વલસાડ-નવસારીમાં પૂર જેવી સ્થિતિ વચ્ચે NDRF, SDRF, સેના અને કોસ્ટ ગાર્ડની સંયુક્ત કામગીરી; મહીસાગર, પંચમહાલ અને દાહોદ માટે IMDની ‘ટેક એક્શન’ શ્રેણીની ચેતવણી
Ahmedabad: ગુજરાતમાં સતત ત્રીજા દિવસે વરસેલા અતિભારે વરસાદે દક્ષિણ અને મધ્ય ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં ગંભીર પરિસ્થિતિ સર્જી છે. વલસાડ જિલ્લાના ઉમરગામમાં માત્ર બે દિવસમાં 1300 મિમીથી વધુ વરસાદ નોંધાયો હોવાનું તંત્રએ જણાવ્યું છે. નવસારી અને વલસાડ સહિતના પૂરપ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી અત્યાર સુધીમાં 38,600થી વધુ લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 352 લોકોને બચાવ ટીમોએ રેસ્ક્યૂ કર્યા છે. રાજ્યના રાહત કમિશનર ગૌરાંગ મકવાણાના જણાવ્યા અનુસાર, સ્થળાંતર કરાયેલા મોટાભાગના લોકો પોતાના સંબંધીઓના ઘરે ગયા છે, જ્યારે અંદાજે બે હજાર લોકોને સરકારી આશ્રયસ્થાનોમાં રાખવામાં આવ્યા છે. તાપી જિલ્લામાં વરસાદ સંબંધિત એક મૃત્યુની સત્તાવાર નોંધ થઈ છે, જ્યારે અન્ય અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી માહિતી એકત્ર કરવાની કામગીરી ચાલુ છે.
ઉમરગામમાં 48 કલાકનો વરસાદ સામાન્ય ચોમાસાની મર્યાદાઓથી ઘણો આગળ
ઉમરગામમાં બે દિવસમાં 1,300 મિમી વરસાદ એટલે લગભગ 130 સેન્ટિમીટર પાણી. આવા ટૂંકા ગાળામાં પડતો વરસાદ નદીઓ, ખાડીઓ અને શહેરોની ડ્રેનેજ ક્ષમતા પર અસાધારણ દબાણ ઊભું કરે છે. જમીન પહેલેથી સંતૃપ્ત થઈ ગઈ હોય ત્યારે નવો વરસાદ જમીનમાં શોષાતો નથી અને સીધો નીચાણવાળા વિસ્તારો તરફ વહે છે. પરિણામે રસ્તાઓ, રહેણાંક વિસ્તારો અને ખેતીની જમીનમાં પાણી ઝડપથી ઘૂસી શકે છે.
નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ ઉમરગામના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત લઈને પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. તેમને આપવામાં આવેલી માહિતી પ્રમાણે માત્ર આ વિસ્તારમાંથી જ લગભગ 12,376 લોકોને સલામત સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યા છે. વલસાડ જિલ્લામાં રાહત અને પુનર્વસન કામગીરીનું સંકલન કરવા રાજ્ય સરકારે 17 વરિષ્ઠ અધિકારીઓને જવાબદારી સોંપી છે.
હર્ષ સંઘવીએ પૂરથી નુકસાન પામેલા દુકાનદારો અને વેપારીઓના વીમા દાવાઓની પ્રક્રિયા ઝડપી થાય તે માટે અધિકારીઓને વીમા કંપનીઓ સાથે સંકલન કરવાની પણ સૂચના આપી છે. પૂર પછી વેપારીઓ માટે માત્ર દુકાનમાં ભરાયેલું પાણી જ સમસ્યા નથી રહેતું; સ્ટોક, ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમ, મશીનરી અને દસ્તાવેજોને થયેલું નુકસાન પણ લાંબા ગાળાની આર્થિક અસર ઊભી કરી શકે છે.
24 કલાકમાં મેહમદાબાદમાં 507 મિમી, ધોળકામાં 473 મિમી વરસાદ
સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરના આંકડા પ્રમાણે શુક્રવારે સવારે છ વાગ્યા સુધીના 24 કલાકમાં ખેડા જિલ્લાના મેહમદાબાદમાં રાજ્યનો સૌથી વધુ 507 મિમી વરસાદ નોંધાયો હતો. અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકામાં 473 મિમી, નવસારીના ચીખલીમાં 451 મિમી અને વલસાડના ઉમરગામ તથા નવસારીના ખેરગામમાં 434-434 મિમી વરસાદ નોંધાયો હતો. રાજ્યના 35 તાલુકાઓમાં 200 મિમીથી વધુ વરસાદ પડ્યો હતો.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે વરસાદ માત્ર દક્ષિણ ગુજરાત સુધી મર્યાદિત નહોતો. અમદાવાદ અને ખેડા જેવા મધ્ય ગુજરાતના વિસ્તારોમાં પણ ખૂબ ઓછા સમયમાં અતિભારે વરસાદ પડતાં શહેરી અને ગ્રામ્ય નિકાલ વ્યવસ્થા બંને પર ભારે દબાણ આવ્યું છે.
અમદાવાદ શહેરમાં અનેક રસ્તાઓ પાણીમાં ગરકાવ થયા હતા અને સલામતીના કારણોસર કેટલાક અંડરપાસ બંધ કરવા પડ્યા હતા. વરસાદ ચાલુ રહેતા વાહનચાલકોને પાણી ભરાયેલા માર્ગોમાંથી પસાર ન થવા અને બંધ કરાયેલા માર્ગોનો ઉપયોગ ન કરવા તંત્રએ સૂચના આપી હતી.
અંબિકા, પાર, ઔરંગા અને દમણગંગા ખતરાના સ્તરથી ઉપર
ભારે વરસાદને કારણે અંબિકા, પાર, ઔરંગા અને દમણગંગા સહિતની અનેક નદીઓ ખતરાના સ્તરથી ઉપર વહેવા લાગી હતી. નદીઓમાં પાણીનું સ્તર વધતાં આસપાસના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂરનું પાણી ઘૂસ્યું અને અનેક ગામોનો માર્ગસંપર્ક પ્રભાવિત થયો.
નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં જોખમ માત્ર નદીની મુખ્ય ધારાથી નથી હોતું. સ્થાનિક નાળા, ખાડીઓ અને વરસાદી પાણીના કુદરતી માર્ગોમાં પાછું પાણી ભરાય ત્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં પણ પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. ખાસ કરીને હાઈટાઇડ, ભરાયેલા જળાશયો અને સતત વરસાદ એકસાથે આવે ત્યારે પાણી ઉતરવાની ગતિ ધીમી પડી શકે છે.
ઓડિશાથી ચાર NDRF ટીમો એરલિફ્ટ, સેનાની વધારાની ટુકડીઓ રવાના
ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ઓડિશાથી ચાર NDRF ટીમોને એરલિફ્ટ કરીને સુરત લાવવામાં આવી હતી. આ ટીમોને વલસાડ અને નવસારીમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે, જ્યારે એક ટીમને સ્ટેન્ડબાય રાખવામાં આવી છે. સેનાની બે ટુકડીઓ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં પહોંચી ગઈ છે અને વધુ બે ટુકડીઓને મોકલવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ છે.
NDRF, SDRF, ભારતીય સેના અને કોસ્ટ ગાર્ડની ટીમો વલસાડ, નવસારી, અમદાવાદ, ખેડા અને ડાંગ સહિતના જિલ્લાઓમાં બચાવ કામગીરી કરી રહી છે. સેનાની ગોલ્ડન કટાર ડિવિઝને પણ પાણીમાં ફસાયેલા લોકોને બહાર કાઢવા અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પહોંચાડવામાં મદદ કરી હતી.
બચાવ કામગીરીમાં સૌથી મોટો પડકાર રાત્રિ દરમિયાન વધતું પાણી, તીવ્ર પ્રવાહ, વીજળીના જીવંત તાર અને પાણીમાં છુપાયેલા ખાડા બને છે. તેથી લોકોને પોતાની રીતે પાણી પાર કરવાનો પ્રયાસ ન કરવા અને બચાવ ટીમોની સૂચનાઓનું પાલન કરવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
શાળા-કોલેજોમાં રજા, મુંબઈ તરફની પાંચ ટ્રેનો રદ
વરસાદથી ભારે અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં રાજ્ય સરકારે શાળા અને કોલેજોમાં રજા જાહેર કરી હતી. દક્ષિણ ગુજરાતમાં રેલવે ટ્રેક પર પાણી ભરાતા મુંબઈ તરફ જતી પાંચ ટ્રેનો રદ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. રેલવે ટ્રેક પર પાણી ભરાય ત્યારે માત્ર ટ્રેનનો વિલંબ જ મુદ્દો નથી રહેતો. પાણીના પ્રવાહથી ટ્રેકની નીચેની માટી ધોવાઈ છે કે નહીં, સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ અને પોઇન્ટ્સ સુરક્ષિત છે કે નહીં તેની તકનીકી તપાસ કર્યા બાદ જ ટ્રેન વ્યવહાર પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે જિલ્લા વહીવટીતંત્રને સતત એલર્ટ રહેવા, ડેમ અને નદીઓના સ્તરનું નિરીક્ષણ કરવા તથા જરૂરિયાત મુજબ તાત્કાલિક સ્થળાંતર કરવાની સૂચના આપી છે.
‘રેડ એલર્ટ’ નહીં, IMDની ભાષામાં ‘રેડ કલર વોર્નિંગ—ટેક એક્શન’
મીડિયા અહેવાલોમાં મહીસાગર, પંચમહાલ અને દાહોદ માટે ‘રેડ એલર્ટ’ શબ્દ વપરાયો છે. જોકે IMDના સત્તાવાર બુલેટિનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવે છે કે લાલ રંગની ચેતવણીનો અર્થ “Take Action” છે; તેને તકનીકી રીતે “Red Alert” તરીકે ન સમજવો જોઈએ. ગુજરાત પ્રદેશમાં 24થી 28 જુલાઈ દરમિયાન ભારે વરસાદની ચેતવણી આપવામાં આવી છે અને ગાજવીજની પણ શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.
વલસાડ, નવસારી, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, અમદાવાદ, ખેડા, ગાંધીનગર અને આણંદ સહિતના જિલ્લાઓ માટે નારંગી રંગની ચેતવણી દર્શાવવામાં આવી હતી. IMDના પૂર્વાનુમાન અનુસાર સોમવારથી વરસાદની તીવ્રતામાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે, પરંતુ જમીન સંતૃપ્ત હોવાને કારણે વરસાદ ઘટ્યા પછી પણ પાણી ભરાવું, નદીના ઊંચા સ્તર અને ભૂસ્ખલન જેવા દ્વિતીય જોખમો યથાવત રહી શકે છે.
અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોના લોકો માટે શું સાવચેતી જરૂરી?
પૂરના પાણીમાં પગપાળા કે વાહન લઈને પ્રવેશવું ટાળવું જોઈએ. માત્ર થોડા ઇંચ ઊંડું દેખાતું પાણી પણ રસ્તાનો તૂટેલો ભાગ અથવા ખુલ્લો મેનહોલ છુપાવી શકે છે. વીજ પુરવઠો બંધ હોય છતાં પાણીમાં પડેલા તાર જોખમી બની શકે છે, તેથી વીજ ઉપકરણોને સ્પર્શ ન કરવો.
પીવાનું પાણી ઉકાળીને અથવા સત્તાવાર રીતે વિતરિત પેકેજ્ડ પાણીનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. પૂરનું પાણી ઉતર્યા બાદ કાદવ, ગટરના પાણી અને મૃત પ્રાણીઓના અવશેષોથી ચેપનો ખતરો વધી શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને ગર્ભવતી મહિલાઓને પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાંથી દૂર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
સત્તાવાર સ્થળાંતરની સૂચના મળે તો સંપત્તિ બચાવવાના પ્રયાસમાં સમય ગુમાવવાને બદલે ઓળખપત્ર, દવાઓ, જરૂરી દસ્તાવેજો અને મોબાઇલ સાથે તરત સુરક્ષિત સ્થળે જવું જોઈએ.
હવે સૌથી મોટી ચિંતા શું?
તાત્કાલિક બચાવ બાદ ગુજરાત સામે ત્રણ મોટા પડકાર રહેશે—પાણી ઝડપથી ઉતારવું, રોગચાળો અટકાવવો અને નુકસાનનું પારદર્શક મૂલ્યાંકન કરવું. ખેતીના પાક, દુકાનો, કાચા મકાનો, રસ્તા, વીજ માળખું અને પશુધનને થયેલા નુકસાનનો સંપૂર્ણ અંદાજ પાણી ઉતર્યા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
ઉમરગામમાં બે દિવસમાં 1,300 મિમી વરસાદ અને રાજ્યના 35 તાલુકામાં એક દિવસમાં 200 મિમીથી વધુ વરસાદ જેવી ઘટનાઓ શહેરી ડ્રેનેજ, નદી-ખાડી વ્યવસ્થાપન અને પૂર પૂર્વચેતવણી પ્રણાલીને વધુ મજબૂત કરવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત દર્શાવે છે. હાલ પ્રથમ પ્રાથમિકતા લોકોના જીવ બચાવવાની છે; પરંતુ પાણી ઉતર્યા પછી આ અતિભારે વરસાદમાંથી મળતા આયોજનના પાઠને અવગણવા રાજ્ય માટે મોંઘું પડી શકે છે.
