આજના ડિજિટલ યુગમાં ઇન્ટરનેટ આપણા જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયું છે. ઘરે બેસીને કામ કરવું હોય, વીડિયો કોલ કરવા હોય કે સોશિયલ મીડિયા પર જોડાયેલા રહેવું હોય – બધું જ ઇન્ટરનેટ પર આધારિત છે. પરંતુ જ્યારે આપણે પૃથ્વી પરથી હજારો કિલોમીટર દૂર અવકાશમાં જઈએ ત્યારે ઇન્ટરનેટ કેવી રીતે કામ કરે છે? અવકાશયાત્રીઓ કેવી રીતે પૃથ્વી સાથે વાતચીત કરે છે, વીડિયો કોલ કરે છે અને ડેટા મોકલે-મેળવે છે? આ સવાલોના જવાબ ખૂબ જ રસપ્રદ અને આશ્ચર્યજનક છે. આજના સમયમાં અવકાશમાં ઇન્ટરનેટ અને કનેક્ટિવિટીની વ્યવસ્થા અત્યંત અદ્યતન અને જટિલ છે, જેમાં ઉપગ્રહો, લેસર કોમ્યુનિકેશન અને ખાસ નેટવર્કિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે.
અવકાશમાં ઇન્ટરનેટની મુખ્ય વ્યવસ્થા: રિલે ઉપગ્રહો અને ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) જેવા અવકાશ મથકો પર અવકાશયાત્રીઓ સીધા પૃથ્વીના ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાતા નથી. તેના બદલે ડેટા રિલે ઉપગ્રહોની મદદથી કામ ચાલે છે. નાસાનું Tracking and Data Relay Satellite System (TDRSS) આ કામ કરે છે. આ ઉપગ્રહો અવકાશ મથકથી ડેટા લઈને તેને પૃથ્વી પરના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનો પર મોકલે છે. આ રીતે અવકાશમાંથી વીડિયો, વૈજ્ઞાનિક ડેટા અને વોઇસ કોમ્યુનિકેશન ઝડપથી પૃથ્વી સુધી પહોંચે છે.
અવકાશયાત્રીઓ ઇન્ટરનેટ કેવી રીતે ઉપયોગ કરે છે?
અવકાશયાત્રીઓ સીધા બ્રાઉઝર ખોલીને ઇન્ટરનેટ સર્ફિંગ કરતા નથી. તેઓ રિમોટ ડેસ્કટોપ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં તેઓ પૃથ્વી પરના કમ્પ્યુટરને કંટ્રોલ કરે છે. આ કમ્પ્યુટર પૃથ્વી પરના ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા હોય છે અને અવકાશયાત્રીઓ તેના દ્વારા ઇમેઇલ, સોશિયલ મીડિયા અને વેબસાઈટ ઍક્સેસ કરે છે.
ઉચ્ચ-આવર્તન રેડિયો સિગ્નલ અને લેસર કોમ્યુનિકેશન
અવકાશમાં સંદેશાવ્યવહાર માટે ઉચ્ચ-આવર્તન રેડિયો સિગ્નલનો ઉપયોગ થાય છે, જે અવાજ, વિડિયો અને ડેટા પ્રસારિત કરે છે. પરંતુ બેન્ડવિડ્થ મર્યાદિત હોવાથી આજકાલ લેસર કોમ્યુનિકેશન (ઓપ્ટિકલ કોમ્યુનિકેશન) નો ઉપયોગ વધ્યો છે. લેસર રેડિયો તરંગો કરતાં ઘણી ગણી ઝડપથી ડેટા મોકલી શકે છે અને તે વધુ સુરક્ષિત પણ છે.
વકાશમાં વિલંબ અને ડેટા લોસનું સમાધાન
અવકાશમાં સિગ્નલોને પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં થોડો સમય લાગે છે, જેને લેટન્સી કહેવાય છે. આ વિલંબને ઘટાડવા માટે Delay/Disruption Tolerant Networking (DTN) ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં આવી છે, જેને Internet of Space પણ કહેવાય છે. આ ટેકનોલોજીમાં ડેટા અસ્થાયી રીતે સ્ટોર થાય છે અને જ્યારે કનેક્શન ફરી જોડાય ત્યારે આપમેળે મોકલાઈ જાય છે. આજે અવકાશમાં ઇન્ટરનેટની વ્યવસ્થા અત્યંત અદ્યતન છે અને ભવિષ્યમાં Starlink જેવા પ્રોજેક્ટ્સ અને લેસર કોમ્યુનિકેશનથી તે વધુ ઝડપી અને વિશ્વસનીય બનશે. અવકાશયાત્રીઓ પણ આજે પૃથ્વીના લોકો જેવું જ ઇન્ટરનેટ અનુભવ કરી શકે છે!
