અમેરિકા બોઇંગની શાખ બચાવવા માંગે છે? : પાયલટ સુમિતે બંધ કરી હતી ફયુઅલ સ્વિચ? અમેરિકી મીડિયાનો દાવો ભારતે નકાર્યો

એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઈટ AI-171, એક બોઈંગ 787-8 ડ્રીમલાઈનર, અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટથી લંડનના ગેટવિક એરપોર્ટ જવા માટે ઉડાન ભરી હતી. ઉડાન ભર્યાના થોડી જ સેકન્ડોમાં, આ વિમાન ગુજરાતના અમદાવાદના ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારમાં ક્રેશ થયું, જેમાં 241 મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યો સહિત કુલ 260 લોકોના મોત થયા. આ ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં લગભગ ત્રણ દાયકામાં સૌથી ઘાતક હવાઈ દુર્ઘટના હતી. આ ઘટનાએ દેશ અને વિશ્વભરમાં આઘાત અને શોકનું મોજું ફેલાવ્યું. હવે, આ દુર્ઘટનાની તપાસમાં નવા વળાંકો સામે આવ્યા છે, જેમાં યુએસની એજન્સીઓએ ફ્લાઈટના કેપ્ટન સુમિત સભરવાલ પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે, જેનો ભારતે સખત ઈનકાર કર્યો છે.

યુએસના આરોપો

વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ (WSJ) ના અહેવાલ મુજબ, યુએસની તપાસ એજન્સીઓએ દાવો કર્યો છે કે ફ્લાઈટના કેપ્ટન સુમિત સભરવાલે ઉડાન ભર્યા બાદ બંને એન્જિનના ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચને "રન" પોઝિશનથી "કટઓફ" પોઝિશનમાં ફેરવ્યા હતા, જેના કારણે એન્જિનોને ઈંધણનો પુરવઠો બંધ થયો અને વિમાનનું થ્રસ્ટ ખોવાઈ ગયું. આ અહેવાલ કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર (CVR) પર આધારિત છે, જેમાં ફર્સ્ટ ઓફિસર ક્લાઈવ કુંદરે કેપ્ટન સભરવાલને પૂછ્યું હતું, "તમે ફ્યુઅલ કટઓફ કેમ કર્યું?" જેના જવાબમાં કેપ્ટને ઈનકાર કર્યો હતો કે તેમણે આવું કંઈ કર્યું નથી. WSJના જણાવ્યા અનુસાર, કુંદર આ સમયે ગભરાઈ ગયા હતા, જ્યારે સભરવાલ શાંત રહ્યા હતા. આ અહેવાલે એવી અટકળોને જન્મ આપ્યો છે કે કેપ્ટન સભરવાલે જાણીજોઈને આ કૃત્ય કર્યું હોઈ શકે, જે એક ગંભીર આરોપ છે.

આ ઉપરાંત, કેટલાક યુએસ અધિકારીઓએ સભરવાલના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ સવાલો ઉભા કર્યા છે, દાવો કર્યો છે કે તેઓ 2022માં તેમની માતાના મૃત્યુ બાદ ડિપ્રેશનથી પીડાતા હતા અને તેમના પિતાની સંભાળ લેવા માટે એર ઈન્ડિયામાંથી નિવૃત્તિ લેવાનું વિચારી રહ્યા હતા. જોકે, આ દાવાઓને સમર્થન આપવા માટે કોઈ નક્કર પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.

ભારતનો ઈનકાર

ભારતીય સત્તાવાળાઓએ યુએસના આ આરોપોને સખત રીતે નકારી કાઢ્યા છે. ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે કેપ્ટન સભરવાલનો પરિવાર નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રે મજબૂત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે, જેમાં તેમના પિતા નિવૃત્ત નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના અધિકારી છે. સૂત્રોએ એમ પણ જણાવ્યું કે સભરવાલના માનસિક તણાવ અંગેના કોઈ પુરાવા નથી. એર ઈન્ડિયાના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે સભરવાલે ક્યારેય માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતી રજા લીધી નથી અને તેઓ નિયમિત રીતે મેડિકલ તપાસમાંથી પસાર થયા હતા, જેમાં તેઓ સંપૂર્ણ રીતે ફિટ જણાયા હતા.

ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન પાઈલટ્સ (FIP) એ પણ WSJના અહેવાલની ટીકા કરી છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તપાસમાં પાઈલટોના પ્રતિનિધિઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા નથી, જેના કારણે અહેવાલની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઉભા થયા છે. FIPએ જણાવ્યું કે AI-171ના ક્રૂએ અંતિમ શ્વાસ સુધી મુસાફરોની સુરક્ષા અને જમીન પર નુકસાન ઘટાડવાના પ્રયાસો કર્યા હતા.

AAIBનો પ્રાથમિક અહેવાલ

ભારતની AAIB દ્વારા 11 જુલાઈ, 2025ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલા પ્રાથમિક અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ઉડાન ભર્યાની થોડી જ સેકન્ડોમાં બંને એન્જિનના ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચ એક સેકન્ડના અંતરે "રન" થી "કટઓફ" પોઝિશનમાં ફેરવાઈ ગયા હતા. આના પરિણામે બંને એન્જિનો બંધ થઈ ગયા, અને વિમાન ઊંચાઈ ગુમાવીને ક્રેશ થયું. અહેવાલમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે લગભગ 10 સેકન્ડ પછી સ્વિચને પાછું "રન" પોઝિશનમાં ફેરવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ એન્જિનો ફરીથી શરૂ થઈ શક્યા નહીં. આ દરમિયાન, પાઈલટોએ "મેડે, મેડે, મેડે" નો ડિસ્ટ્રેસ કોલ જારી કર્યો હતો, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં વિમાન નીચે તરફ આવી ગયું હતું.

અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે કોઈ પાઈલટને દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા નથી, અને ન તો બોઈંગ કે જનરલ ઈલેક્ટ્રિક (એન્જિન ઉત્પાદક) સામે કોઈ ભલામણો કરવામાં આવી છે. ફ્યુઅલ સ્વિચમાં લોકિંગ મિકેનિઝમ હોવા છતાં, જે આકસ્મિક હિલચાલને રોકવા માટે રચાયેલ છે, તે કેવી રીતે "કટઓફ" પોઝિશનમાં ગયા તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા નથી.

પાઈલટોની પ્રોફાઈલ

• કેપ્ટન સુમિત સભરવાલ: 56 વર્ષીય કેપ્ટન સભરવાલ પાસે 15,638 કલાકનો ઉડ્ડયન અનુભવ હતો, જેમાંથી 8,500 કલાક બોઈંગ 787 પર હતા. તેઓ એર ઈન્ડિયાના ઈન્સ્ટ્રક્ટર પણ હતા અને તેમની શાંત સ્વભાવ અને નિષ્ઠાપૂર્ણ વ્યવહાર માટે જાણીતા હતા.

• ફર્સ્ટ ઓફિસર ક્લાઈવ કુંદર: 32 વર્ષીય કુંદર પાસે 3,403 કલાકનો ઉડ્ડયન અનુભવ હતો, જેમાંથી 1,128 કલાક બોઈંગ 787 પર હતા. તેમની માતા એર ઈન્ડિયામાં 30 વર્ષ સુધી ફ્લાઈટ એટેન્ડન્ટ રહી હતી, અને તેઓ બાળપણથી જ ઉડ્ડયન પ્રત્યે ઉત્સાહી હતા.

શક્ય કારણો અને અટકળો

તપાસમાં નીચેના શક્ય કારણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે:

1. પાઈલટની ભૂલ: કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે એક પાઈલટે આકસ્મિક રીતે બંને ફ્યુઅલ સ્વિચને "કટઓફ" પોઝિશનમાં ફેરવ્યા હશે, સંભવતઃ કોઈ અન્ય નિયંત્રણ સાથે ગૂંચવણને કારણે. જોકે, સ્વિચમાં લોકિંગ મિકેનિઝમ હોવાથી આકસ્મિક હિલચાલની શક્યતા ઓછી છે.

2. જાણીજોઈને કૃત્ય: યુએસના અહેવાલો સૂચવે છે કે સભરવાલે જાણીજોઈને સ્વિચ બંધ કર્યા હોઈ શકે, પરંતુ આ દાવાને સમર્થન આપવા માટે હજુ સુધી કોઈ નક્કર પુરાવા નથી.

3. મિકેનિકલ નિષ્ફળતા: કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે ફ્યુઅલ સ્વિચમાં કોઈ યાંત્રિક ખામી હોઈ શકે, જોકે FAA અને બોઈંગે દાવો કર્યો છે કે સ્વિચનું લોકિંગ મિકેનિઝમ સુરક્ષિત છે.

4. સાબોટાજ: કેટલાક અહેવાલોમાં સાબોટાજની શક્યતા પણ ઉભી કરવામાં આવી છે, પરંતુ આ અંગે હજુ કોઈ પુરાવા નથી.

પીડિતોના પરિવારોની પ્રતિક્રિયા

દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ પામેલા મુસાફરોના પરિવારોએ ન્યાયની માંગ કરી છે. સૈયદ જાવેદ અલી, જેમના પરિવારના ચાર સભ્યો આ દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ પામ્યા, તેમના કાકા રફીક મેમણે જણાવ્યું, "જાવેદ અમારા ઘરનો આધાર હતો. આ ઘટનાએ અમારું ઘર ઉજાડી દીધું છે. સરકારે જવાબદાર લોકો સામે કડક કાર્યવાહી કરવી જોઈએ." બીજી તરફ, નરેશસિંહ ઠાકોરે તેમની બે વર્ષની પુત્રી અને સાસુને ગુમાવ્યા, જેઓ જમીન પર દુર્ઘટનાનો ભોગ બન્યા. પીડિત પરિવારોનું દુઃખ અને હતાશા અવર્ણનીય છે, અને તેઓ તપાસના અંતિમ પરિણામોની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

એર ઈન્ડિયા અને બોઈંગની પ્રતિક્રિયા

એર ઈન્ડિયાએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું, "અમે AI-171 દુર્ઘટનાથી પ્રભાવિત પરિવારો અને વ્યક્તિઓ સાથે એકજૂટતા વ્યક્ત કરીએ છીએ. અમે AAIB અને અન્ય સત્તાવાળાઓ સાથે સંપૂર્ણ સહકાર આપી રહ્યા છીએ." બોઈંગે પણ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું અને તપાસમાં સહયોગની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી. બંનેએ વધુ ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો, કારણ કે તપાસ હજુ ચાલુ છે.

નિષ્કર્ષ

એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ AI-171 ની દુર્ઘટના એક રાષ્ટ્રીય દુર્ઘટના છે, જેણે ઉડ્ડયન સલામતી અને પાઈલટોની જવાબદારીઓ અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. યુએસના આરોપો અને ભારતના ઈનકારથી તપાસમાં જટિલતા વધી છે. AAIBનો અંતિમ અહેવાલ, જે જૂન 2026 સુધીમાં આવવાની અપેક્ષા છે, તે આ દુર્ઘટનાના સાચા કારણોને સ્પષ્ટ કરશે. ત્યાં સુધી, સરકાર અને ઉડ્ડયન સત્તાવાળાઓએ લોકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા અને તપાસ પૂર્ણ થવાની રાહ જોવા અપીલ કરી છે. આ દુઃખદ ઘટનાએ ફરી એકવાર ઉડ્ડયન સલામતીના મહત્વને રેખાંકિત કર્યું છે, અને પીડિત પરિવારો માટે ન્યાયની આશા હવે તપાસના પરિણામો પર ટકેલી છે.