી વધુ શક્યતા છે, જેમાં તે મધ્યમથી મજબૂત (કદાચ સુપર અલ નીનો) બની શકે છે. ECMWF જેવી સંસ્થાઓએ પણ મજબૂત અલ નીનોની સંભાવના દર્શાવી છે. અલ નીનોની અસરથી ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડી શકે છે, વરસાદ ઓછો થઈ શકે છે અને દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે. વૈશ્વિક સ્તરે આ ઘટના તાપમાનમાં વધારો કરે છે, જેના કારણે 2026 અને ખાસ કરીને 2027માં વૈશ્વિક તાપમાન રેકોર્ડ તોડી શકે છે. અગાઉના મજબૂત અલ નીનો વર્ષો (1982-83, 1997-98, 2015-16)માં પણ રેકોર્ડ ગરમી જોવા મળી હતી.
આગામી મહિનાઓમાં શું અપેક્ષા રાખવી?
ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત (દિલ્હી-NCR, રાજસ્થાન, પંજાબ, હરિયાણા, ગુજરાત)માં તાપમાન સામાન્ય કરતાં 4-6°C વધુ રહી શકે છે.
મધ્ય અને પૂર્વ ભારતમાં પણ હીટવેવનું જોખમ વધુ.
દક્ષિણ ભારતમાં તાપમાન 2-3°C વધુ રહેવાની શક્યતા.
ગરમીના મોજા માટે તૈયાર રહેવું જરૂરી છે – પાણી, હાઇડ્રેશન અને તાપમાનથી બચાવના પગલાં લેવા.
આ આગાહીઓ હજુ પ્રારંભિક છે અને સમય સાથે બદલાઈ શકે છે, પરંતુ વર્તમાન ડેટા ચિંતાજનક છે. આબોહવા પરિવર્તન અને અલ નીનો જેવા કુદરતી પરિબળોને કારણે ગરમીના વલણમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.
