First Traffic Signal in the World: આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે આપણે રસ્તા પર નીકળીએ છીએ, ત્યારે લાલ, પીળી અને લીલી લાઈટો વાળા ટ્રાફિક સિગ્નલ આપણને ડગલે ને પગલે જોવા મળે છે. લાખો વાહનોની અવરજવરને વ્યવસ્થિત રાખવા માટે ટ્રાફિક સિગ્નલ અનિવાર્ય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જ્યારે દુનિયામાં વીજળી કે કાર પણ નહોતી, ત્યારે ટ્રાફિકને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં આવતો હશે?
ટ્રાફિક સિગ્નલનો ઇતિહાસ એટલો જૂનો છે કે તે સાંભળીને તમે નવાઈ પામશો. જે સિગ્નલને આજે આપણે હાઈ-ટેક માનીએ છીએ, તેનું પ્રથમ સ્વરૂપ ગેસથી ચાલતું હતું અને તે અકસ્માતનું કારણ પણ બન્યું હતું. રેલવે એન્જિનિયરિંગથી પ્રેરિત થઈને રસ્તા પર ટ્રાફિક રોકવાની આ શરૂઆત લંડનથી થઈ હતી. ચાલો જાણીએ ટ્રાફિક સિગ્નલની સફર – તેના પ્રથમ વિસ્ફોટથી લઈને આજના સ્માર્ટ સિગ્નલ સુધીની રોમાંચક વાતો.
1. 1868: લંડનમાં થયું હતું પ્રથમ પરીક્ષણ
વિશ્વનું સૌથી પહેલું ટ્રાફિક સિગ્નલ 9 ડિસેમ્બર 1868 ના રોજ લંડનમાં બ્રિટિશ સંસદની બહાર વેસ્ટમિન્સ્ટર ખાતે લગાવવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે રસ્તાઓ પર આજના જેવી કાર નહોતી, પરંતુ ઘોડાગાડીઓનો જબરદસ્ત જામ રહેતો હતો. આ ભીડને કાબૂમાં લેવા માટે રેલવે સિગ્નલ એન્જિનિયર જોન પીક નાઈટ દ્વારા આ ખાસ સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
2. વીજળી નહીં પણ ગેસથી ચાલતું હતું સિગ્નલ
તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે પ્રથમ સિગ્નલ ઇલેક્ટ્રિક નહોતું. તે સમયે વીજળીની શોધ નહોતી થઈ, તેથી તેમાં લાલ અને લીલા રંગના ગેસ લેમ્પનો ઉપયોગ થતો હતો. દિવસ દરમિયાન ટ્રાફિક રોકવા માટે લોખંડના પાટિયા (સેમાફોર) વાપરવામાં આવતા હતા. જ્યારે આ પાટિયા આડા હોય ત્યારે 'થોભો' અને 45 ડિગ્રીએ નમેલા હોય ત્યારે 'સાવધાની' રાખવાનો સંકેત મળતો હતો. રાત્રિના સમયે દ્રશ્યતા માટે ગેસ લેમ્પ સળગાવવામાં આવતા હતા.
3. ઓટોમેટિક નહીં, પોલીસ દ્વારા મેન્યુઅલી ઓપરેટ થતું
આજના ઓટોમેટિક સેન્સર વાળા સિગ્નલથી ઉલટું, તે સમયે એક પોલીસ અધિકારીએ સતત સિગ્નલ પાસે ઊભા રહીને હાથથી લિવર ફેરવવું પડતું હતું. આ સિસ્ટમમાં માત્ર બે જ રંગો હતા - લાલ અને લીલો. પીળી લાઈટનો કોઈ ખ્યાલ તે સમયે અસ્તિત્વમાં નહોતો.
4. ભયાનક ધડાકો અને પ્રોજેક્ટ પર પ્રતિબંધ
પ્રથમ ટ્રાફિક સિગ્નલનો આ પ્રયોગ બહુ લાંબો સમય ટકી શક્યો નહીં. સ્થાપનાના માત્ર એક મહિના પછી, 2 જાન્યુઆરી 1869 ના રોજ ગેસ લિકેજને કારણે સિગ્નલમાં મોટો વિસ્ફોટ થયો. આ અકસ્માતમાં ડ્યુટી પરના પોલીસ અધિકારી ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટના બાદ ટ્રાફિક સિગ્નલના વિચારને જોખમી માનીને વર્ષો સુધી તેના પર પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો હતો.
5. અમેરિકામાં આવ્યું પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિક સિગ્નલ અને ભારતનો ઇતિહાસ
લંડનના અકસ્માતના ઘણા વર્ષો બાદ, 1914માં અમેરિકાના ક્લેવલેન્ડમાં વિશ્વનું પ્રથમ સુરક્ષિત ઇલેક્ટ્રિક ટ્રાફિક સિગ્નલ કાર્યરત થયું. ત્યારબાદ 1920માં 'પીળી લાઈટ' (એમ્બર) ઉમેરવામાં આવી હતી. જો ભારતની વાત કરીએ તો, ભારતમાં સૌથી પહેલું ટ્રાફિક સિગ્નલ 1953માં ચેન્નાઈ (તત્કાલીન મદ્રાસ) માં લગાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી લઈને આજે ભારતના ખૂણે ખૂણે આ સિસ્ટમ કાર્યરત છે.
