ગુજરાતમાં ઉનાળાએ હવે તીવ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે અને આગામી દિવસોમાં હીટવેવ વધુ ગંભીર બનવાની આગાહી વચ્ચે રાજ્યનું આરોગ્ય તંત્ર સંપૂર્ણ સજ્જ બન્યું છે. હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા અમદાવાદ સહિત રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં તાપમાન 44 ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર જવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવતા આરોગ્ય વિભાગે તાત્કાલિક અસરથી ‘હીટ એક્શન પ્લાન’ અમલમાં મૂક્યો છે.
ગરમીના કારણે થતા આરોગ્ય સંકટને પહોંચી વળવા માટે આરોગ્ય વિભાગે ‘વોર રૂમ’ જેવી વ્યવસ્થા ઉભી કરી છે, જ્યાંથી સમગ્ર પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. રાજ્યભરના તમામ સરકારી હોસ્પિટલોને વિશેષ તૈયારી રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે, જેથી કોઈ પણ કટોકટીમાં દર્દીઓને ઝડપી સારવાર મળી શકે.
હોસ્પિટલોમાં ‘હીટ વોર્ડ’ અને બેડ અનામત
હીટવેવના વધતા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ સરકારી હોસ્પિટલો અને આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં ‘સ્પેશિયલ હીટ વોર્ડ’ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને હીટ સ્ટ્રોકના દર્દીઓ માટે અલગ બેડ અનામત રાખવાની વ્યવસ્થા કરાઈ છે.
સામૂહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) માં ઓછામાં ઓછા 2 બેડ અને જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં 5 બેડ ખાસ હીટ સ્ટ્રોક દર્દીઓ માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ બેડ પર એર કન્ડિશનર, એર કૂલર અને પંખા જેવી કુલિંગ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે, જેથી દર્દીના શરીરનું તાપમાન ઝડપથી નિયંત્રિત કરી શકાય.
ORS કોર્નર અને દવાનો પૂરતો જથ્થો
ગરમીમાં ડિહાઈડ્રેશન અને લૂ લાગવાના કિસ્સાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં ‘ORS કોર્નર’ ઉભા કરવામાં આવ્યા છે. અહીં નાગરિકોને વિનામૂલ્યે ORS પેકેટ અને પીવાનું શુદ્ધ પાણી ઉપલબ્ધ રહેશે.
આ ઉપરાંત, હીટ સ્ટ્રોક અને સંબંધિત બીમારીઓ માટે જરૂરી IV ફ્લૂઈડ્સ, ઈન્જેક્શન અને જીવનરક્ષક દવાઓનો પૂરતો જથ્થો સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યો છે. આરોગ્ય વિભાગે ખાતરી આપી છે કે કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં દવાઓની અછત ન સર્જાય.
SNCU અને ICU માં ખાસ તકેદારી
નવજાત શિશુઓ અને ગંભીર દર્દીઓ માટે હીટવેવ વધુ જોખમી બની શકે છે. આથી હોસ્પિટલોના SNCU (સ્પેશિયલ ન્યુબોર્ન કેર યુનિટ) અને ICU વિભાગોમાં તાપમાન નિયંત્રિત રાખવા ખાસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
કૂલિંગ સિસ્ટમ્સ, મેડિકલ સાધનો અને વીજ પુરવઠો સતત ચાલુ રહે તે માટે 24 કલાક મોનીટરીંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ સાથે, કોઈ ટેક્નિકલ ખામી ન સર્જાય તે માટે સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.
ફાયર સેફ્ટી અને ઇલેક્ટ્રિકલ ઓડિટ પર ભાર
હોસ્પિટલોમાં વધતા એસી અને ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોના ઉપયોગને કારણે શોર્ટ સર્કિટ જેવી ઘટનાઓ ટાળવા માટે રાજ્ય સરકારે ઇલેક્ટ્રિકલ ઓડિટ ફરજિયાત કરી છે.
સાથે જ ફાયર સેફ્ટી સાધનો સજ્જ રાખવા અને નિયમિત મોક ડ્રિલ યોજવા પણ સૂચના આપવામાં આવી છે, જેથી કોઈ પણ ઇમરજન્સીમાં તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપી શકાય.
નાગરિકો માટે માર્ગદર્શન
આરોગ્ય વિભાગે નાગરિકોને ગરમીથી બચવા માટે ખાસ સૂચનાઓ જાહેર કરી છે. બપોરે 12થી 4 દરમિયાન બિનજરૂરી બહાર ન નીકળવું, હળવા રંગના અને સુતરાઉ કપડાં પહેરવા તથા પૂરતું પાણી, છાશ અને લીંબુ શરબત પીવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
જો ચક્કર આવવા, ઉલ્ટી, માથાનો દુખાવો કે નબળાઈ જેવા લક્ષણો જણાય તો તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવા જણાવ્યું છે.
હીટવેવમાં થતી બીમારીઓ અને ઉપચાર
ગરમીના પ્રભાવને કારણે વિવિધ પ્રકારની આરોગ્ય સમસ્યાઓ ઉભી થઈ શકે છે. હીટ રેશમાં શરીર પર લાલ ફોલ્લીઓ દેખાય છે, જેને ઠંડા પાણીથી સ્નાન અને હળવા કપડાંથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
હીટ ક્રેમ્પ્સમાં સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ થાય છે, જેમાં દર્દીને ઠંડી જગ્યાએ આરામ આપવો અને પાણી પીવડાવવું જરૂરી છે. હીટ એક્ઝોસ્ટનમાં નબળાઈ, વધુ પરસેવો અને ચક્કર આવવા જેવા લક્ષણો દેખાય છે, જેમાં તરત ઠંડક આપવી જરૂરી છે.
સૌથી ગંભીર સ્થિતિ હીટ સ્ટ્રોક છે, જેમાં શરીરનું તાપમાન અતિશય વધી જાય છે અને દર્દી બેભાન થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં વિલંબ કર્યા વગર ‘108’ એમ્બ્યુલન્સ સેવા દ્વારા તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચાડવું અત્યંત જરૂરી છે.
આ પણ વાંચો: ગરમીમાં ઘર બનશે 'કુલર' : ACના મોટા બિલથી બચવા ઘરે જ ઉગાડો આ 5 મેજિકલ છોડ, જાણો કેવી રીતે કરશે કમાલ
હાલમાં રાજ્ય સરકાર અને આરોગ્ય તંત્ર સંપૂર્ણ એલર્ટ પર છે. આગામી દિવસોમાં તાપમાનમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના હોવાથી નાગરિકોએ પણ સાવચેતી રાખવી અત્યંત જરૂરી બની છે.
ગરમી સામેની લડાઈમાં તંત્રની તૈયારીઓ સાથે લોકોની જાગૃતિ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો માર્ગદર્શિકા પાલન કરવામાં આવશે, તો હીટવેવથી થતી ગંભીર પરિસ્થિતિઓને મોટા પ્રમાણમાં ટાળી શકાય છે.
