અમદાવાદ: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મધ્ય પૂર્વમાં વકરી રહેલા અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચેના યુદ્ધની સીધી અસર હવે ભારતના રસોડા સુધી પહોંચી છે. કેન્દ્ર સરકારે ઘરેલુ એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના ભાવમાં 60 રૂપિયાનો ઝીંક્યો છે, જેના કારણે મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલી જનતા પર વધુ એક બોજ આવી પડ્યો છે. આ ભાવ વધારો આજથી એટલે કે 7 માર્ચ 2026 થી અમલમાં આવી ગયો છે. વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસ સપ્લાયની ચેઈન ખોરવાતા સરકાર દ્વારા આ કડક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
યુદ્ધના સંકટને જોતા માત્ર ભાવ જ નથી વધ્યા, પરંતુ દેશમાં ગેસની અછત ન સર્જાય તે માટે સરકારે ઈમરજન્સી પાવરનો ઉપયોગ કરીને તમામ ઓઈલ રિફાઈનરીઓને LPG ઉત્પાદન વધારવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારને ડર છે કે, જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડી શકે છે, જેના કારણે આગામી સમયમાં ગેસની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે સરકારે પ્રોપેન અને બ્યુટેન જેવા ગેસનો ઉપયોગ પેટ્રોકેમિકલ્સને બદલે માત્ર રાંધણ ગેસ બનાવવા માટે કરવા સૂચના આપી છે.
નવા ભાવ: દિલ્હીથી લઈને કોમર્શિયલ સિલિન્ડર સુધીની સ્થિતિ
ન્યૂઝ એજન્સી ANIના રિપોર્ટ અનુસાર, આ ભાવવધારા બાદ દેશના પાટનગરમાં ગેસના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. દિલ્હીમાં હવે 14.2 કિલોગ્રામનો ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડર રૂ.853 ના બદલે રૂ.913 માં મળશે. આ ઉપરાંત, વેપારીઓ માટે વપરાતા 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં પણ રૂ.115 નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે હવે તેની નવી કિંમત રૂ.1883 થઈ ગઈ છે.
શા માટે સર્જાયું સપ્લાય સંકટ? આ રહ્યા 2 મુખ્ય કારણો
ભારતમાં વર્તમાન ગેસ સંકટ અને અછત પાછળ મુખ્યત્વે બે મોટા ભૌગોલિક અને રાજકીય કારણો જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. પ્રથમ કારણ 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' પર તોળાઈ રહેલો ખતરો છે; આ 167 કિમી લાંબો જળમાર્ગ ભારત માટે અત્યંત મહત્વનો છે કારણ કે દેશની જરૂરિયાતનું 54% LNG અને 50% ક્રૂડ ઓઈલ આ જ રસ્તેથી મંગાવવામાં આવે છે. ઈરાન યુદ્ધના કારણે આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ હવે સુરક્ષિત રહ્યો નથી, જે ચિંતાજનક બાબત છે કારણ કે, વિશ્વના કુલ પેટ્રોલિયમનો 20% હિસ્સો આ જ રસ્તેથી પસાર થાય છે.
બીજું મહત્વનું કારણ કતારમાં અટકેલું ઉત્પાદન છે. તાજેતરમાં ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવેલા ડ્રોન હુમલા બાદ ભારતને ગેસ પૂરો પાડતો સૌથી મોટો દેશ કતાર સાવચેત થઈ ગયો છે અને તેણે સુરક્ષાના કારણોસર પોતાના LNG પ્લાન્ટ્સમાં ઉત્પાદન હાલ પૂરતું સ્થગિત કરી દીધું છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 40% LNG (લગભગ 2.7 કરોડ ટન વાર્ષિક) માત્ર કતારથી જ આયાત કરતું હોવાથી આ ઉત્પાદન ઠપ્પ થતા ભારતમાં પુરવઠાની ગંભીર કટોકટી સર્જાઈ છે.
CNG કંપનીઓની ચિંતામાં વધારો
ગેસની અછતને કારણે CNG કંપનીઓએ પણ સરકારને પત્ર લખીને ચેતવણી આપી છે. જો કતારથી સસ્તો ગેસ નહીં મળે, તો કંપનીઓએ 'સ્પોટ માર્કેટ' માંથી મોંઘો ગેસ ખરીદવો પડશે. હાલ સ્પોટ માર્કેટમાં ગેસની કિંમત 25 ડોલર પ્રતિ યુનિટ છે, જે સામાન્ય ભાવ કરતાં બમણી છે. જો CNG ના ભાવ વધશે, તો લોકો મોટા પાયે ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) તરફ વળી શકે છે, જે ગેસ સેક્ટર માટે મોટું નુકસાન સાબિત થઈ શકે છે.
શું છે સરકારનો પ્લાન? ગભરાવાની જરૂર નથી
ભારત સરકાર હાલ આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે રશિયા પર નિર્ભરતા વધારી રહી છે. હાલમાં ભારત 20% ક્રૂડ ઓઈલ રશિયા પાસેથી મંગાવે છે, જે હોર્મુઝ રૂટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડે છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, દેશમાં હાલ પેટ્રોલિયમ અને LPGનો પૂરતો સ્ટોક છે, તેથી જનતાએ ગભરાવાની કે સંગ્રહખોરી કરવાની જરૂર નથી.
જાણો: LNG ના મુખ્ય ઉપયોગો
તમારા દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા ઈન્ફોગ્રાફિક મુજબ LNG નીચે મુજબના કાર્યોમાં વપરાય છે:
CNG અને PNG: ગાડીઓના ફ્યુઅલ તરીકે અને ઘર સુધી પહોંચતા રાંધણ ગેસ તરીકે.
વીજળી ઉત્પાદન: પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ટર્બાઈન ચલાવવા માટે.
ઉદ્યોગો: ખાતર ઉદ્યોગ, સ્ટીલ અને કાચની ફેક્ટરીઓમાં ભઠ્ઠી ગરમ કરવા માટે.
જહાજો: પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે ડીઝલની જગ્યાએ LNG નો વપરાશ વધ્યો છે.
