જાતિગત વસ્તી ગણતરીની તારીખો જાહેર : આ દિવસથી શરૂ થશે, 21 મહિનામાં પૂર્ણ થશે લક્ષ્યાંક

દેશમાં વર્ષોથી પેન્ડિંગ વસ્તી ગણતરીની સાથે કેન્દ્ર સરકારે હવે જાતિ ગણતરીની પ્રક્રિયા માટે સ્પષ્ટ સમય મર્યાદા જાહેર કરી છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર વસ્તી ગણતરી 2027ની પ્રક્રિયા ઔપચારિક રીતે 16 જૂન 2025 થી શરૂ થશે અને 1 માર્ચ 2027 સુધીમાં પૂર્ણ થશે.

16 જૂન 2025: સૂચના સાથે પ્રક્રિયાની શરૂઆત
સરકાર 16 જૂનના રોજ વસ્તી ગણતરી અને જાતિ વસ્તી ગણતરી સંબંધિત સૂચના ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરશે. આ સાથે આ મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાને દેશભરમાં સત્તાવાર રીતે શરૂ માનવામાં આવશે.

પ્રથમ તબક્કો: અપવાદરૂપ હવામાન ધરાવતા વિસ્તારોમાં વહેલી ગણતરી
જમ્મુ અને કાશ્મીર, લદ્દાખ, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ જેવા પ્રતિકૂળ હવામાન ધરાવતા વિસ્તારોમાં હવામાન સંબંધિત પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને, ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો 1 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

બીજો તબક્કો: માર્ચ 2027 સુધીમાં ભારતના બાકીના ભાગોમાં સંપૂર્ણ ગણતરી
દેશના બાકીના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વસ્તી ગણતરી અને જાતિ ગણતરીનું કાર્ય 1 માર્ચ, 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

21 મહિનામાં પૂર્ણ થશે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા
આ પહેલી વાર હશે કે આટલી મોટી વસ્તી ગણતરી માત્ર 21 મહિનામાં પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે . જે 16 જૂન 2025 થી શરૂ થશે અને 1 માર્ચ, 2027 ના રોજ સમાપ્ત થશે.

જનગણના સાથે સામાજિક-આર્થિક અને જાતિનો ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે
આ વખતે વસ્તી ગણતરી ફક્ત વસ્તી અથવા જાતિના ડેટા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ તે સામાજિક-આર્થિક ડેટા એકત્રિત કરવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ પણ બનશે.

વસ્તી ગણતરી કાર્યકરો ડિજિટલ ઉપકરણો દ્વારા નીચેની માહિતી એકત્રિત કરશે:

પરિવાર કાચાં ઘરમાં રહે છે કે પાકા ઘરમાં
પરિવાર પાસે વાહન છે કે નહીં
ખેતીની જમીનની ઉપલબ્ધતા
ઘરમાં શૌચાલય
પીવાનું પાણી
ગેસ કનેક્શન અને વીજળીની સ્થિતિ
શિક્ષણ અને અન્ય મૂળભૂત સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા
આ પ્રક્રિયા સરકારને સચોટ, વૈજ્ઞાનિક અને વ્યાપક સામાજિક-આર્થિક પ્રોફાઇલ પ્રદાન કરશે, જે નીતિઓ ઘડવામાં અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ નક્કી કરવામાં ઉપયોગી સાબિત થશે.

ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી: પારદર્શિતા અને ગતિનો નવો યુગ
પ્રથમ વખત ભારતમાં વસ્તી ગણતરી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ રીતે હાથ ધરવામાં આવશે, ટેબ્લેટ, મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા. આનાથી ડેટાની પારદર્શિતા અને ચોકસાઈ વધશે, પરંતુ પ્રક્રિયાની ગતિ અને કાર્યક્ષમતા પણ અનેકગણી વધશે.

વસ્તી ગણતરીમાં વિલંબ કેમ થયો?
ભારતમાં છેલ્લી વસ્તી ગણતરી 2011 માં હાથ ધરવામાં આવી હતી. આગામી વસ્તી ગણતરી 2021 માં પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ કોવિડ-19 મહામારીને કારણે પ્રક્રિયા મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. આ પછી મહામારીની અસર, તકનીકી પડકારો અને રાજકીય સર્વસંમતિ પ્રક્રિયાને કારણે તેને અત્યાર સુધી મુલતવી રાખવી પડી હતી. દરમિયાન ઘણા રાજ્યો ખાસ કરીને બિહાર અને કર્ણાટક તેમના પોતાના સ્તરે જાતિ સર્વેક્ષણો હાથ ધર્યા, જેના કારણે રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાતિ વસ્તી ગણતરીની માંગ વધુ તીવ્ર બની.

વસ્તી ગણતરી 2027 એ માત્ર દેશની વસ્તી અને જાતિ રચનાને માપવાનો પ્રયાસ નથી, પરંતુ તે ભારતના સામાજિક-આર્થિક પરિદૃશ્યને ઊંડાણપૂર્વક સમજવા તરફ એક ઐતિહાસિક અને નિર્ણાયક પગલું છે. આ પ્રક્રિયામાંથી મેળવેલ ડેટા આગામી દાયકાઓ માટે દેશ માટે નીતિ, આયોજન અને સમાવિષ્ટ વિકાસનો પાયો નાખશે.