ભારતમાં હવામાનને લઈને નવી ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ રહી છે જેમાં ‘હીટ ડોમ’ તરીકે ઓળખાતી એક ગંભીર હવામાનિક પરિસ્થિતિ અંગે વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે. ખાસ કરીને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના વિસ્તારોમાં એન્ટી-સાયક્લોન સિસ્ટમ સક્રિય થવાના કારણે તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો નોંધાઈ શકે છે જેનાથી ગરમીની લહેર વધુ ઘાતક બની શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં ગરમ હવા એક જ વિસ્તારમાં અટવાઈ જાય છે અને બહાર નીકળી શકતી નથી જેના કારણે જમીન પર સતત ગરમી વધતી રહે છે. આ ઘટનાને ‘હીટ ડોમ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જે અમેરિકા અને યુરોપમાં પણ અગાઉ ગંભીર અસર કરી ચૂકી છે.
શું છે હીટ ડોમ
‘હીટ ડોમ’એ એવી પરિસ્થિતિ છે જેમાં ઉપરના વાતાવરણમાં મજબૂત ઉચ્ચ દબાણ (એન્ટી-સાયક્લોન) સર્જાય છે જે ગરમ હવાને નીચે જ દબાવી રાખે છે. પરિણામે, ગરમી બહાર નીકળી શકતી નથી અને દિવસ-પ્રતિદિન તાપમાનમાં વધારો થતો જાય છે. આ પરિસ્થિતિમાં વરસાદ થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે આકાશ સ્વચ્છ રહે છે અને સૂર્યપ્રકાશ સીધો જમીન પર પડે છે, જેના કારણે તાપમાન વધુ વધે છે. આથી હીટવેવ જેવી પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની ભીતિ ઊભી થાય છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં કાળઝાળ ગરમીથી આંશિક રાહત : 22 દિવસ બાદ તાપમાનનો પારો 40°Cની નીચે ઉતર્યો, જાણો આગામી દિવસોની આગાહી
કયા વિસ્તારોમાં અસર વધુ?
ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના રાજ્યો જેમ કે રાજસ્થાન, હરિયાણા, પંજાબ અને દિલ્હીમાં આ અસર વધુ જોવા મળી શકે છે. આ વિસ્તારોમાં પહેલેથી જ ઉનાળાની ગરમી તીવ્ર છે અને હવે હીટ ડોમની અસરથી પરિસ્થિતિ વધુ વિકટ બની શકે છે. આ સાથે, મધ્ય ભારત અને પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં પણ તાપમાનમાં વધારો નોંધાઈ શકે છે. ખાસ કરીને શહેરોમાં ‘અર્બન હીટ આઈલેન્ડ’ અસરને કારણે ગરમી વધુ અનુભવાઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: હત્યાના આરોપી પર આવ્યું મુસ્લિમ મહિલા જેલરનું દિલ : હિંદૂ કેદીની આજીવન કેદની સજા પૂરી થતા જ કરી લીધાં લગ્ન
વરસાદની શક્યતા
હીટ ડોમની સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે વરસાદની સંભાવના ઓછી રહે છે. કારણ કે ઉચ્ચ દબાણની પરિસ્થિતિ વાદળોના વિકાસને અવરોધે છે. પરિણામે, લાંબા સમય સુધી સૂકુ અને ગરમ વાતાવરણ રહે છે. આગામી દિવસોમાં ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં નોંધપાત્ર વરસાદની શક્યતા ઓછી છે જેના કારણે ગરમી વધુ તીવ્ર બની શકે છે. જોકે, કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્થાનિક સ્તરે હળવો વરસાદ અથવા વાવાઝોડા જેવી ઘટનાઓ થઈ શકે છે.
આરોગ્ય અને જીવન પર અસર
લાંબા સમય સુધી ઊંચું તાપમાન રહેવાના કારણે હીટસ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન અને અન્ય ગરમી સંબંધિત બીમારીઓનો ખતરો વધી જાય છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો અને બહાર કામ કરતા લોકો માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ જોખમી બની શકે છે. આ ઉપરાંત, ખેતી, પાણી પુરવઠો અને વીજળીની માંગ પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો: આ તારીખે બંધ રહેશે દવાની દુકાનો : 12 લાખ કેમિસ્ટોની હડતાળ, હેરાનના થવું હોય તો જાણી લેજો આ માહિતી
ગરમીથી બચવા શું કરવું
લોકોએ દિવસ દરમિયાન બહાર જવાનું ટાળવું પૂરતું પાણી પીવું અને હળવા કપડાં પહેરવા. સૂર્યપ્રકાશથી બચવા માટે છત્રી, ટોપી અથવા સનસ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરવો. સરકાર અને સ્થાનિક તંત્ર પણ ગરમી સામે રક્ષણ માટે જરૂરી પગલાં લેવા. જેમ કે પાણીની વ્યવસ્થા, આરોગ્ય સેવાઓને સજ્જ રાખવી અને જનજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવું.
