આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં મહત્વપૂર્ણ વિકાસ સામે આવ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી સામાન્ય રીતે કાર્યરત થવાની જાહેરાત બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે આ સમજૂતીને વૈશ્વિક બજારો માટે રાહતરૂપ માનવામાં આવી રહી છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવેલા ઘટાડા બાદ હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારત સહિત અન્ય દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પણ ઘટાડો જોવા મળશે?
તાજેતરના મહિનાઓમાં મધ્ય પૂર્વમાં વધેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી હતી. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અનિશ્ચિતતા સર્જાતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી હતી. વિશ્વના કુલ સમુદ્રી તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે, તેથી અહીં કોઈપણ અવરોધ વૈશ્વિક બજારોને સીધી અસર કરે છે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પની એક જાહેરાત અને રોકેટ બની ગયું શેરબજાર : સેન્સેક્સ-નિફ્ટીમાં જોરદાર ઉછાળો, આ 10 શેરોએ મચાવી ધૂમ
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ મહત્વનો છે?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર્શિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે અને વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત ઊર્જા માર્ગોમાંથી એક ગણાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત, કુવૈત, ઈરાક અને ઈરાન જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોનું નિકાસી તેલ આ માર્ગ મારફતે વિશ્વભરમાં પહોંચે છે.
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધેલા તણાવના કારણે બજારમાં પુરવઠા અંગે ભય સર્જાયો હતો. પરિણામે બ્રેન્ટ અને WTI ક્રૂડના ભાવમાં વધારો નોંધાયો હતો. જોકે હવે સમજૂતીના સમાચાર બાદ બજારમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે અને પુરવઠાની સ્થિતિ સામાન્ય થવાની આશાએ ભાવ નીચે આવ્યા છે.
ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું થયું
ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતના લગભગ 85 ટકા કરતાં વધુ ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થતી વધઘટનો સીધો પ્રભાવ ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડે છે. જોકે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટે એટલે તરત જ પેટ્રોલ અને ડીઝલ સસ્તા થઈ જાય એવું જરૂરી નથી.
ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ નક્કી કરતી વખતે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ભાવ ઉપરાંત કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના કર, પરિવહન ખર્ચ, રિફાઇનિંગ ખર્ચ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની કિંમત નીતિ જેવા અનેક પરિબળો અસર કરે છે. તેથી ક્રૂડ ઓઈલના ઘટાડાનો સંપૂર્ણ લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પના 80મા બર્થડે પર અમેરિકા-ઈરાન ડીલ : ઈરાને આ રીતે બગાડી 'કેક'ની મજા
સરકાર અને ઓઈલ કંપનીઓની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ
જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ લાંબા સમય સુધી નીચા રહે છે, તો સરકારી તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો કરવા અંગે વિચાર કરી શકે છે. જોકે ઘણી વખત કંપનીઓ અગાઉના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ભાવ ઘટાડવામાં વિલંબ પણ કરતી હોય છે.
જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી નીચા સ્તરે સ્થિર રહે અને ભૂરાજકીય તણાવ ફરી ન વધે તો આગામી સમયમાં ઇંધણના ભાવમાં રાહત મળી શકે છે. જોકે તેની ચોક્કસ અસર સ્થાનિક નીતિઓ અને કર માળખા પર નિર્ભર રહેશે.
ભારતીય અર્થતંત્રને મળી શકે મોટો ફાયદો
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઘટાડો માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેનાથી દેશનું આયાત બિલ ઘટી શકે છે, મોંઘવારી પર નિયંત્રણ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે અને રૂપિયા પરનું દબાણ પણ ઘટી શકે છે. પરિવહન ખર્ચ ઘટવાથી વિવિધ વસ્તુઓના ભાવ પર પણ સકારાત્મક અસર જોવા મળી શકે છે.
આથી અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી માત્ર ઊર્જા બજાર માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ભારત જેવા આયાત આધારિત દેશો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. હવે બજારની નજર એ બાબત પર રહેશે કે આ સમજૂતી કેટલી સ્થિર રહે છે અને આગામી અઠવાડિયાઓમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે.
