ગુજરાત હાઈકોર્ટે વકફ એકમોને લઈને એક ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વકફ ટ્રસ્ટો હવે કોર્ટ ફીની ચુકવણી કર્યા વગર ટ્રિબ્યુનલના દ્વાર ખટખટાવી શકશે નહીં. ફી માફીની માંગ કરતી અંદાજે 150 જેટલી પિટિશનને કોર્ટે ફગાવી દઈને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સમાનતાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય સાથે જ દાયકાઓથી ચાલી આવતી એ માન્યતાનો અંત આવ્યો છે કે વકફ સંબંધિત વિવાદોમાં કાનૂની ખર્ચમાંથી મુક્તિ મળી શકે છે.
સરકારી વકીલની ધારદાર દલીલો અને કોર્ટનું વલણ
આ કેસમાં રાજ્ય સરકાર અને ગુજરાત રાજ્ય વકફ બોર્ડ તરફથી હાજર રહેલા સરકારી વકીલ જી.એચ. વિર્કે કોર્ટમાં મજબૂત રજૂઆત કરી હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે જ્યારે હિન્દુ દેવસ્થાન ટ્રસ્ટો, સેવાભાવી સંસ્થાઓ, સહકારી મંડળીઓ કે ખાનગી કોર્પોરેટ એકમોએ ન્યાય મેળવવા માટે નિયત ફી ચૂકવવી પડતી હોય, ત્યારે વકફ સંસ્થાઓને કોઈ વિશેષ દરજ્જો કે છૂટ આપી શકાય નહીં. હાઈકોર્ટે આ તર્કને સ્વીકારતા નોંધ્યું હતું કે કાયદાકીય માળખાથી ઉપર કોઈ પણ પક્ષકાર હોઈ શકે નહીં અને અન્ય ધાર્મિક ટ્રસ્ટોની માફક વકફ સંસ્થાઓએ પણ નાણાકીય જવાબદારી વહન કરવી પડશે.
મોટા ટ્રસ્ટોને પણ લાગ્યો કાનૂની આંચકો
કોર્ટના આ કડક વલણને કારણે વડોદરાના સુન્ની મુસ્લિમ ઇદગાહ મસ્જિદ ટ્રસ્ટ, શહેર મસ્જિદ સભા ટ્રસ્ટ અને અમદાવાદની સુપ્રસિદ્ધ સરખેજ રોજા કમિટી જેવી મોટી સંસ્થાઓની દલીલો પણ ટકી શકી નહોતી. આ તમામ એકમોએ વકફ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મંગાતી કોર્ટ ફીના આદેશને પડકાર્યો હતો. જોકે, હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જમીન વિવાદ, ભાડાના ઝઘડા કે મિલકત પરના કબજા જેવા કોઈપણ કેસની સુનાવણી હવે ફી ભર્યા બાદ જ આગળ વધશે. જે સંસ્થાઓ ફી ભરવામાં નિષ્ફળ રહી છે તેમની અરજીઓ તાત્કાલિક અસરથી રદ કરવામાં આવી છે.
વકફ સંશોધન અધિનિયમ 2025 અને વર્તમાન સંદર્ભ
આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વકફ (સંશોધન) અધિનિયમ, 2025 પસાર કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા કાયદાનો હેતુ વકફ મિલકતોના વહીવટમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને તેનું આધુનિકીકરણ કરવાનો છે. જોકે આ કાયદા અંગે દેશભરમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે, ત્યારે ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આ આદેશ કાનૂની પ્રક્રિયામાં રહેલી અસંગતતાઓને દૂર કરનારું મહત્વનું કદમ માનવામાં આવે છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આ નિર્ણયથી અદાલતી કામગીરીમાં સમાનતા પ્રસ્થાપિત થશે અને ટ્રિબ્યુનલના મહેસૂલમાં પણ વધારો થશે.
આ ચુકાદા અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે ગુજરાત હાઈકોર્ટે દેશના ઈતિહાસમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. તેમણે કોંગ્રેસ પક્ષ પર પ્રહાર કરતા કહ્યું કે અગાઉના શાસનમાં માત્ર વોટબેંક સાચવવા માટે એવા કાયદા બનાવવામાં આવ્યા હતા જેમાં મંદિર, ગુરુદ્વારા કે અન્ય ધાર્મિક સ્થાનોને ટ્રિબ્યુનલમાં કેસ લડવા માટે ફી ભરવી પડતી હતી, જ્યારે વકફ મિલકતોને તેમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી. ગૃહમંત્રીએ ઉમેર્યું કે દેશના તમામ ધર્મો અને નાગરિકો માટે કાયદો સમાન હોવો જોઈએ અને આ ચુકાદાથી એ સાબિત થયું છે કે હવે વકફની મિલકતોના કેસમાં પણ સરકારી તિજોરીમાં નિયત ફી જમા કરાવવી પડશે.
