ગુજરાતમાં ચાલુ ચોમાસાની સિઝન દરમિયાન થઈ રહેલા સાર્વત્રિક વરસાદના કારણે રાજ્યના જળાશયોમાં પાણીની આવક સતત વધી રહી છે. રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી નોંધાયેલા સારા વરસાદની સીધી અસર ડેમ અને જળાશયોના જળસ્તર પર જોવા મળી રહી છે. જળસંપત્તિ વિભાગના 27 જુલાઈ, 2026ના સવારે 8 વાગ્યાના અહેવાલ મુજબ રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોમાં 54 ટકાથી વધુ પાણીનો જથ્થો સંગ્રહિત થયો છે. રાજ્યના 13 ડેમ સંપૂર્ણ એટલે કે 100 ટકા ભરાઈ ગયા છે, જ્યારે 21 ડેમ માટે એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
રાજ્યની જીવાદોરી સમાન સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમમાં પણ પાણીનો જથ્થો નોંધપાત્ર સ્તરે પહોંચ્યો છે. નર્મદા ડેમમાં હાલમાં 2,31,342 MCFT પાણીનો સંગ્રહ નોંધાયો છે, જે તેની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 69.25 ટકા જેટલો છે. ડેમમાં હાલ 3,232 ક્યુસેક પાણીની આવક થઈ રહી છે. ચોમાસા દરમિયાન ઉપરવાસમાં વરસાદની સ્થિતિ અને પાણીની આવકના આધારે નર્મદા ડેમના જળસ્તરમાં આગામી દિવસોમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.
13 ડેમ 100 ટકા ભરાયા
રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોમાંથી 13 ડેમ સંપૂર્ણપણે ભરાઈ ગયા છે. આ ઉપરાંત 26 જળાશયો 90થી 100 ટકા સુધી ભરાયા છે, જ્યારે 28 જળાશયોમાં 50થી 70 ટકા જેટલો પાણીનો સંગ્રહ છે. રાજ્યના 55 જળાશયો 25થી 50 ટકા વચ્ચે ભરાયેલા છે અને 84 જળાશયોમાં 25 ટકાથી ઓછો પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. પાણીની આવકમાં વધારો થતાં જળસંપત્તિ વિભાગ અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા જળાશયોની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. રાજ્યમાં પાંચ જળાશયો માટે એલર્ટ અને 13 જળાશયો માટે વોર્નિંગ જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત 13 ડેમ 100 ટકા ભરાઈ ગયા હોવાથી પાણીની આવક અને જાવક પર સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે. ભારે વરસાદની સ્થિતિમાં ડેમમાં વધુ પાણીની આવક થાય તો સલામતીના કારણોસર નિયંત્રિત રીતે પાણી છોડવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે.
રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ એકસરખું ન હોવાથી જળાશયોમાં પાણીનો સંગ્રહ પણ અલગ-અલગ જોવા મળી રહ્યો છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ડેમ ઝડપથી ભરાઈ રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં હજુ પણ જળસંગ્રહનું પ્રમાણ ઓછું છે.
દમણગંગા ડેમમાં 27 હજાર ક્યુસેકથી વધુ પાણીની આવક
દક્ષિણ ગુજરાતના મહત્વપૂર્ણ દમણગંગા જળાશયમાં પાણીની આવક નોંધપાત્ર રીતે વધી છે. અહેવાલ મુજબ દમણગંગા ડેમમાં 27,412 ક્યુસેક પાણીની આવક થઈ રહી છે, જ્યારે 37 હજારથી વધુ ક્યુસેક પાણીની જાવક નોંધાઈ છે. પાણીની આવક અને જાવકના આ પ્રમાણને ધ્યાનમાં રાખીને ડેમની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.ઉકાઈ જળાશયમાં પણ પાણીની આવક ચાલુ છે. અહેવાલ મુજબ ઉકાઈ ડેમમાં 11,689 ક્યુસેક પાણીની આવક થઈ રહી છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સારો વરસાદ નોંધાતા ઉકાઈ સહિતના જળાશયોમાં પાણીની આવક વધવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને ઉપરવાસમાં ભારે વરસાદ પડે ત્યારે ડેમમાં પાણીની આવકમાં ઝડપથી વધારો થઈ શકે છે.
સરદાર સરોવર, દમણગંગા, ઉકાઈ, કરજણ, ધોડાધ્રોઈ, વણાકબોરી, કડાણા, કેલીયા અને જુજ સહિત કુલ નવ જળાશયોમાં હાલ 1,200થી 27 હજાર ક્યુસેક સુધીની પાણીની આવક નોંધાઈ રહી છે. આ ડેમોના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં પડતા વરસાદ અને ઉપરવાસમાંથી આવતા પાણીના આધારે આગામી દિવસોમાં જળસંગ્રહમાં વધુ ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
મધ્ય ગુજરાતમાં સૌથી વધુ જળસંગ્રહ
ઝોન પ્રમાણે જોવામાં આવે તો મધ્ય ગુજરાતના 17 જળાશયોમાં 50 ટકાથી વધુ પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. સૌરાષ્ટ્રના 141 જળાશયોમાં 47 ટકાથી વધુ પાણીનો સંગ્રહ નોંધાયો છે. દક્ષિણ ગુજરાતના 13 જળાશયોમાં આશરે 45 ટકા પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. ઉત્તર ગુજરાતના 15 જળાશયોમાં 39 ટકાથી વધુ જળસંગ્રહ નોંધાયો છે, જ્યારે કચ્છના 20 જળાશયોમાં સૌથી ઓછો એટલે કે આશરે 25 ટકા પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે રાજ્યના વિવિધ ઝોનમાં વરસાદ અને પાણીની આવકનું વિતરણ અલગ-અલગ રહ્યું છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં જળાશયોની સંખ્યા સૌથી વધુ હોવા છતાં સરેરાશ જળસંગ્રહ 47 ટકાથી વધુ છે. બીજી તરફ મધ્ય ગુજરાતમાં કુલ 17 જળાશયો હોવા છતાં તેમાં 50 ટકાથી વધુ પાણીનો સંગ્રહ નોંધાયો છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં પણ ભારે વરસાદની અસર જળાશયોના જળસ્તરમાં જોવા મળી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ભોગાવો નદી બની આફત! : ધોલેરાનું વણિતળાવ ગામ ચારેબાજુ પાણીથી ઘેરાયું, લોકોને બચાવવા પોલીસ અને NDRF મેદાનમાં
2025ની સરખામણીએ આ વર્ષે જળસંગ્રહ ઓછો
ચાલુ વર્ષે રાજ્યમાં સાર્વત્રિક વરસાદ છતાં ગત વર્ષની સરખામણીમાં 27 જુલાઈની સ્થિતિએ કુલ જળસંગ્રહનું પ્રમાણ ઓછું છે. ગત વર્ષે આજના દિવસે રાજ્યના કુલ 207 જળાશયોમાં 61 ટકાથી વધુ પાણીનો જથ્થો સંગ્રહિત હતો, જ્યારે આ વર્ષે આ જ સમયગાળામાં 54 ટકાથી વધુ જળસંગ્રહ નોંધાયો છે. અર્થાત, ગત વર્ષની સરખામણીમાં આ વર્ષે રાજ્યના જળાશયોમાં કુલ સંગ્રહનું પ્રમાણ આશરે સાત ટકા જેટલું ઓછું છે. જોકે ચોમાસાની સિઝન હજુ ચાલુ હોવાથી આગામી અઠવાડિયામાં વરસાદની સ્થિતિ અને ડેમમાં પાણીની આવક પ્રમાણે આ અંતરમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
નર્મદા ડેમ સિવાયના રાજ્યના 206 મુખ્ય જળસંગ્રહ સ્થળોમાં કુલ 2,53,336 MCFT પાણીનો સંગ્રહ નોંધાયો છે, જે તેમની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 45.41 ટકા જેટલો છે. બીજી તરફ નર્મદા ડેમમાં 69.25 ટકા જળસંગ્રહ નોંધાતા રાજ્યના કુલ જળસંગ્રહના આંકડામાં તેનો નોંધપાત્ર ફાળો છે.
આગામી વરસાદથી જળસંગ્રહમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા
ગુજરાતમાં હજુ ચોમાસાની સિઝન બાકી હોવાથી આગામી દિવસોમાં વરસાદની સ્થિતિ જળાશયો માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. જો રાજ્યના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ ચાલુ રહે તો ડેમોમાં પાણીની આવકમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાત અને મધ્ય ગુજરાતના જળાશયો માટે ઉપરવાસમાં પડતો વરસાદ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. બીજી તરફ, જે ડેમ 90 ટકાથી વધુ ભરાઈ ગયા છે અથવા સંપૂર્ણ ભરાઈ ચૂક્યા છે, ત્યાં પાણીની આવક વધે ત્યારે તંત્ર માટે સલામતી વ્યવસ્થાપન મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. આવા સંજોગોમાં ડેમના ગેટમાંથી પાણી છોડવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જેના કારણે નદી કાંઠાના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સાવચેત રહેવાની જરૂર પડી શકે છે.
હાલના આંકડા મુજબ ગુજરાતમાં ચોમાસાએ જળાશયોમાં પાણીની સ્થિતિ સુધારી છે. 13 ડેમ સંપૂર્ણ ભરાઈ ગયા છે અને અનેક ડેમ 90 ટકાથી વધુ ભરાયા છે, જ્યારે દમણગંગા, ઉકાઈ સહિતના મહત્વપૂર્ણ જળાશયોમાં પાણીની આવક ચાલુ છે. જોકે ગત વર્ષની સરખામણીએ કુલ જળસંગ્રહ ઓછો હોવાથી આગામી વરસાદ રાજ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આગામી દિવસોમાં વરસાદનું પ્રમાણ, ઉપરવાસની સ્થિતિ અને ડેમોમાં થતી પાણીની આવકના આધારે ગુજરાતના જળસંગ્રહનું ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ બનશે.
