શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે પૃથ્વીથી સેંકડો કિલોમીટર દૂર અંતરિક્ષમાં રહેતા વૈજ્ઞાનિકો ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરતા હશે? International Space Station (ISS) જેવા અવકાશ મથકો સીધા પૃથ્વી સાથે જોડાયેલા હોતા નથી. ત્યાં કનેક્ટિવિટી મેળવવાની પ્રક્રિયા આપણે પૃથ્વી પર વાપરીએ છીએ તેના કરતા તદ્દન અલગ અને જટિલ છે. અંતરિક્ષમાં ડેટા ટ્રાન્સમિશન માટે સેટેલાઈટ નેટવર્ક અને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો સહારો લેવામાં આવે છે.
રિલે સેટેલાઈટ દ્વારા થાય છે ડેટાનું આદાન-પ્રદાન
અંતરિક્ષ મથકો પૃથ્વી પરના ટાવર સાથે સીધા કનેક્ટ થઈ શકતા નથી. આથી, ડેટા પહેલા NASA ના Tracking and Data Relay Satellite System (TDRS) જેવા રિલે સેટેલાઈટ્સને મોકલવામાં આવે છે. આ સેટેલાઈટ્સ સિગ્નલ પ્રાપ્ત કરીને તેને પૃથ્વી પરના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનો સુધી પહોંચાડે છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, એસ્ટ્રોનોટ્સ સીધા સ્પેસ સર્વર પર ઇન્ટરનેટ બ્રાઉઝ કરતા નથી, પરંતુ પૃથ્વી પર રહેલા કમ્પ્યુટરને કંટ્રોલ કરવા માટે 'રિમોટ ડેસ્કટોપ ટેકનોલોજી' નો ઉપયોગ કરે છે.
રેડિયો સિગ્નલ્સ અને લેઝર કોમ્યુનિકેશન
અત્યાર સુધી સ્પેસ કોમ્યુનિકેશન માટે હાઈ ફ્રિકવન્સી ધરાવતા Radio Signals નો વ્યાપક ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. આ સિગ્નલ્સ દ્વારા અવાજ, વીડિયો અને વૈજ્ઞાનિક ડેટા મોકલવામાં આવે છે. જોકે, પૃથ્વી પરના બ્રોડબેન્ડની તુલનામાં અહીં બેન્ડવિડ્થ મર્યાદિત હોય છે. હવે આ ક્ષેત્રમાં Laser અથવા Optical Communication એક 'ગેમ ચેન્જર' સાબિત થઈ રહ્યું છે. લેઝર કિરણો રેડિયો તરંગો કરતા અનેકગણી ઝડપે ડેટા ટ્રાન્સમિટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ડિલે કંટ્રોલ માટે ખાસ ટેકનોલોજી
અંતરિક્ષમાં સિગ્નલોએ લાંબુ અંતર કાપવાનું હોવાથી ડેટા મળવામાં વિલંબ (Latency) થાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે મિશન પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષાથી દૂર હોય. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે વૈજ્ઞાનિકોએ Delay/Disruption Tolerant Networking (DTN) વિકસાવી છે, જેને 'અંતરિક્ષનું ઇન્ટરનેટ' પણ કહેવામાં આવે છે.
કનેક્શન તૂટે તો પણ ડેટા રહે છે સુરક્ષિત
જ્યારે ભ્રમણકક્ષામાં હલચલ અથવા કોઈ અવરોધને કારણે કનેક્શન ખોરવાય છે, ત્યારે DTN ટેકનોલોજી ડેટાને અસ્થાયી રૂપે સ્ટોર કરી લે છે. જેવું નેટવર્ક ફરી સ્થાપિત થાય કે તરત જ આ માહિતી આપમેળે નિર્ધારિત સ્થળે ફોરવર્ડ થઈ જાય છે. આ ટેકનોલોજીને કારણે અંતરિક્ષમાં ડેટા લોસ થવાનું જોખમ ઘણું ઓછું રહે છે.
