Gujarat saffron mango: ગુજરાતની ધરતી પર ઉગતી કેસર કેરી હવે માત્ર દેશની ઓળખ નથી રહી, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં પણ પોતાની અનોખી સુગંધ અને સ્વાદથી છવાઈ રહી છે. લંડનના વ્યસ્ત હીથ્રો એરપોર્ટ પર જ્યારે ગુજરાતથી પહોંચેલા કેસર અને હાફુસના બોક્સ ખૂલતા હોય છે, ત્યારે આખું કાર્ગો એરિયા ભારતીય કેરીની મીઠી સુગંધથી મહેકી ઊઠે છે. વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓ માટે આ કેરી માત્ર ફળ નહીં, પરંતુ વતનની યાદ અને લાગણીનું પ્રતિક બની ગઈ છે.
હીથ્રો એરપોર્ટ સુધી પહોંચી ગુજરાતની કેસરની મહેક
ઇંગ્લેન્ડમાં વર્ષોથી ભારતીય કેરી ઇમ્પોર્ટ કરતા દિગ્વિજયસિંહ ગોહિલ કહે છે કે લંડન, લેસ્ટર અને બર્મિંગહામમાં વસતા ભારતીયો ખાસ કરીને ગુજરાતની કેસર કેરી માટે આતુર રહે છે. કેરીની સિઝન શરૂ થતાં જ લોકો પ્રીમિયમ ભાવ ચૂકવીને પણ કેસર ખરીદવા તૈયાર થઈ જાય છે.
તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, વિશ્વમાં અનેક પ્રકારની કેરી મળે છે, પરંતુ ગુજરાતની કેસર અને મહારાષ્ટ્રની હાફુસ જેવી સુગંધ અને સ્વાદ અન્યત્ર મળવો મુશ્કેલ છે. સાઉથ અમેરિકા અથવા બ્રાઝિલની કેરી દેખાવમાં આકર્ષક હોવા છતાં ભારતીય કેસરની મીઠાશ અને ગાઢ સુગંધ સામે ફીકી લાગે છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં યુરોપિયન ગ્રાહકોમાં પણ “ઈન્ડિયન મેન્ગો” માટે વિશેષ ક્રેઝ જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ગુજરાતી સમુદાય ધરાવતા શહેરોમાં કેસર કેરીને લઈને ભારે માંગ ઊભી થઈ છે.
વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા બાદ જ બને છે ‘ગ્લોબલ પ્રોડક્ટ’
ગુજરાતની કેરીને વિદેશી બજારોમાં પહોંચાડવા માટે માત્ર ખેતી પૂરતી નથી. તેની પાછળ અત્યંત વૈજ્ઞાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને અનુરૂપ પ્રક્રિયા કામ કરે છે.
એગ્રીકલ્ચરલ એન્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી એટલે કે APEDA દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત બગીચા અને પેક હાઉસમાં જ કેરીની પ્રોસેસિંગ થાય છે. રાજકોટના કુવાડવા ખાતે આવેલી APEDA માન્યતા પ્રાપ્ત “કુંજ કોલ્ડ વેર સોલ્યુશન-પેક હાઉસ” આ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
પેક હાઉસના માલિક સમીર સાપરિયા જણાવે છે કે અમેરિકા, ઇંગ્લેન્ડ, યુએઈ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુરોપિયન દેશોની જરૂરિયાત અનુસાર અલગ-અલગ પ્રકારની પ્રોસેસિંગ કરવામાં આવે છે. અમેરિકામાં મોકલાતી કેરી માટે ખાસ હોટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ ફરજિયાત હોય છે, જ્યારે ઇંગ્લેન્ડ અને કેનેડા માટે રાઈપનિંગ પ્રક્રિયા બાદ પેકિંગ કરવામાં આવે છે.
ડી-સેપિંગથી હાઇડ્રો-કૂલિંગ સુધી: કેરીની આંતરરાષ્ટ્રીય સફર
ડી-સેપિંગ પ્રક્રિયા
બગીચામાંથી તાજી તોડેલી કેરીને સૌપ્રથમ ડી-સેપિંગ પ્રક્રિયામાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. કેરીની ડીંટડીમાંથી નીકળતો ચીક દૂર કરવા માટે તેને ખાસ ટ્રે અથવા કન્વેયર પર ઉંધું રાખવામાં આવે છે. આથી કેરી કાળી પડતી નથી અને તેની ગુણવત્તા લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે.
હોટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ
કેરીને 48 થી 52 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન ધરાવતા ગરમ પાણીમાં આશરે 10 મિનિટ માટે રાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા ફ્રૂટ ફ્લાયના ઇંડા, ફૂગ અને એન્થ્રેકનોઝ જેવા રોગોનો નાશ થાય છે.
આ સાથે કેરીમાં કુદરતી ઇથિલિન ગેસ સક્રિય થતાં બધી કેરીઓ સમાન રીતે પાકે છે. વિદેશી બજારોમાં ગુણવત્તા જાળવવા માટે આ પ્રક્રિયા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
હાઇડ્રો-કૂલિંગ ટેક્નોલોજી
ગરમ પાણીમાંથી બહાર કાઢ્યા બાદ કેરીને 10 થી 15 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ઠંડા પાણીમાં રાખવામાં આવે છે. આ હાઇડ્રો-કૂલિંગ ટેક્નોલોજી કેરીનો શ્વસન દર ધીમો પાડે છે, જેના કારણે તેની શેલ્ફ લાઇફ વધે છે.
પરિણામે કેરી લાંબા સમય સુધી તાજી રહે છે, તેની છાલ મજબૂત રહે છે અને પાક્યા બાદ આકર્ષક પીળો રંગ જળવાઈ રહે છે.
સમીર સાપરિયા કહે છે, “જ્યારે પ્રોડક્ટમાં દમ હોય અને તેને આધુનિક ટેકનોલોજીનો સાથ મળે, ત્યારે તે વૈશ્વિક બ્રાન્ડ બની શકે છે. ગીરની વાડીઓમાંથી નીકળેલી કેસર આજે દુનિયાભરમાં ઓળખ બનાવી ચૂકી છે.”
ખેડૂતો માટે ડૉલર અને પાઉન્ડમાં કમાણીની તક
ગુજરાતના ખેડૂતો માટે હવે આ માત્ર ખેતી નહીં પરંતુ વૈશ્વિક વેપારની તક બની રહી છે. Farmer Producer Organization (FPO) ના માધ્યમથી ખેડૂતો પોતે જ કેરીની નિકાસ કરીને સીધી વિદેશી કરન્સીમાં કમાણી કરી શકે છે.
સમીર સાપરિયાના જણાવ્યા અનુસાર, જો ખેડૂતો એકજૂથ બનીને ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન કરે અને નિકાસ માટે જરૂરી ધોરણો અપનાવે તો સરકાર તરફથી સબસિડી અને વિવિધ સહાય પણ ઉપલબ્ધ છે.
આ મોડલ દ્વારા ખેડૂતોને મધ્યસ્થીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને નફાનો મોટો હિસ્સો સીધો ખેડૂત સુધી પહોંચી શકશે.
હવે ગુજરાતના શાકભાજી પણ પહોંચશે વિદેશી બજારમાં
નિકાસકારો હવે કેરી બાદ ગુજરાતના પ્રીમિયમ શાકભાજીને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પહોંચાડવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. 2026ના ચોમાસા બાદ સપ્ટેમ્બર મહિનાથી જી-ફોર મરચાં, ભીંડા, કારેલા, તૂરિયા અને ગલકા જેવા શાકભાજી પણ આધુનિક પ્રોસેસિંગ બાદ વિદેશ મોકલવાનું આયોજન છે.
આ પહેલ સફળ થાય તો ગુજરાત કૃષિ નિકાસ ક્ષેત્રમાં વધુ મજબૂત સ્થાન મેળવી શકે છે. સાથે જ ખેડૂતો માટે આવકના નવા રસ્તા ખુલશે.
આ પણ વાંચો: PM-KISAN યોજનાના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર : હવે દર વર્ષે e-KYC ફરજિયાત, નહીં તો બંધ થઈ શકે હપ્તો
શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે આ વિકાસ?
ભારતીય કૃષિ હવે પરંપરાગત બજારથી આગળ વધી વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં પ્રવેશી રહી છે. ગુજરાતની કેસર કેરીનું લંડન જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધતું પ્રભાવ એ માત્ર વેપારની સફળતા નથી, પરંતુ ભારતીય કૃષિ ટેક્નોલોજી, ગુણવત્તા અને બ્રાન્ડિંગની જીત પણ છે.
વિશ્વભરમાં “ઈન્ડિયન મેન્ગો” તરીકે ઉભરતી ઓળખ આગામી સમયમાં ગુજરાતના ખેડૂતો માટે આર્થિક ક્રાંતિ સર્જી શકે છે. જો આ જ રીતે વૈજ્ઞાનિક ખેતી અને પ્રોસેસિંગ આગળ વધશે તો ગુજરાતના અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનો પણ વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની અલગ ઓળખ બનાવી શકશે.
