એક સમયે વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક ભારત, હવે વૈશ્વિક મંચ પર એક કઠોર વાસ્તવિકતાનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં, એક ભારતીય પ્રવાસ પ્રભાવકનો એક વીડિઓ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો હતો, જેમાં ભારતના "નબળા પાસપોર્ટ" પર નારાજગી વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ભૂતાન અને શ્રીલંકા જેવા પડોશી દેશો ભારતીય પ્રવાસીઓને વધુ સરળતાથી આવકારે છે, પરંતુ પશ્ચિમી અને યુરોપિયન દેશોમાં મુસાફરી કરવા માટે વિઝા મેળવવાનું અત્યંત મુશ્કેલ રહે છે. હેનલી પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ 2025 ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, ભારતીય પાસપોર્ટ 85મા સ્થાને સરકી ગયો છે, જે ગયા વર્ષના 80મા સ્થાનેથી પાંચ સ્થાન નીચે છે. જેનો અર્થ એ થયો કે ભારતીય નાગરિકો હવે ફક્ત 57 દેશોમાં વિઝા-મુક્ત અથવા વિઝા-ઓન-અરાઇવલ મુસાફરી કરી શકે છે, જે 2024 માં 62 હતું.
ભારત નાના દેશોથી પણ પાછળ છે
રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત જેવા મોટા અર્થતંત્ર ધરાવતા દેશનો પાસપોર્ટ દરજ્જો ઘણા નાના દેશો કરતા ખરાબ છે. ઉદાહરણ તરીકે રવાન્ડા (78મું), ઘાના (74મું) અને અઝરબૈજાન (72મું) ભારત કરતાં આગળ છે, જોકે ભારત વિશ્વની પાંચ સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે. છેલ્લા દાયકામાં, ભારતનો ક્રમ ઘણીવાર 80મા ક્રમે રહ્યો છે, અને 2021માં તે 90મા ક્રમે આવી ગયો છે. દરમિયાન, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને સિંગાપોર જેવા એશિયન દેશો સતત ટોચના સ્થાનો પર છે.
સિંગાપોર ફરી ટોચ પર, ભારત..!
સિંગાપોર આ વર્ષે પણ ટોચનું સ્થાન જાળવી રાખે છે, તેના નાગરિકો ૧૯૩ દેશોમાં વિઝા-મુક્ત મુસાફરી કરી શકે છે. દક્ષિણ કોરિયા ૧૯૦ દેશોમાં વિઝા-મુક્ત પ્રવેશ ધરાવે છે, અને જાપાન ૧૮૯માં ક્રમે છે. તેની તુલનામાં, ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકો ફક્ત 57 દેશોમાં વિઝા-મુક્ત મુસાફરી કરી શકે છે - આફ્રિકન દેશ મૌરિટાનિયા જેટલું જ છે. બંને દેશો ૮૫મા ક્રમે છે.
પાસપોર્ટ મજબૂતાઈનો અર્થ શું છે
પાસપોર્ટ રેન્કિંગ ફક્ત મુસાફરી સુવિધા જ નહીં પરંતુ દેશની સોફ્ટ પાવરને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. હેનલી એન્ડ પાર્ટનર્સ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ આ સૂચકાંક ઇન્ટરનેશનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશન (IATA) ના ડેટા પર આધારિત છે, જે 199 દેશોમાં 227 સ્થળોએ વિઝા-મુક્ત પ્રવેશને માપે છે. પાસપોર્ટની મજબૂતાઈ દેશની સોફ્ટ પાવર, રાજદ્વારી પ્રભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. મજબૂત પાસપોર્ટનો અર્થ એ છે કે તેના નાગરિકો વધુ મુસાફરી સ્વતંત્રતા, સારી વ્યવસાયિક તકો અને સરળ વૈશ્વિક ગતિશીલતાનો આનંદ માણે છે. નબળો પાસપોર્ટ સીધો વધુ કાગળકામ, વધુ વિઝા ફી, ઓછી મુસાફરી સુવિધાઓ અને લાંબા રાહ જોવાના સમયનો સંકેત આપે છે.
દેશો પરસ્પર વિઝા ભાગીદારીનો વિસ્તાર કરી રહ્યા છે
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ભારતનો રેન્કિંગ ઘટવા છતાં, વિઝા-મુક્ત દેશોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. 2014 માં, જ્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર સત્તામાં આવી, ત્યારે 52 દેશો ભારત માટે વિઝા-મુક્ત હતા. આ સંખ્યા 2023 સુધીમાં 60 અને 2024 સુધીમાં 62 થવાની ધારણા હતી. જોકે, 2025 માં આ સંખ્યા ઘટીને 57 માં આવી ગઈ છે. તેમ છતાં, 2015 અને 2025 બંનેમાં ભારતનો ક્રમ સમાન (85 મા) રહ્યો છે. આનું કારણ એ છે કે વૈશ્વિક ગતિશીલતા વિશ્વભરમાં ઝડપથી વધી રહી છે. હેનલી એન્ડ પાર્ટનર્સના અહેવાલ મુજબ, 2006 માં, સરેરાશ પ્રવાસી વિઝા વિના 58 દેશોની મુલાકાત લઈ શકતો હતો, જ્યારે 2025 માં આ સરેરાશ વધીને 109 થશે.
