વોશિંગ્ટન: ઈરાન સામે સતત 13 દિવસ સુધી ચાલેલી અમેરિકાની લશ્કરી કાર્યવાહીમાં અચાનક વિરામ આવતા આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર નવા હવાઈ હુમલાઓને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કરતાં સેનાને હાલ માટે હુમલા રોકવાનો આદેશ આપ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. આ નિર્ણય બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ ઊભો થયો છે કે શું અમેરિકા પાસે ઉપયોગમાં લેવાતા એર ડિફેન્સ હથિયારો અને મિસાઇલોના જથ્થામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે કે પછી આ એક વ્યૂહાત્મક રાજદ્વારી પગલું છે. અમેરિકી અખબાર ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ અને એક્સિઓસના અહેવાલો મુજબ, વ્હાઇટ હાઉસમાં શુક્રવારે યોજાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક બાદ ટ્રમ્પે આ નિર્ણય લીધો હતો. બેઠકમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો, સંરક્ષણ વિભાગના અધિકારીઓ અને સૈન્યના ટોચના કમાન્ડરો હાજર રહ્યા હતા. બેઠક દરમિયાન સેનાએ આગામી હુમલાઓનું આયોજન રજૂ કર્યું હતું, પરંતુ ટ્રમ્પે તેને મંજૂરી આપવાને બદલે હાલ માટે સૈન્ય કાર્યવાહી રોકવાનું પસંદ કર્યું.
13 દિવસ સુધી સતત હુમલાઓ બાદ બદલાયું વલણ
અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના વિવિધ વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યો સામે છેલ્લા લગભગ બે અઠવાડિયાથી હવાઈ હુમલાઓ કરવામાં આવી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન મિસાઇલ સિસ્ટમો, સૈન્ય મથકો અને અન્ય સુરક્ષા સ્થાપનાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. અમેરિકાનું કહેવું રહ્યું છે કે આ કાર્યવાહીનો હેતુ ઈરાનની લશ્કરી ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો અને પ્રદેશમાં અમેરિકન દળો તથા તેના સહયોગી દેશોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. જોકે સતત હુમલાઓ બાદ હવે અચાનક લેવામાં આવેલા વિરામના નિર્ણયે અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
શું મિસાઇલોનો જથ્થો ખતરનાક સ્તરે પહોંચ્યો?
અહેવાલો મુજબ અમેરિકન સૈન્યના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ટ્રમ્પને ચેતવણી આપી હતી કે જો વર્તમાન ગતિએ હુમલાઓ ચાલુ રહેશે તો મધ્યપૂર્વમાં તૈનાત અમેરિકન દળો પાસે પેટ્રિયટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલ અને અન્ય એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટેના હથિયારોનો જથ્થો નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. જોઇન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફના અધ્યક્ષ જનરલ ડેન કેન સહિતના અધિકારીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે જો અન્ય કોઈ મોટા પ્રાદેશિક સંઘર્ષ અથવા અચાનક હુમલો થાય તો ઉપલબ્ધ શસ્ત્રસામગ્રી પૂરતી ન રહે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. ખાસ કરીને અમેરિકન સૈનિકો અને તેના સહયોગી દેશોની સુરક્ષા જાળવવા માટે એર ડિફેન્સ સિસ્ટમનું સજ્જ રહેવું અત્યંત જરૂરી ગણાય છે. આ કારણોસર હુમલાની ગતિ ધીમી પાડવાનો નિર્ણય વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો : 4500 કરોડની 'Avengers: Doomsday'નું નવું પોસ્ટર રિલીઝ : Robert Downey Jrનો ખતરનાક લુક થયો વાયરલ
ટ્રમ્પે કહ્યું – કરાર વધુ યોગ્ય રસ્તો
લશ્કરી કાર્યવાહી સ્થગિત કર્યા બાદ ટ્રમ્પે પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું કે અમેરિકા પાસે ઈરાન સામે ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની સંપૂર્ણ ક્ષમતા છે અને જરૂર પડશે તો કોઈપણ સમયે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
તેમણે કહ્યું કે હાલની સ્થિતિમાં માત્ર સૈન્ય શક્તિ દર્શાવવાને બદલે રાજદ્વારી પ્રયાસો વધુ અસરકારક બની શકે છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંવાદની પ્રક્રિયા ચાલુ છે અને બંને પક્ષો વાતચીત માટે ગંભીરતા દાખવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે હુમલાઓ અટકાવવાનો અર્થ એ નથી કે અમેરિકા પોતાનો વિકલ્પ ગુમાવી રહ્યું છે. જો પરિસ્થિતિ બદલાશે તો સૈન્ય કાર્યવાહી ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
ઈઝરાયલની સુરક્ષા પણ મહત્વનું પરિબળ
અમેરિકાના આ નિર્ણય પહેલાં ઈઝરાયલમાં પણ હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. સુરક્ષા એજન્સીઓને આશંકા હતી કે જો અમેરિકા વધુ આક્રમક હુમલાઓ કરશે તો ઈરાન તેના જવાબમાં ઈઝરાયલને નિશાન બનાવી શકે છે. મધ્યપૂર્વમાં વધતા તણાવને કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી હતી. અમેરિકાના ઘણા સૈન્ય મથકો પર પણ એલર્ટ લેવલ વધારવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. વિશ્લેષકોના મતે અમેરિકા માત્ર ઈરાન સાથે નહીં પરંતુ સમગ્ર પ્રદેશમાં મોટા યુદ્ધની શક્યતા ટાળવાનો પ્રયાસ પણ કરી રહ્યું હોઈ શકે છે.
વ્યૂહાત્મક વિરામ કે રાજકીય નિર્ણય ?
આ નિર્ણયને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અલગ-અલગ અભિપ્રાયો સામે આવી રહ્યા છે. કેટલાક સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતી લશ્કરી કાર્યવાહીમાં હથિયારો અને સંસાધનોનું સંચાલન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. તેથી સૈન્યની સલાહને આધારે હુમલાઓમાં વિરામ લેવો સામાન્ય વ્યૂહાત્મક પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે. બીજી તરફ કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે અમેરિકા હવે સીધા સૈન્ય દબાણને બદલે રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવીને ઈરાન સાથે કોઈ સમજૂતી સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
મધ્યપૂર્વમાં હજુ પણ તણાવ યથાવત
હુમલાઓમાં વિરામ છતાં મધ્યપૂર્વમાં તણાવ સંપૂર્ણપણે ઓછો થયો નથી. અમેરિકન દળો, ઈઝરાયલ અને અન્ય સહયોગી દેશો હજુ પણ સતર્ક સ્થિતિમાં છે. ઈરાન તરફથી પણ સત્તાવાર પ્રતિસાદ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે. જો વાટાઘાટો આગળ વધશે તો પ્રદેશમાં તણાવ ઘટાડવાની શક્યતા વધી શકે છે, પરંતુ જો કોઈ નવી ઘટના બને તો ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થવાની સંભાવના પણ નકારી શકાય નહીં.
આ પણ વાંચો: સિડનીથી માત્ર એક ઈ-મેઇલ કરાયો : અમરેલી પોલીસે થોડા દિવસમાં NRIના રૂ. 11 લાખ પાછા અપાવ્યા
આગામી દિવસો રહેશે નિર્ણાયક
આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની રાજદ્વારી ચર્ચાઓ કેટલી આગળ વધે છે તે સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સમજૂતી બને તો લાંબા સમયથી ચાલતો તણાવ ઓછો થઈ શકે છે. પરંતુ જો ચર્ચાઓ નિષ્ફળ જશે અથવા કોઈ નવી સુરક્ષા ઘટના બનશે તો અમેરિકાએ પોતાનો સૈન્ય વિકલ્પ ખુલ્લો રાખ્યો હોવાથી હુમલાઓ ફરી શરૂ થઈ શકે છે. તેથી હાલનો નિર્ણય કાયમી છે કે માત્ર વ્યૂહાત્મક વિરામ છે તે અંગે આગામી દિવસોમાં વધુ સ્પષ્ટતા થવાની શક્યતા છે.
