એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ એટલે કે ED એ મની લોન્ડરિંગ સામેની લડાઈમાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે. 21 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ ED એ ઇન્ટરપોલ દ્વારા પ્રથમ વખત પર્પલ નોટિસ જારી કરી છે. આ નોટિસ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મની લોન્ડરિંગની નવી અને દુષ્ટ પદ્ધતિઓનો પર્દાફાશ કરવા માટે જારી કરવામાં આવી છે જેને વૈશ્વિક સ્તરે ગુના સામે લડવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ માનવામાં આવી રહી છે. ED ની તપાસમાં એક મોડસ ઓપરેન્ડી પ્રકાશમાં આવી છે જેમાં સ્થાનિક અને વિદેશી શેલ કંપનીઓનો ઉપયોગ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના નામે મોટા પાયે મની લોન્ડરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું હતું.
'તે ગેરકાયદેસર નાણાંને સફેદ કરવાની રમત હતી'
છેતરપિંડીના આ ધંધામાં ઘણી યુક્તિઓ અપનાવવામાં આવી હતી જેમ કે આયાતમાં ઓછી કિંમત (અંડર-ઇનવોઇસિંગ) દર્શાવવી સેમિકન્ડક્ટર જેવા માલ માટે નકલી ડ્યુટી-ફ્રી આયાત નકલી દસ્તાવેજો તૈયાર કરવા અને ત્રીજા દેશો દ્વારા પરિપત્રો ફરીથી નિકાસ કરવા. આ બધી યુક્તિઓ સાથે એવું વાતાવરણ બનાવવામાં આવ્યું હતું કે બધું કાયદેસર આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર જેવું લાગતું હતું જ્યારે વાસ્તવમાં તે ગેરકાયદેસર નાણાંને ધોળા કરવાની રમત હતી.
EDના મતે આ સિસ્ટમ બહારથી કાયદેસર વેપાર જેવી દેખાતી હતી પરંતુ વાસ્તવમાં તે હવાલા સિસ્ટમની જેમ કામ કરતી હતી. ફરક માત્ર એટલો હતો કે નિયમનકારી એજન્સીઓની નજરથી બચવા માટે તેમાં ઔપચારિક બેંકિંગ ચેનલો અને નકલી દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. આવી ચાલાકીથી ગુનેગારો મોટા પાયે કાળા નાણાંને કાયદેસર બતાવવામાં સક્ષમ હતા.
પર્પલ નોટિસનો હેતુ અને મહત્વ
ઇન્ટરપોલની 8 ખાસ નોટિસોમાંથી એક પર્પલ નોટિસનો હેતુ 196 દેશોની તપાસ એજન્સીઓને ગુનેગારોની નવી પદ્ધતિઓ તેમની યુક્તિઓ અને છુપાવવાની રીતો વિશે ચેતવણી આપવાનો છે. EDએ કહ્યું કે આવી નોટિસો વૈશ્વિક એજન્સીઓને મની લોન્ડરિંગના નવા વલણો વિશે જાગૃત કરવા અને તેમને ચેતવણી આપવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ED લાંબા સમયથી વિવિધ દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય જૂથો સાથે અનૌપચારિક સહયોગ વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે જેથી યોગ્ય માહિતી સમયસર મળી શકે અને તપાસ ઝડપી બનાવી શકાય.
EDનું આ પગલું શા માટે આટલું મહત્વપૂર્ણ છે?
પર્પલ નોટિસ દ્વારા ED એ માત્ર મની લોન્ડરિંગની આ નવી પદ્ધતિનો પર્દાફાશ કર્યો નથી પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે તપાસ એજન્સીઓને એક કરવા તરફ પણ એક પગલું ભર્યું છે. આ નોટિસ વિશ્વભરની એજન્સીઓને આ દુષ્ટ પદ્ધતિ વિશે ચેતવણી આપશે અને ભવિષ્યમાં આવી પ્રવૃત્તિઓ પર કડક કાર્યવાહી કરવામાં મદદ કરશે. EDનું આ પગલું માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં મની લોન્ડરિંગ સામેની લડાઈને મજબૂત બનાવવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
