Hanuman Jayanti 2026: આજે દેશભરમાં હનુમાન જયંતિ ઉજવવામાં આવશે. હિંદુ ધર્મમાં હનુમાનજી અપાર શક્તિ, ભક્તિ અને દુ:ખહરણના પ્રતીક છે. તેમની પૂજા કરવાથી દુ:ખ દૂર થાય છે અને સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે. દેશભરમાં અસંખ્ય હનુમાન મંદિરો છે, પરંતુ કેટલાક મંદિરો એવા છે જ્યાં હનુમાનજીની મૂર્તિ અનોખી રીતે વિરાજમાન છે – કેટલીક જગ્યાએ ઊંધી (ઉલટી), કેટલીક જગ્યાએ સ્ત્રી રૂપમાં, કેટલીક જગ્યાએ સૂતેલા (લેટેલા/આરામ કરતા) અને કેટલીક જગ્યાએ પાણીના પ્રવાહ સાથે. આ મંદિરોમાં ભક્તોની અપાર શ્રદ્ધા છે અને કહેવાય છે કે અહીં સાચા હૃદયથી પૂજા કરનારની ઇચ્છાઓ પૂરી થાય છે. ચાલો જાણીએ હનુમાનજીના આ પ્રખ્યાત અને રહસ્યમય 7 મંદિરો વિશે.
1. સાંવેર (ઇન્દોર, મધ્ય પ્રદેશ) – ઊંધી મૂર્તિનું મંદિર
ઇન્દોરથી લગભગ 30 કિમી દૂર સાંવેરમાં આવેલું ઉલટા હનુમાન મંદિર અનોખું છે. અહીં હનુમાનજીની મૂર્તિ ઊંધી (માથા પર ઊભી) છે. રામાયણ કાળમાં અહિરાવણે રામ-લક્ષ્મણને પાતાળમાં લઈ જવા પછી હનુમાનજી પાતાળમાં ગયા હતા. માન્યતા છે કે તેમની પાતાળની યાત્રા અહીંથી જ શરૂ થઈ હતી, તેથી ઊંધી મૂર્તિની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ મંદિર રામાયણ કાળનું માનવામાં આવે છે અને ભક્તો અહીં વિશેષ માન્યતા સાથે આવે છે.
2. ગિરિજાબંધ હનુમાન મંદિર, રતનપુર (છત્તીસગઢ)
વિશ્વનું એકમાત્ર મંદિર જ્યાં હનુમાનજીને સ્ત્રીના રૂપમાં પૂજા કરવામાં આવે છે. બિલાસપુર નજીક રતનપુરમાં આવેલું આ મંદિર ગિરિજાબંધ હનુમાન મંદિર તરીકે ઓળખાય છે. અહીં પ્રાચીન દક્ષિણમુખી મૂર્તિ છે, જે સ્ત્રી સ્વરૂપમાં છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, સાચા હૃદયથી પૂજા કરનારની દરેક ઇચ્છા પૂરી થાય છે. આ મંદિર ભક્તિ અને શક્તિનું અનોખું મિશ્રણ દર્શાવે છે.
3. બડે હનુમાનજી મંદિર અથવા સંકટમોચન હનુમાન મંદિર, પ્રયાગરાજ (ઉત્તર પ્રદેશ)
પ્રયાગરાજના ત્રિવેણી સંગમ પર આવેલું આ મંદિર અનોખું છે કારણ કે અહીં હનુમાનજી સૂતેલા અથવા આરામ કરતા (રેક્લાઇનિંગ/લેટેલા) સ્વરૂપમાં વિરાજમાન છે. મૂર્તિ જમીનના સ્તરથી એક માળ નીચે છે અને વરસાદની મોસમમાં ગંગાજીનું પાણી તેમને સ્નાન કરાવે છે એવી માન્યતા છે. પ્રયાગરાજની યાત્રા અહીંના દર્શન વિના અધૂરી માનવામાં આવે છે. હજારો ભક્તો ધ્વજા ચઢાવવા અને પ્રાર્થના કરવા આવે છે.
4. હનુમાન ધારા, ચિત્રકૂટ (ઉત્તર પ્રદેશ)
ચિત્રકૂટમાં આવેલું આ મંદિર હનુમાન ધારા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. અહીં હનુમાનજીની મૂર્તિ પર બે તળાવોમાંથી સતત ઠંડા પાણીનો પ્રવાહ વહે છે. લંકા દહન પછી હનુમાનજીની પૂંછડીમાં બળતરા થઈ હતી, તેને શાંત કરવા માટે આ સ્થળે પાણીની ધારા બની. આ મંદિરમાં દર્શન કરનાર ભક્તોની ઇચ્છાઓ ઝડપથી પૂરી થાય છે એવી માન્યતા છે.
5. હનુમાનગઢી, અયોધ્યા (ઉત્તર પ્રદેશ)
રામલલ્લાના શહેર અયોધ્યામાં શ્રી રામ મંદિરની નજીક આવેલું હનુમાનગઢી મંદિર અત્યંત પ્રાચીન છે. અહીં બાળ હનુમાનને અયોધ્યાના કોટવાલ તરીકે માનવામાં આવે છે. ભક્તો પહેલા હનુમાનજીના દર્શન કરે છે અને પછી રામલલ્લાના. ઊંચા ટેકરા પર આવેલા આ મંદિર સુધી સીડી ચઢીને પહોંચવું પડે છે. અયોધ્યાની યાત્રા હનુમાનગઢી વિના અધૂરી માનવામાં આવે છે.
6. મહેંદીપુર બાલાજી (રાજસ્થાન)
દૌસા જિલ્લામાં આવેલું મહેંદીપુર બાલાજી મંદિર હનુમાનજીના બાળ સ્વરૂપ (બાલાજી) માટે પ્રસિદ્ધ છે. અહીં નકારાત્મક શક્તિઓ, ભૂત-પ્રેત અને કાળા જાદુથી મુક્તિ મેળવવા માટે ભક્તો આવે છે. મંદિરમાં વિશેષ વિધિઓ અને આરતી થાય છે. આ મંદિરમાં હનુમાનજીને પ્રેતરાજ તરીકે પણ પૂજવામાં આવે છે.
7. સાલાસર બાલાજી (રાજસ્થાન)
ચુરુ જિલ્લામાં આવેલું સાલાસર બાલાજી મંદિર પણ હનુમાનજીના બાળ સ્વરૂપ માટે જાણીતું છે. અહીંની મૂર્તિમાં હનુમાનજીને દાઢી-મૂછ સાથે જોવા મળે છે. આ મંદિરમાં ચૈત્ર અને અશ્વિન પૂર્ણિમાને મેળો લાગે છે અને લાખો ભક્તો આવે છે. અહીં ભક્તિ અને શાંતિનું વાતાવરણ છે.
આ તમામ મંદિરો હનુમાનજીની અલગ-अલગ લીલાઓ અને મહિમાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. હનુમાન જયંતિના અવસરે આ મંદિરોની મુલાકાત લેવી અથવા ઘરે જ હનુમાન ચાલીસા અને સુંદરકાંડનો પાઠ કરવો ખૂબ જ શુભ છે.
