Guglielmo Marconi: આજે આપણે મોબાઇલ ફોન, Wi-Fi, બ્લૂટૂથ અને સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન જેવી ટેક્નોલોજીને જીવનનો સામાન્ય ભાગ માનીએ છીએ. પરંતુ આ સમગ્ર વાયરલેસ યુગનો પાયો લગભગ 130 વર્ષ પહેલાં એક યુવાન ઇટાલિયન વૈજ્ઞાનિકે નાખ્યો હતો. 2 જુલાઈ 1896ના રોજ ઇટાલિયન શોધક ગુગ્લિયેલ્મો માર્કોની (Guglielmo Marconi)ને બ્રિટનમાં વાયરલેસ ટેલિગ્રાફી માટે પ્રથમ મહત્વપૂર્ણ પેટન્ટ મળ્યું. આ પેટન્ટ માત્ર એક શોધનું કાનૂની રક્ષણ નહોતું, પરંતુ વિશ્વવ્યાપી સંચાર ક્રાંતિની શરૂઆતનો ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ હતો.
તે સમય સુધી લાંબા અંતરે સંદેશ મોકલવા માટે તાર (ટેલિગ્રાફ વાયર) જરૂરી હતા. દરિયા, પર્વતો અથવા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં વાયર બિછાવવાનું કામ મુશ્કેલ અને ખર્ચાળ હતું. માર્કોનીએ સાબિત કર્યું કે રેડિયો તરંગો દ્વારા વાયર વગર પણ સંદેશ મોકલી શકાય છે. આ વિચારથી સંચારની વ્યાખ્યા જ બદલાઈ ગઈ.
એક યુવાન વૈજ્ઞાનિકનો અડગ વિશ્વાસ
ગુગ્લિયેલ્મો માર્કોનીનો જન્મ 1874માં ઇટાલીમાં થયો હતો. જર્મન ભૌતિકશાસ્ત્રી હેનરિખ હર્ટ્ઝ દ્વારા રેડિયો તરંગોની શોધ પછી માર્કોનીએ વિચાર્યું કે આ તરંગોનો ઉપયોગ માત્ર પ્રયોગશાળા પૂરતો નહીં પરંતુ વ્યવહારિક સંચાર માટે પણ થઈ શકે. તેમણે પોતાના ઘરના આંગણામાં નાના-મોટા પ્રયોગો શરૂ કર્યા. શરૂઆતમાં થોડાક મીટરના અંતરે સિગ્નલ મોકલવામાં સફળતા મળી. સતત સુધારા બાદ તેઓ સંદેશને વધુ લાંબા અંતરે પહોંચાડવામાં સફળ થયા. ઇટાલીમાં તેમની શોધને પૂરતું પ્રોત્સાહન ન મળતાં તેઓ બ્રિટન ગયા, જ્યાં તેમની ટેક્નોલોજીને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી. આખરે 2 જુલાઈ 1896ના રોજ બ્રિટિશ પેટન્ટ ઓફિસે વાયરલેસ ટેલિગ્રાફી માટે પેટન્ટ મંજૂર કર્યું.
આ પણ વાંચોઃ એક મહિના સુધી નહીં ખૂટે પેટ્રોલ-ડીઝલ, મોદી સરકારનો મહાપ્લાન શું છે? : વૈશ્વિક યુદ્ધ અને તેલ સંકટ વચ્ચે ભારત બનાવી રહ્યું છે વિશાળ ઇમરજન્સી રિઝર્વ
રેડિયો નહોતો, શરૂઆતમાં માત્ર મોર્સ કોડ હતો
ઘણા લોકો માને છે કે માર્કોનીએ સીધો અવાજ પ્રસારિત કરતો રેડિયો બનાવ્યો હતો. હકીકતમાં શરૂઆતમાં તેમની સિસ્ટમ માત્ર મોર્સ કોડના ઇલેક્ટ્રિક સિગ્નલો વાયર વગર મોકલતી હતી. એટલે કે અવાજ નહીં પરંતુ ટૂંકા અને લાંબા સિગ્નલના રૂપમાં સંદેશ પહોંચાડવામાં આવતો હતો. આ ટેક્નોલોજીએ દરિયાઈ જહાજો માટે જીવનદાતા સાબિત થઈ. સમુદ્રમાં મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા જહાજો હવે કિનારા અથવા અન્ય જહાજો સાથે સંપર્ક કરી શકતા બન્યા. આ કારણે હજારો લોકોના જીવ બચાવવાનું પણ શક્ય બન્યું.
વિશ્વને બદલી નાખનાર શોધ
માર્કોનીની શોધ પછી થોડા જ વર્ષોમાં વાયરલેસ સંચારમાં ઝડપથી વિકાસ થયો. 1899માં ઇંગ્લિશ ચેનલ પાર સફળ વાયરલેસ સંદેશ મોકલાયો. આ સિદ્ધિએ સાબિત કર્યું કે દરિયાની વચ્ચે પણ સંદેશાવ્યવહાર શક્ય છે. 1901માં માર્કોનીએ એટલાન્ટિક મહાસાગર પાર ઇંગ્લેન્ડથી કેનેડા સુધી વાયરલેસ સિગ્નલ મોકલી સમગ્ર વૈજ્ઞાનિક જગતને ચોંકાવી દીધું. તે સમય માટે આ અશક્ય માનવામાં આવતું હતું. આ સફળતાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સંચારનો નવો યુગ શરૂ કર્યો.
નોબેલ સન્માન અને વૈશ્વિક માન્યતા
વાયરલેસ સંચાર ક્ષેત્રે આપેલા અભૂતપૂર્વ યોગદાન બદલ 1909માં ગુગ્લિયેલ્મો માર્કોની અને જર્મન વૈજ્ઞાનિક કાર્લ ફર્ડિનાન્ડ બ્રાઉનને સંયુક્ત રીતે ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત થયો. આ સન્માન માત્ર વ્યક્તિગત સિદ્ધિ નહોતું, પરંતુ સમગ્ર વાયરલેસ ટેક્નોલોજીને વૈજ્ઞાનિક માન્યતા મળવાનો ઐતિહાસિક ક્ષણ હતો.
આધુનિક ટેક્નોલોજીના પાયામાં માર્કોનીનું યોગદાન
આજે આપણે જે અનેક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, તેના મૂળમાં વાયરલેસ સંચારનો જ સિદ્ધાંત કાર્યરત છે. રેડિયો પ્રસારણ, ટેલિવિઝન, મોબાઇલ ફોન, Wi-Fi, બ્લૂટૂથ, GPS, સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન, એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ, નેવીગેશન સિસ્ટમ અને ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ (IoT) જેવી અસંખ્ય ટેક્નોલોજીનું મૂળ માર્કોનીએ સ્થાપિત કરેલા સિદ્ધાંતોમાં જોવા મળે છે. તેમણે શોધેલી પદ્ધતિ સમય જતાં અનેક વૈજ્ઞાનિકોના સંશોધનથી વિકસતી ગઈ અને આજે વિશ્વને એકબીજા સાથે સતત જોડીને રાખે છે.
ટાઇટેનિક દુર્ઘટનામાં પણ વાયરલેસ સંદેશ બન્યો જીવનરક્ષક
1912માં ટાઇટેનિક જહાજ ડૂબ્યું ત્યારે વાયરલેસ ટેલિગ્રાફી દ્વારા મોકલાયેલા SOS સંદેશાના કારણે નજીકના જહાજો સુધી મદદનો સંદેશ પહોંચ્યો અને અનેક મુસાફરોને બચાવી શકાયા. આ ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વને સમજાવ્યું કે વાયરલેસ સંચાર માત્ર વૈજ્ઞાનિક શોધ નહીં પરંતુ માનવજીવન બચાવનાર ટેક્નોલોજી પણ છે.
આજના સમયમાં 2 જુલાઈનું મહત્વ
2 જુલાઈ 1896નો દિવસ ટેક્નોલોજીના ઇતિહાસમાં એક સીમાચિહ્ન સમાન છે. આ દિવસે મળેલું પેટન્ટ આજે વૈશ્વિક ડિજિટલ સંચાર વ્યવસ્થાનો પાયો માનવામાં આવે છે. જો માર્કોનીએ તે સમયના પડકારોને અવગણીને પોતાના પ્રયોગો ચાલુ ન રાખ્યા હોત, તો કદાચ આજે વાયરલેસ ટેક્નોલોજીનો વિકાસ દાયકાઓ પાછળ હોત. આજે જ્યારે દુનિયાના અબજો લોકો એક ક્ષણમાં મોબાઇલ, Wi-Fi અથવા સેટેલાઇટ દ્વારા જોડાયેલા રહે છે, ત્યારે તેની શરૂઆતના પાને 2 જુલાઈ 1896 અને ગુગ્લિયેલ્મો માર્કોનીનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું જોવા મળે છે.
મહત્વપૂર્ણ ટાઈમલાઈનઃ
1874: ગુગ્લિયેલ્મો માર્કોનીનો જન્મ.
2 જુલાઈ 1896: બ્રિટનમાં વાયરલેસ ટેલિગ્રાફી માટે પેટન્ટ પ્રાપ્ત.
1899: ઇંગ્લિશ ચેનલ પાર સફળ વાયરલેસ સંદેશ પ્રસારણ.
1901: એટલાન્ટિક મહાસાગર પાર પ્રથમ વાયરલેસ સિગ્નલ મોકલવામાં સફળતા.
1909: ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર.
1912: ટાઇટેનિક દુર્ઘટનામાં વાયરલેસ SOS સંદેશાની ઐતિહાસિક ભૂમિકા.
માર્કોનીની શોધ માત્ર રેડિયોની શરૂઆત નહોતી; તે સમગ્ર વાયરલેસ યુગનો જન્મ હતો. એક પેટન્ટથી શરૂ થયેલી આ યાત્રાએ માનવજાતને એવી ટેક્નોલોજી આપી કે જેના કારણે આજે દુનિયાના કોઈપણ ખૂણામાંથી સેકન્ડોમાં સંપર્ક શક્ય બન્યો છે. સંચારના ઇતિહાસમાં 2 જુલાઈ 1896 માત્ર એક તારીખ નથી, પરંતુ માનવ બુદ્ધિ, સંશોધન અને નવીનતાની અવિસ્મરણીય સિદ્ધિનું પ્રતીક છે.
