Causes of weight gain: ઘણી વખત લોકો વજન વધવાને માત્ર ખરાબ આહાર, ઓછી કસરત કે નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી સાથે જોડે છે. પરંતુ જો તમે સ્વસ્થ ખોરાક લઈ રહ્યા છો, નિયમિત વ્યાયામ કરો છો છતાં વજન સતત વધી રહ્યું હોય, તો આ કોઈ અંતર્ગત તબીબી સ્થિતિનું લક્ષણ હોઈ શકે છે. જેમ અચાનક વજન ઘટવું ચિંતાજનક હોય છે, તેમ ઝડપી વજન વધવું પણ ગંભીર રોગનું સંકેત આપી શકે છે. આવા કિસ્સામાં નીચેના 4 મુખ્ય તબીબી પરીક્ષણો તાત્કાલિક કરાવવા જરૂરી છે, જેથી મૂળ કારણ જાણીને યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય.
PCOS (પોલિસિસ્ટિક અંડાશય સિન્ડ્રોમ) માટે પરીક્ષણ
ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં (ખાસ કરીને યુવાન અને કિશોરવયની છોકરીઓમાં) ઝડપી વજન વધવાનું એક મુખ્ય કારણ PCOS છે. આ હોર્મોનલ અસંતુલનને કારણે ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર વધે છે, જે વજન વધારે છે અને ઘટાડવું મુશ્કેલ બનાવે છે. અનિયમિત માસિક, વધારે વાળ અને અન્ય લક્ષણો સાથે હોય તો તરત જ હોર્મોન ટેસ્ટ (જેમ કે એન્ડ્રોજન લેવલ, ઇન્સ્યુલિન વગેરે) અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કરાવો.
બ્લડ સુગર ટેસ્ટ (Fasting Blood Sugar, HbA1c, Glucose Tolerance Test)
ડાયાબિટીસ અથવા પ્રી-ડાયાબિટીસમાં પણ વજન ઝડપથી વધી શકે છે, કારણ કે ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકારથી શરીરમાં ચરબી જમા થાય છે. મેદસ્વીતા ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે છે અને બંને એકબીજાને વધારે છે. જો તમારું વજન વધી રહ્યું હોય તો બ્લડ સુગર લેવલ તપાસીને ડાયાબિટીસની શરૂઆત થઈ છે કે નહીં તે જાણો.
થાઇરોઇડ ટેસ્ટ (TSH, Free T4, T3)
હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ (અન્ડરએક્ટિવ થાઇરોઇડ) એ વજન વધવાનું સૌથી સામાન્ય તબીબી કારણ છે. થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ ચયાપચય નિયંત્રિત કરે છે, અને તેની ઉણપથી મેટાબોલિઝમ ધીમું પડી જાય છે, જેનાથી વજન વધે છે. આ સમસ્યા ખાસ કરીને 40+ વયની સ્ત્રીઓમાં વધુ જોવા મળે છે. થાક, ઠંડી લાગવી, વાળ ખરવા જેવા લક્ષણો સાથે હોય તો તરત થાઇરોઇડ ટેસ્ટ કરાવો.
લિપિડ પ્રોફાઇલ ટેસ્ટ (Cholesterol, Triglycerides, HDL, LDL)
વજન વધવું અને ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ/ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ વધવું ઘણી વખત એકસાથે જોવા મળે છે, જે હૃદયરોગ અને મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમનું જોખમ વધારે છે. આ ટેસ્ટથી શરીરમાં ચરબીનું સ્તર અને હૃદયનું જોખમ જાણી શકાય છે. વજન વધુ હોય તો આ ટેસ્ટ નિયમિત કરાવવો જરૂરી છે.
આ તમામ સ્થિતિઓ વજન વધારવા સાથે જોડાયેલી છે અને સમયસર નિદાનથી નિયંત્રણમાં રાખી શકાય છે. જો તમને આવા લક્ષણો દેખાતા હોય તો ડોક્ટરની સલાહ લઈને આ પરીક્ષણો કરાવો અને જરૂર પડે તો વિશેષજ્ઞ (એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ અથવા ગાયનેકોલોજિસ્ટ)ની મદદ લો. સ્વાસ્થ્યને ગંભીરતાથી લો – વહેલું નિદાન, સારી સારવાર!
