તેલ માર્ગમાં સંકટ : ઇરાન માઇન્સ હટાવવામાં અસમર્થ?, અમેરિકાનો ખુલાસો

મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે એક ચોંકાવનારું ખુલાસું સામે આવ્યું છે. અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, ઇરાનને પોતે જ હોર્મુઝ જલસંધિમાં બિછાવેલા માઇન્સનો ચોક્કસ ટ્રેક નથી, જેના કારણે આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગને ફરી સંપૂર્ણ રીતે ખોલવામાં મોટી અડચણ ઉભી થઈ છે. આ પરિસ્થિતિનો સીધો પ્રભાવ વૈશ્વિક તેલ વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ પર પડી રહ્યો છે.

હોર્મુઝ જળસંધિ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?

હોર્મુઝ જળસંધિ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનું એક છે, જ્યાંથી વિશ્વનો મોટો હિસ્સો કાચા તેલનો પસાર થાય છે.

જો આ માર્ગ અવરોધિત થાય, તો:

• વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર સીધી અસર પડે

• તેલના ભાવમાં તેજી આવે

• આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અસ્થિર બને

આ કારણે હોર્મુઝમાં કોઈપણ સૈન્ય અથવા રાજકીય તણાવ આખી દુનિયા માટે ચિંતાનો વિષય બને છે.

ઇરાન દ્વારા માઇન્સ બિછાવવાનો દાવો

અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ગયા મહિને અમેરિકાની અને ઇઝરાયલની કાર્યવાહી બાદ ઇરાને નાની બોટ્સનો ઉપયોગ કરીને જલસંધિમાં બારૂદી માઇન્સ બિછાવવાનું શરૂ કર્યું હતું.

આ નિર્ણય પછી:

• શિપિંગમાં તરત જ અવરોધ ઉભો થયો

• આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો

• જહાજો માટે જોખમ વધ્યું

ઇરાનના IRGCના એક અધિકારીએ 2 માર્ચે જલસંધિને બંધ જાહેર કરી હતી અને ચેતવણી આપી હતી કે પ્રવેશ કરનારા જહાજોને નુકસાન પહોંચી શકે છે.

ટૅન્કર ટ્રાફિકમાં ભારે ઘટાડો

માઇન્સ બિછાવ્યા બાદ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ.

• તેલ ટૅન્કરોની અવરજવર ખૂબ ઘટી ગઈ

• ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાનો ખતરો વધી ગયો

• ઘણા શિપિંગ રૂટ્સ બંધ અથવા મર્યાદિત થયા

ઇરાને એક સંકુચિત માર્ગ ખુલ્લો રાખ્યો હતો, જ્યાંથી માત્ર ચોક્કસ શરતો હેઠળ જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી હતી.

માઇન્સ દૂર કરવી કેમ મુશ્કેલ છે?

માઇન્સ બિછાવવી સરળ હોય છે, પરંતુ તેને દૂર કરવી અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયા છે.

અમેરિકી અધિકારીઓ મુજબ:

• ઇરાન પાસે પૂરતી ટેક્નોલોજી નથી

• માઇન્સની ચોક્કસ સ્થાન માહિતી ઉપલબ્ધ નથી

• સમુદ્રમાં માઇન્સ શોધવી અને નિષ્ક્રિય કરવી જોખમભરી પ્રક્રિયા છે

અત્યાર સુધી કે અમેરિકા જેવી ટેક્નોલોજીકલ રીતે મજબૂત સેના પણ ખાસ જહાજો અને સાધનો પર નિર્ભર રહે છે.

શાંતિ વાર્તામાં ઉઠશે મુદ્દો

આ સમગ્ર મુદ્દો હવે રાજનૈતિક સ્તરે પણ મહત્વનો બની ગયો છે.

ઇસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી શાંતિ ચર્ચાઓ દરમિયાન:

• ઇરાન અને અમેરિકાના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે આ મુદ્દા પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે

• અમેરિકાની તરફથી ઝડપથી જલસંધિ ખુલ્લી કરવાની માંગ છે

• ઇરાનની ધીમી પ્રતિક્રિયા ચર્ચાને વધુ જટિલ બનાવી રહી છે

વૈશ્વિક અસર: કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ સમાચાર?

આ પરિસ્થિતિ માત્ર મિડલ ઈસ્ટ પૂરતી મર્યાદિત નથી.

તેના વ્યાપક પ્રભાવ છે:

• વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા

• શિપિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં વધારો

• આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય તણાવમાં વધારો

વિશ્વના ઘણા દેશો માટે હોર્મુઝ જલસંધિ જીવનરેખા સમાન છે, તેથી અહીંની કોઈપણ સમસ્યા વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અસર કરી શકે છે.